Rada Główna Opiekuńcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rada Główna Opiekuńcza (RGO) – polska organizacja charytatywna działająca w czasie obu wojen światowych, obejmująca swoją działalnością Polaków.

Okresy funkcjonowania[edytuj | edytuj kod]

RGO działała za zgodą władz okupacyjnych w czasie obu wojen światowych:

  1. I wojny światowej – w latach 1916-1918 w Królestwie Polskim (za zgodą niemieckich władz okupacyjnych) i później, do 1920 na terenie Litwy, Łotwy i Estonii. Prowadziła wówczas bursy, schroniska, żłobki, ochronki, wydawała żywność, odzież, zasiłki pieniężne, ewidencjonowała straty wojenne. Kolejnymi prezesami Rady byli: S. Wierzbicki, Eustachy Sapieha, a prezesami Zarządu Głównego: Adam Ronikier, S. Staniszewski.
  2. II wojny światowej – w latach 1940-styczeń 1945, kiedy (w lutym 1940) Adam Ronikier za zgodą gubernatora Hansa Franka wznowił jej działalność. Radę w jej działalności wspierał abp. Adam Stefan Sapieha. Z pomocy RGO korzystało wówczas ok. 700-900 tys. osób rocznie.

Formy działalności[edytuj | edytuj kod]

Źródła finansowania[edytuj | edytuj kod]

RGO uzyskiwała środki (finansowe oraz w naturze) na prowadzenie działalności:

  • od władz okupacyjnych,
  • z pomocy zagranicznej, głównie od rządu USA
  • z tajnych dotacji rządu RP na uchodźstwie
  • z ofiarności społeczeństwa (tzw. zbiórki, zsypki, deklaracje stałe)

RGO współpracowała ze Szwajcarskim Czerwonym Krzyżem.

Pracowało w niej, z reguły bez wynagrodzenia, ok. 15 tys. osób, m.in. Karolina Lanckorońska.

RGO w czasie drugiej wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Struktura terenowa[edytuj | edytuj kod]

RGO tworzyła agendy terenowe w powiatach i miastach wydzielonych, początkowo pod nazwą rad opiekuńczych powiatowych i miejskich, a od lipca 1941 z polecenia niemieckiego – polskich komitetów opiekuńczych, w skrócie PolKO[1].

Działalność RGO w Warszawie[edytuj | edytuj kod]

PolKO Warszawa-Miasto i PolKO Warszawa-Powiat zostały powołane w październiku 1940. PolKO Warszawa-Miasto wykonywał niekiedy więcej niż 50 procent całej opieki społecznej świadczonej przez RGO. Przewodniczącym tego PolKO był przez cały czas Janusz Machnicki, jego zastępcą Stanisław Wachowiak. PolKO Warszawa-Miasto dzielił się na 12 okręgów opiekuńczych z wieloosobowym aparatem wykonawczym każdy, obwody odpowiadające dzielnicom policyjnym i rejony odpowiadające komisariatom, dysponował też opiekunami blokowymi i domowymi.

Wybuch powstania warszawskiego w sierpniu 1944 odciął PolKO Warszawa-Miasto i PolKO Warszawa-Powiat od centrali RGO w Krakowie (w pałacu Pusłowskich), a sam PolKo Warszawa-Powiat także od jego delegatur. Dla części pracowników stało się też niemożliwe dotarcie do miejsc pracy, co doprowadziło do dezorganizacji PolKO. Pracownicy RGO od początku powstania angażowali się w różne formy pomocy społecznej, z naciskiem na uruchamianie dawnych placówek komitetu. W drugiej dekadzie sierpnia PolKO Warszawa-Miasto wznowił działalność i prowadził ją do końca powstania pod nazwą Rada Główna Opiekuńcza – Zarząd na m.st. Warszawę. Natomiast PolKO Warszawa-Powiat został reaktywowany 15 września z siedzibą w Pruszkowie[2].

Działalność RGO w Krakowie[edytuj | edytuj kod]

Ważnym działaczem Rady w Krakowie był prof. Władysław Wolter, były dziekan Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego i więzień obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen[3].

Przypisy

  1. B. Kroll, Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945, Warszawa 1985, s. 77
  2. B. Kroll, Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945, Warszawa 1985, s. 77-89
  3. Informacja w biogramie prof. Władysława Woltera na witrynie Dzieje Krakowa (dostęp: 29 lipca 2014 r.).