Tatsuta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tatsuta (龍田)
„Tatsuta” w 1919
„Tatsuta” w 1919
Historia
Stocznia Marynarki w Sasebo Japonia
Położenie stępki 24 lipca 1917
Wodowanie 29 maja 1918
 Nippon Kaigun
Wejście do służby 31 marca 1919
Los okrętu zatopiony 13 marca 1944
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 3230 t standardowa
4621 t pełna
Długość 142,6 m
Szerokość 12,34 m
Zanurzenie 4 m
Prędkość 33 w
Napęd
3 turbiny parowe o mocy 51 000 KM (maks. na próbach 58 690 KM), 10 kotłów parowych, 3 śruby
Zasięg 5000 mil morskich przy prędkości 14 w
Uzbrojenie
4 działa 140 mm (4xI)
4-10 działek 25 mm plot
6 wt 533 mm (2xIII)
48 min (możliwość)
- stan na 1941-44
Opancerzenie
pas burtowy: 63-51 mm
pokład: 22-25 mm
wieża dowodzenia: 51 mm
Załoga 327-332

Tatsuta (jap. 龍田?) - krążownik lekki japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej, typu Tenryu, z okresu międzywojennego i II wojny światowej.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

„Tatsuta” był drugim i ostatnim okrętem typu Tenryu (3500-tonowego). Były to małe lekkie krążowniki, zaprojektowane dla pełnienia funkcji liderów - przewodników flotylli niszczycieli, służących jako ich okręty flagowe oraz do wsparcia ogniowego[1].

Okręt został zamówiony w ramach programu z 1916 roku. Na etapie budowy był oznaczany, jako „krążownik małego modelu” (Shō Gata Yunyōkan) nr 2. Stępkę pod budowę położono 24 lipca 1917 w Stoczni Marynarki w Sasebo, kadłub wodowano 29 maja 1918, a okręt oddano do służby, jako pierwszy z serii, 31 marca 1919[2]. Otrzymał nazwę: „Tatsuta” od rzeki w prefekturze Nara, dosłownie „Smocze Pole”[1].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Służba w latach 1919-1940[edytuj | edytuj kod]

Po wejściu do służby, okręt został przydzielony do bazy morskiej w Sasebo i został liderem 1. Eskadry Niszczycieli (Suirai Sentai) 1. Floty (w miejsce „Tone”). W wrześniu 1920 ze swoją eskadrą oraz 2. Eskadrą i bliźniaczym krążownikiem „Tenryū” odbył rejs ku wybrzeżom Rosji. 1 grudnia 1921 „Tatsuta” został przeniesiony do rezerwy w bazie Sasebo, a 1 grudnia 1922 ponownie został liderem 1. Eskadry Niszczycieli. Od 1 grudnia 1923 do listopada 1926 ponownie znajdował się w rezerwie w Sasebo, z przerwą od 6 czerwca do 31 sierpnia 1925, kiedy wchodził w skład 1. Eskadry Łącznikowej, patrolującej na wodach Chin, u ujścia Jangcy[1]. W tym okresie też, podczas manewrów 19 marca 1924 „Tatsuta” zderzył się koło Sasebo z okrętem podwodnym Nr 43, który zatonął z załogą 45 osób[1] (później podniesiony i przemianowany na Ro 25)[3]. Po remoncie, 1 grudnia 1926 „Tatsuta” ponownie stał się liderem 1. Eskadry Niszczycieli, a 1 grudnia 1927 wrócił do rezerwy. Od grudnia 1929 wchodził w skład sił bazy Sasebo, z przerwą od grudnia 1930 do listopada 1931, kiedy był w rezerwie[1].

6 marca 1934 okręty bazy Sasebo odbywały manewry koło Nagasaki, podczas których 12 marca w czasie sztormu wywrócił się torpedowiec „Tomozuru”. „Tatsuta” odnalazł wywrócony torpedowiec i odholował w takim stanie do Sasebo. 15 listopada 1934 został liderem nowo sformowanej 5. Eskadry, wchodzącej w skład 3. Floty, patrolującej na wodach Chin. Od 15 listopada 1935 zastąpił go w tej roli "Yūbari", a "Tatsuta" powrócił do sił ochronnych Sasebo[1].

Od drugiej połowy lat 30. "Tatsuta" na ogół służył razem z bliźniaczym "Tenryū". 20 listopada 1936 oba okręty weszły w skład 10. Eskadry (Sentai) 3. Floty (zamiast krążownika "Kuma"). Pełniły następnie służbę na wodach chińskich, a po agresji Japonii na Chiny w 1937, wspierały działania wojsk lądowych w rejonie Szanghaju i uczestniczyły w blokadzie morskiej wybrzeża[1]. 10 maja 1938 "Tatsuta" uczestniczył w desancie 5. Floty w Amoy (z krążownikami "Myoko", "Tama", "Tenryū", "Nagara", lotniskowcem "Kaga" i innymi okrętami)[4] 1 lipca 1938 eskadrę przydzielono do 5. Floty i oba okręty wspierały desanty w rejonie Kantonu. "Tatsuta" i "Tenryū" operowały na wodach chińskich do 14 grudnia 1938, kiedy wróciły do Japonii do rezerwy. 1 grudnia 1939 przeniesiono je do bazy Maizuru[1].

"Tatsuta" w marszu z dużą szybkością, 1919

15 listopada 1940, w ramach przygotowań do wojny, "Tenryū" i "Tatsuta" wcielono do 18. Eskadry (Sentai) 4. Floty i poddano niewielkiej modernizacji i remontowi, trwającym do maja 1941. W miejsce armaty 76 mm plot i dwóch wkm ustawiono 4 działka przeciwlotnicze 25 mm, kotły opalane węglem lub ropą zamieniono na opalane ropą, zamontowano też stalowy dach nad mostkiem w miejsce brezentowego[1]. 12 września 1941 "Tatsuta" przebazowano do bazy Truk na Karolinach, gdzie wszedł w skład zespołu mórz południowych. Tuż przed rozpoczęciem działań, 5 grudnia oba krążowniki przepłynęły do atolu Kwajalein[1].

Początkowe działania wojenne (1941-1942)[edytuj | edytuj kod]

Po przystąpieniu Japonii do II wojny światowej, "Tatsuta" wraz z krążownikami "Tenryū" i "Yūbari" oraz 6 niszczycielami, wziął udział w operacji opanowania atolu Wake (operacja "Z"). Po nieudanej walce 11 grudnia 1941 z amerykańskimi bateriami nadbrzeżnymi kalibru 127 mm, okręty japońskie musiały jednak odstąpić i powrócić do Kwajalein, tracąc dwa niszczyciele ("Hayate" i "Kisaragi"), przy czym "Tatsuta" odniósł nieznaczne uszkodzenia od ostrzału przez amerykańskie myśliwce F4F-3 Wildcat dywizjonu VMF-211 (zniszczona radiostacja)[1]. Okręty te wzięły następnie udział z dodatkowymi siłami w powtórnej, tym razem udanej akcji wysadzenia desantu na Wake 23 grudnia, przykrywając lądowanie od strony morza. "Tenryū" z "Tatsuta" uczestniczyły następnie w zajęciu portów Kavieng na Nowej Irlandii (23 stycznia 1942 - operacja "R") i Surumi (Gasmata) na południu Nowej Brytanii (3-9 lutego)[5]. W okresie 20-23 lutego "Tatsuta" z "Tenryū" wyszły z Truk, bezskutecznie poszukując amerykańskiego lotniskowca USS "Lexington", który miał zaatakować Rabaul. W okresie 23-27 lutego wzmocniono w Truk lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze "Tatsuta", do 8 działek 25 mm (4 podwójne)[5].

Po przejściu 5 marca do Rabaulu, "Tatsuta" z "Tenryū" i innymi okrętami osłaniał 8 marca desant w Lae i Salamaua na Nowej Gwinei, 9 marca wysadzenie wojsk na Buka, 14 marca na Bougainville, 30 marca na wyspie Shortland (Wyspy Salomona), a 7 i 8 kwietnia na wyspie Manus (Wyspy Admiralicji), po czym 10 kwietnia powrócił do Truk[1].

"Tatsuta" w Kure, 1928

Oba krążowniki typu Tenryū brały udział w nieudanej operacji "MO" opanowania Port Moresby, osłaniając zespół, który założył bazy wodnosamolotów w zatoce Rekata na wyspie Santa Isabel (Wyspy Salomona) i na Deboyne w Luizjadach w dniach 3-5 maja 1942[4]. Na skutek bitwy na Morzu Koralowym, Japończycy odwołali dalszą operację zajęcia Port Moresby. 24 maja "Tatsuta" powrócił z Truk do Maizuru w Japonii na remont i dokowanie, a 23 czerwca powrócił do Truk[1].

Na początku lipca oba krążowniki eskortowały na Guadalcanal konwój z batalionem inżynieryjnym w celu wybudowania lotniska, który wylądował tam 6 lipca 1942[1]. Po reorganizacji 14 lipca, 18. Eskadra została przydzielona do nowo sformowanej 8. Floty wiceadmirała Mikawy z bazą w Rabaulu. 21 lipca oba krążowniki osłaniały desant wojska i zaopatrzenia w Buna na północy Nowej Gwinei (operacja "RI"), po czym wróciły 24 lipca do Rabaulu (w drodze powrotnej lotnictwo zatopiło transportowiec "Ayatosan Maru")[4]. 5 sierpnia "Tatsuta" wypłynął z kolejnym konwojem do Buna, który został zawrócony 7 sierpnia, lecz do skutku doszły kolejne dwa konwoje z wojskiem do Buna, które eskortował "Tatsuta" z niszczycielami "Yuzuki" i "Yunagi" 10-13 i 14-17 sierpnia[5].

"Tatsuta" razem z pancernikami "Nagato" oraz "Mutsu" w 1927 r.

Oba krążowniki 18. Eskadry i niszczyciele "Hamakaze", "Tanikaze", "Urakaze", "Oite" i "Uzuki" osłaniały transportowce "Kinai Maru" i "Nankai Maru" wysadzające w nocy 24/25 sierpnia desant 1202 żołnierzy oddziału SNLF Kure Nr 5 koło miejscowości Rabi w zatoce Milne na Nowej Gwinei w celu próby zdobycia lotniska w Gili Gili (operacja "RE")[5]. 29-30 sierpnia "Tenryū", "Tatsuta" i niszczyciele "Murakumo", "Arashi" i "Yayoi" dostarczyły tam posiłki 775 ludzi z oddziału Kure Nr 3, po czym w ciągu dwóch nocy 5 i 6 września ewakuowały stamtąd pozostałych 1318 żołnierzy. W nocy 5/6 września "Tatsuta" i "Arashi" ostrzelały przystań Gili Gili i zatopiły tam brytyjski statek "Anshun" (3188 BRT)[5].

"Tatsuta" brał następnie udział w dostarczaniu posiłków dla japońskiego garnizonu na Guadalcanalu (tak zwane przez Amerykanów rejsy Tokyo Express). W nocy 8/9 października wraz z 5 niszczycielami przetransportował na Guadalcanal z Rabaulu żołnierzy wraz z dowódcą 17. Armii generałem Harukichi Hyakutake. W październiku "Tatsuta" uczestniczył jeszcze w dwóch rejsach transportowych[5][1].

Dalsze działania (1943-1944)[edytuj | edytuj kod]

1 listopada 1942 "Tatsuta" stał się formalnie okrętem flagowym dowódcy 18. Eskadry kontradm. Mitsuharu Matsuyamy (po uszkodzeniu "Tenryu"). Jednakże, od 5 listopada 1942 do 12 stycznia 1943 remontowano na nim w Truk uszkodzony ster, a 10 grudnia 1942 rozformowano 18. Eskadrę i oba krążowniki podporządkowano bezpośrednio 8. Flocie[1]. Od 19 stycznia do 28 marca 1943 "Tatsuta" przechodził dalszy remont w Maizuru w Japonii. Następnie, od 1 kwietnia bazował w Kure jako okręt flagowy nowo sformowanej 11. Eskadry Niszczycieli 1. Floty. Była to eskadra ćwiczebna, działająca na Morzu Wewnętrznym, w skład której wchodziły nowe niszczyciele. 8 czerwca 1943 załoga "Tatsuty" uratowała 39 rozbitków z pancernika "Mutsu", który wybuchł w bazie Kure[1].

"Tatsuta" na Morzu Wewnętrznym, 1932

Podczas remontu w Kure od 12 sierpnia do 9 września 1943 na okręcie wzmocniono uzbrojenie przeciwlotnicze do 10 działek 25 mm (5 podwójnych) i być może zainstalowano radar Nr 21 lub Nr 22[5]. W związku z pogorszeniem się sytuacji militarnej na wyspach Pacyfiku, w październiku 1943 "Tatsuta" został wysłany do Truk i dalej do Ponape z transportem żołnierzy, razem z pancernikami "Yamashiro" i "Ise" i niszczycielami. Na początku listopada krążownik w składzie zespołu powrócił do Japonii (przy czym lotniskowiec "Jun'yō" został uszkodzony przez okręt podwodny), po czym nadal brał udział w szkoleniu 11. Flotylli. Od 15 grudnia dowódcą flotylli był kontradm. Tamotsu Takama. 25 lutego 1944 11. Flotylla Niszczycieli została podporządkowana Flocie Połączonej (po zlikwidowaniu 1. Floty)[4].

12 marca 1944 rano "Tatsuta" wyszedł w morze z Kisarazu w Japonii jako okręt flagowy eskorty konwoju To Matsu Nr 2 z wojskiem z Korei na Saipan, z niszczycielami "Nowaki", "Yunagi" i "Uzuki". W nocy na 13 marca ok. 3.10, w odległości 40 mil od wyspy Hatijojima "Tatsuta" został storpedowany przez okręt podwodny USS "Sand Lance" (SS-381), jedną torpedą w prawą burtę na wysokości maszynowni, po czym, mimo wysiłków załogi, po godzinie 15.36 zatonął w rejonie pozycji 32°52′N 139°12′E/32,866667 139,200000[4] (według niektórych publikacji, trafiony dwoma torpedami)[5]. Zginęło na nim 26 członków załogi, 10 zostało rannych. Niszczyciele "Nowaki" i "Uzuki" uratowały rozbitków, w tym dowódcę okrętu i dowódcę 11. Flotylli kadm. Takamę. 18-godzinne poszukiwanie przez eskortę okrętu podwodnego, który zszedł na głębokość 170 m, było bezskuteczne. 10 maja 1944 formalnie skreślono okręt z listy floty. W tym samym ataku zatopiony też został transportowiec "Kokuyo Maru" (4667 BRT)[1].

Dowódcy podczas II wojny św.[edytuj | edytuj kod]

Źródło: [4]
1. kmdr Yoshifumi Baba - 20 sierpnia 1941 - 20 lipca 1942
2. kmdr Matake Yoshimura - 20 lipca 1942 - 1 stycznia 1943
3. kmdr Morie Funaki - 1 stycznia 1943 - 5 kwietnia 1943
4. kmdr Nobuki Ogawa - 5 kwietnia 1943 - 22 grudnia 1943
5. kmdr Takemi Shimazui - 22 grudnia 1943 - 13 marca 1944

Uzbrojenie i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

  • początkowo:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 w pojedynczych stanowiskach osłoniętych maskami pancernymi (4xI)
      • długość lufy: L/50 (50 kalibrów), kąt podniesienia do 20°, donośność maksymalna 15.800 m, masa pocisku 38 kg.
    • 1 działo przeciwlotnicze 76,2 mm ("8 cm") Typ 3 (do 1940)
    • 2 wkm plot 13,2 mm Typ 93 (od 1937)
    • 2 km plot 6,5 mm
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min
  • 1941-1944:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 (4xI)
    • 4-10 działek przeciwlotniczych 25 mm Typ 96 (2xII → 4xII → 5xII) (4 od 1941, 8 od lutego 1942, 10 od września 1943)
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min

Uwagi

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 S. Suliga, Liegkije...
  2. Daty według E. Lacroix, L. Wells, Japanese..., s.789 i Robert Gardiner (red.): Conway's All the World's Fighting Ships: 1906-1921, Annapolis, 1985, s. 237. Niektóre publikacje podają (zapewne omyłkowo) datę wejścia „Tatsuta” do służby 13 marca 1919 (S. Suliga, Liegkije...; H. Jentschura, D. Jung, P. Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945, Annapolis, 1977, ISBN 0-87021-893-X, s.105).
  3. H. Jentschura, D. Jung, P. Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945, Annapolis, 1977, ISBN 0-87021-893-X, s.165
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 HIJMS TATSUTA: Tabular Record of Movement
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 E. Lacroix, L. Wells, Japanese..., s.363-367

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]