Rachunek zysków i strat
Rachunek zysków i strat (ang. income statement) zwany wcześniej rachunkiem wyników − jeden z podstawowych i obligatoryjnych elementów sprawozdania finansowego jednostki. Informuje jaka jest efektywność poszczególnych rodzajów działalności oraz jaki jest ogólny wynik finansowy przedsiębiorstwa.
Rachunek zysków i strat ukazuje zdolność firmy do generowania zysków i samofinansowania, prezentuje strumienie pieniężne. Sprawozdanie to polega na zestawieniu strumieni przychodów uzyskanych w jednostce ze sprzedaży wyrobów i usług bądź towarów w ramach prowadzonej działalności handlowej oraz przychodów uzyskanych z przeprowadzenia operacji finansowych i kosztów tej działalności. W krajach należących do Unii Europejskiej o treści i układzie tego sprawozdania przesądza zasadniczo IV Dyrektywa EWG, która zawiera 4 wzory rachunku zysków i strat (kolejno art. 23 - 26 IV Dyrektywa Rady z dnia 25.07.1978 r. Biuletyn KRDBK SKWP nr 2/1990).
Polskie standardy w zakresie sprawozdania z operacji wynikowych nie odbiegają od wzorców światowych.
Spis treści |
Ogólna postać i budowa rachunku zysków i strat [edytuj]
| + | Przychody ze sprzedaży netto |
| - | Koszty wytworzenia sprzedanych wyrobów |
| = | Zysk/strata na sprzedaży (brutto) |
| - | Koszty ogólne zarządu |
| - | Koszty sprzedaży |
| = | Zysk/strata na sprzedaży (netto) |
| + | Pozostałe przychody operacyjne |
| - | Pozostałe koszty operacyjne |
| = | Zysk/strata na działalności operacyjnej (EBIT) |
| + | Przychody finansowe |
| - | Koszty finansowe |
| = | Zysk/strata na działalności gospodarczej |
| + | Zyski nadzwyczajne |
| - | Straty nadzwyczajne |
| = | Zysk/strata brutto |
| - | Podatek dochodowy |
| = | Zysk/strata netto |
Przychody ze sprzedaży netto są przychodami ze sprzedaży wyrobów, usług oraz towarów po potrąceniu VAT. Natomiast koszty wytworzenia sprzedanych wyrobów obejmują koszty związane z ich wytworzeniem, przede wszystkim można do nich zaliczyć: zużycie materiałów i energii, wynagrodzenia (tylko pracowników związanych z produkcją), amortyzację, usługi obce (np. częściowy przerób produktów przez inną jednostkę), ubezpieczenia społeczne i inne ( głównie konta zesp. 4). Po odjęciu od przychodów kosztów otrzymujemy wynik na sprzedaży brutto.
Otrzymany wynik na sprzedaży brutto następnie korygowany jest o koszty które nie są bezpośrednio związane z główną działalnością jednostki, ale są niezbędne do jej prowadzenia. Czyli:
- koszty ogólnego zarządu (administracyjne) - obejmują głównie wynagrodzenia pracowników administracji, materiałów biurowych, ale także np. koszty prenumeraty czasopism, reklamy itp.
- koszty sprzedaży - koszty związane ze sprzedażą wyrobów gotowych ponoszone przez jednostkę np. rozładunek, transport, ubezpieczenie transportu, itp.
Otrzymuje się w ten sposób wynik na sprzedaży netto, czyli faktyczny zysk/stratę z podstawowej działalności jednostki.
Jednostka może również otrzymywać przychody i ponosić koszty niezwiązane z główną działalnością. Do ich ewidencji księgowej wykorzystuje się konta: 760[1] Pozostałe przychody operacyjne i 761[1] Pozostałe koszty operacyjne. Klasycznym przykładem takich kosztów mogą być np. kary, grzywny, likwidacja środka trwałego, itp. Przykładami przychodów mogą być przedawnione zobowiązania, dotacje. Po dodaniu tych przychodów i odjęciu kosztów od wyniku ze sprzedaży netto otrzymujemy zysk/stratę na działalności operacyjnej.
Oprócz powyższych przychodów i kosztów jednostka może prowadzić działalność finansową (księgowane za pośrednictwem kont 750[1] Przychody finansowe i 751[1] Koszty finansowe). Przychodami finansowymi są głównie wszelkiego typu odsetki (np. od środków na rachunkach bankowych, udzielonych pożyczek), kosztami np. dyskonto weksli obcych, odsetki za nieterminowe płatności. Po ich uwzględnieniu w rachunku zysków i strat otrzymuje się zysk/stratę na działalności gospodarczej.
Następnym etapem ustalania wyniku finansowego jest uwzględnienie zdarzeń, których nie można było przewidzieć, a miały one wpływ na działalność jednostki takie jak np. pożar, kradzież. Koszty poniesione w ich wyniku ujmuje się na koncie 771[1] Straty nadzwyczajne, a przychody na koncie 770[1] Zyski nadzwyczajne (np. odszkodowanie za poniesione straty w majątku trwałym i obrotowym spowodowane wypadkami losowymi).
Po dokonaniu powyższych korekt otrzymuje się zysk/stratę brutto księgowany na koncie 860[1] Wynik finansowy. W przypadku wystąpienia zysku pomniejsza się go o podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) otrzymując w ten sposób zysk netto. w przypadku wystąpienia straty pozostawia się ją do rozliczenia.
Rachunek wyników może być sporządzany na dwa sposoby:
- wariant porównawczy
- wariant kalkulacyjny
Różnią się one pomiędzy sobą sposobem ujmowania kosztów wytworzenia wyrobów ponoszonych przez jednostkę, co jest wynikiem przyjętego sposobu ewidencji księgowej tzw. wariantów. Wyróżnić można:
- wariant I - koszty ujmowane tylko w układzie rodzajowym (zespół 4. planu kont),
- wariant II - koszty ujmowane tylko w układzie według typów działalności (zespół 5. planu kont),
- wariant III - koszty ujmowane najpierw w układzie rodzajowym (zespół 4.), a następnie przeksięgowywane (przy pomocy konta 490 Rozliczenie Kosztów Rodzajowych) na układ według typów działalności (zespół 5.).
Dla wariantu I sporządza się rachunek zysków i strat w układzie porównawczym, dla II w układzie kalkulacyjnym, a w przypadku III jednostka ma dowolność wyboru. Sposób sporządzania RZIS jak również system ewidencji kosztów na kontach zespołu 4 lub 5 albo na obu jednocześnie powinien być ściśle określony w polityce rachunkowości sporządzonej przez firmę.
Wzór rachunku wyników wg Ustawy o rachunkowości [edytuj]
(stan prawny: marzec 2012)
Wariant kalkulacyjny [edytuj]
| A. | Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów,
w tym: |
|
| - od jednostek powiązanych | ||
| I. | Przychody netto ze sprzedaży produktów | |
| II. | Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów | |
| B. | Koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów,
w tym: |
|
| - jednostkom powiązanym | ||
| I. | Koszt wytworzenia sprzedanych produktów | |
| II. | Wartość sprzedanych towarów i materiałów | |
| C. | Zysk (strata) brutto ze sprzedaży (A-B) | |
| D. | Koszty sprzedaży | |
| E. | Koszty ogólnego zarządu | |
| F. | Zysk (strata) ze sprzedaży (C-D-E) | |
| G. | Pozostałe przychody operacyjne | |
| I. | Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych | |
| II. | Dotacje | |
| III. | Inne przychody operacyjne | |
| H. | Pozostałe koszty operacyjne | |
| I. | Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych | |
| II. | Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych | |
| III. | Inne koszty operacyjne | |
| I. | Zysk (strata ) z działalności operacyjnej (F+G-H) | |
| J. | Przychody finansowe | |
| I. | Dywidendy i udziały w zyskach, w tym: | |
| - od jednostek powiązanych | ||
| II. | Odsetki, w tym: | |
| - od jednostek powiązanych | ||
| III. | Zysk ze zbycia inwestycji | |
| IV. | Aktualizacja wartości inwestycji | |
| V. | Inne | |
| K. | Koszty finansowe | |
| I. | Odsetki, w tym | |
| - dla jednostek powiązanych | ||
| II. | Strata ze zbycia inwestycji | |
| III. | Aktualizacja wartości inwestycji | |
| IV. | Inne | |
| L. | Zysk (strata) z działalności gospodarczej (I+J-K) | |
| M. | Wynik zdarzeń nadzwyczajnych (M.I.-M.II.) | |
| I. | Zyski nadzwyczajne | |
| II. | Straty nadzwyczajne | |
| N. | Zysk (strata) brutto (L +/- M) | |
| O. | Podatek dochodowy | |
| P. | Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) | |
| R. | Zysk (strata) netto (N-O-P) | |
Wariant porównawczy [edytuj]
| A. | Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi | |
| - w tym od jednostek powiązanych | ||
| I. | Przychody netto ze sprzedaży produktów | |
| II. | Zmiana stanu produktów (zwiększenie + / zmniejszenie - ) | |
| III. | Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki | |
| IV. | Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów | |
| B. | Koszty działalności operacyjnej | |
| I. | Amortyzacja | |
| II. | Zużycie materiałów i energii | |
| III. | Usługi obce | |
| IV. | Podatki i opłaty, w tym: | |
| - podatek akcyzowy | ||
| V. | Wynagrodzenia | |
| VI. | Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia | |
| VII. | Pozostałe koszty rodzajowe | |
| VIII. | Wartość sprzedanych towarów i materiałów | |
| C. | Zysk (strata) ze sprzedaży (A-B) | |
| D. | Pozostałe przychody operacyjne | |
| I. | Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych ... | |
| II. | Dotacje | |
| III. | Inne przychody operacyjne | |
| E. | Pozostałe koszty operacyjne | |
| I. | Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych | |
| II. | Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych | |
| III. | Inne koszty operacyjne | |
| F. | Zysk (strata) z działalności operacyjnej (C+D-E) | |
| G. | Przychody finansowe | |
| I. | Dywidendy i udziały w zyskach, w tym: | |
| - od jednostek powiązanych | ||
| II. | Odsetki, w tym: | |
| - od jednostek powiązanych | ||
| III. | Zysk ze zbycia inwestycji | |
| IV. | Aktualizacja wartości inwestycji | |
| V. | Inne | |
| H. | Koszty finansowe | |
| I. | Odsetki, w tym: | |
| - dla jednostek powiązanych | ||
| II. | Strata ze zbycia inwestycji | |
| III. | Aktualizacja wartości inwestycji | |
| IV. | Inne | |
| I. | Zysk (strata) z działalności gospodarczej (F+G-H) | |
| J. | Wynik zdarzeń nadzwyczajnych (J.I-J.II) | |
| I. | Zyski nadzwyczajne | |
| II. | Straty nadzwyczajne | |
| K. | Zysk (strata) brutto (I+/-J) | |
| L. | Podatek dochodowy | |
| M. | Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) | |
| N. | Zysk (strata) netto (K-L-M) | |
