New Deal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

New Deal (z ang. nowy ład) – program reform ekonomiczno-społecznych wprowadzonych w Stanach Zjednoczonych przez prezydenta Franklina Delano Roosevelta w latach 1933-1939, którego celem było przeciwdziałanie skutkom wielkiego kryzysu lat 1929–1933.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W 1929 roku wybuchł ogólnoświatowy kryzys gospodarczy, który został zapoczątkowany w Stanach Zjednoczonych w wyniku krachu na Wall Street. Kryzys spowodował w stosunku do 1928 roku znaczne obniżenie kursów akcji przemysłowych (do 30 w 1932 roku, 1928 = 100[1]), spadek produkcji przemysłowej o 46%[2] oraz wysokie bezrobocie, wynoszące w 1933 roku 27% ludności czynnej zawodowo[3]. Urzędujący prezydent Herbert Hoover utracił poparcie wyborców pomimo podjęcia działań antykryzysowych, w wyniku czego urząd ten objął w 1933 roku Franklin Delano Roosevelt[4].

Program reform[edytuj | edytuj kod]

Po objęciu urzędu Roosevelt przystąpił do programu reform, którego celem było zwiększenie siły nabywczej ludności oraz pobudzenie gospodarki przez wzrost cen. W tym celu zakazano wywozu złota za granicę, uniemożliwiono wymienialność dolara na złoty kruszec oraz dokonano dewaluacji waluty, co spowodowało ożywienie handlu zagranicznego[4].

W zakresie rolnictwa rząd zdecydował się na zmniejszenie produkcji rolnej w zamian za odszkodowania dla rolników i umorzenie im długów[4]. Ku niezadowoleniu producentów Roosevelt wprowadził program opieki socjalnej dla robotników w postaci płacy minimalnej, emerytur oraz ubezpieczeń. Zwiększone zostały też uprawnienia związków zawodowych, a przedsiębiorcy musieli zawierać umowy z państwem dotyczące warunków i czasu pracy, w zamian za co otrzymywali pierwszeństwo w zamówieniach publicznych oraz gwarantowane ceny własnych wyrobów[5].

Przeciwdziałaniu bezrobociu miał służyć szeroki program robót publicznych, w ramach którego zatrudnionych zostało 8,5 miliona bezrobotnych; zbudowali oni ponad 120 tysięcy budynków publicznych, 77 tysięcy mostów i niemal 300 lotnisk[5]. Do innych przedsięwzięć należało zagospodarowanie zaniedbanych terenów, między innymi doliny rzeki Tennessee, gdzie zbudowano państwowe elektrownie oraz farmy o wysokiej jakości[5].

Skutki[edytuj | edytuj kod]

New Deal powstrzymał przejściowo negatywne skutki kryzysu gospodarczego, jednak nie zapobiegł pojawieniu się kolejnej recesji w 1937 roku (tym razem jednak rząd amerykański interweniował stanowczo poprzez obniżenie stóp procentowych oraz rozszerzenie programu robót publicznych). Ale po niej, zwłaszcza dzięki II wojnie światowej, kraj wszedł na ścieżkę długotrwałego rozwoju gospodarczego. Sam Roosevelt zdobył wielkie poparcie społeczne, co zaowocowało jego trzykrotną reelekcją w 1936, 1940 i 1944 roku[5]. Przeciwnicy New Dealu wskazywali jednak na to, że część inwestycji w ramach tego programu była zainicjowana przez Hoovera. Jeden z najbliższych współpracowników Franklina Roosevelta powiedział później, że „praktycznie rzecz biorąc, cały Nowy Ład ekstrapolowano z programów, które zapoczątkował Hoover”[6]. Dokonania New Dealu zainspirowały Johna Maynarda Keynesa do stworzenia koncepcji interwencjonizmu państwowego w pracy Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza (1936).

Przypisy

  1. Jan Szpak: Historia gospodarcza powszechna. s. 181.
  2. Jan Szpak: Historia gospodarcza powszechna. s. 182.
  3. Jan Szpak: Historia gospodarcza powszechna. s. 183.
  4. 4,0 4,1 4,2 Jan Szpak: Historia gospodarcza powszechna. s. 193.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Jan Szpak: Historia gospodarcza powszechna. s. 194.
  6. Lawrence W. Reed: Wielkie mity wielkiego kryzysu. Warszawa: Prohibita, 2009, s. 72. ISBN 978-83-61344-11-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Jan Szpak: Historia gospodarcza powszechna. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 1997. ISBN 83-208-1115-5.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons