Trybunał Konstytucyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Zobacz też: trybunały konstytucyjne innych państw.
Trybunał Konstytucyjny
Gmach Trybunału Konstytucyjnego przy al. Jana Chrystiana Szucha 12Aw Warszawie
Gmach Trybunału Konstytucyjnego przy al. Jana Chrystiana Szucha 12Aw Warszawie
Obszar właściwości Rzeczpospolita Polska
Podstawa prawna Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, z późn. zm.)
Organizacja wewnętrzna
Skład 15 sędziów wybieranych indywidualnie na 9 lat
Przewodniczy Prezes Trybunału Konstytucyjnego
Pozostałe organy Zgromadzenie Ogólne
Funkcjonowanie
Okres funkcjonowania od 1986
Siedziba Warszawa
Język urzędowy język polski
Strona internetowa
Przeczytaj: Ważne zastrzeżenia!
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Trybunał Konstytucyjny (TK) – organ sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. sąd nad prawem).

Trybunał ma siedzibę w Warszawie przy al. Jana Chrystiana Szucha 12A.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Polsce Trybunał Konstytucyjny ustanowiono ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 83), a powołano do życia – po trzech latach ostrych sporów – ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 98, z późn. zm.). Działalność orzeczniczą rozpoczął w 1986 roku.

Pozycja i kompetencje Trybunału były ograniczone. Orzeczenia o niekonstytucyjności ustaw nie były ostateczne i mogły zostać odrzucone uchwałą Sejmu podjętą większością 2/3 głosów (w praktyce zdarzało się, że nie poddawano tych orzeczeń pod głosowanie, co wprowadzało sui generis stan zawieszenia), a uchwały w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw mogła podejmować tylko Rada Państwa.

Pomimo wspomnianych ograniczeń Trybunałowi udało się wypracować niezależność oraz rozwinąć samodzielne i wartościowe orzecznictwo (m.in. klauzule demokratycznego państwa prawnego, równości wobec prawa, niedziałania prawa wstecz).

Po przemianach politycznych 1989 roku pozycja Trybunału Konstytucyjnego uległa wzmocnieniu: uzyskał on prawo (po zniesionej Radzie Państwa) do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Niemniej jednak utrzymano możliwość odrzucania przez Sejm większością 2/3 głosów orzeczeń o niekonstytucyjności ustaw (w przeciwieństwie do lat osiemdziesiątych uzyskanie takiej większości w następnej dekadzie nie było jednak proste). Do czasu uchwalenia nowej ustawy zasadniczej w 1997 roku, Trybunał musiał dostosować dawne przepisy konstytucyjne do nowych realiów ustrojowych, politycznych i społecznych.

20 października 1993 roku Trybunał podjął uchwałę w sprawie wykładni art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym, sygn. akt W 6/93 (Dz. U. z 1993 r. Nr 105, poz. 481), w której stwierdził, iż:

  • Sejm ma obowiązek rozpatrzenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją nie później niż w okresie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia orzeczenia Sejmowi przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego,
  • w przypadku uznania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego za zasadne Sejm powinien dokonać odpowiednich zmian w ustawie objętej orzeczeniem bądź uchylić ją w części lub w całości w terminie określonym w art. 7 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, oraz
  • orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją, które nie zostało rozpatrzone przez Sejm w terminie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia Sejmowi orzeczenia przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, ma (zachowuje) moc obowiązującą i powoduje uchylenie ustawy z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego o utracie mocy obowiązującej ustawy.

Rozwiązania wzmacniające pozycję Trybunału wprowadziła Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, z późn. zm.).

Prezesi Trybunału Konstytucyjnego w latach 2006–2010, od prawej: Rzepliński, Zdziennicki, Stępień

Pozycja ustrojowa[edytuj | edytuj kod]

Trybunał Konstytucyjny jest odrębnym od sądów, samodzielnym organem konstytucyjnym państwa. Składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą[1]. Sędzią Trybunału może zostać osoba posiadająca kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. warunek co najmniej 10-letniego stażu pracy na stanowisku sędziego lub prokuratora albo wykonywania przez co najmniej 10 lat zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza). Niezależność Trybunału zapewnia przede wszystkim zakaz wybierania sędziego na kolejną kadencję. Prezesa i Wiceprezesa Trybunału powołuje Prezydent RP spośród dwóch kandydatów przedstawionych na każde z tych stanowisk przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie (wydawnictwie) urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (osiemnaście miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwanaście miesięcy).

Do 17 października 1999 Sejm mógł odrzucić większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności ustaw uchwalonych przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 roku. Nie dotyczyło to orzeczeń wydanych w następstwie pytań prawnych do Trybunału.

Kompetencje Trybunału[edytuj | edytuj kod]

Zakres działania Trybunału określa Konstytucja. Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy:

  • orzekanie w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (w tym wypadku z Konstytucją z 1997 roku)
  • orzekanie w sprawach zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie
  • orzekanie w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami
  • rozpatrywanie skarg konstytucyjnych
  • rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa
  • orzekanie o zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych
  • rozstrzyganie o przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Marszałka Sejmu (tylko w wypadku niemożności zawiadomienia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Marszałka Sejmu o niemożności sprawowania urzędu) i powierzanie Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej
  • rozpatrywanie pytań prawnych skierowanych przez sądy (art. 193 Konstytucji).

Według prezesa Andrzeja Rzeplińskiego Trybunał jest wprawdzie "sądem prawa", ale nie może w swoich orzeczeniach ignorować budżetu państwa[2]. Zarzuty o przedkładanie interesu Skarbu Państwa nad prawa obywatelskie pojawiały się przy okazji wielu wyroków — m.in. w sprawie opłat za studia wieczorowe i zaoczne, Komisji majątkowej, zamrożenia wynagrodzeń sędziów, waloryzacji kwotowej emerytur i innych[3].

Kontrola norm[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym zadaniem Trybunału jest kontrola normatywnych aktów prawnych: ustaw, umów międzynarodowych oraz innych przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe.

Kontrolę norm dzieli się na kontrolę prewencyjną (określaną też kontrolą a priori) i kontrolę następczą (kontrola a posteriori). Pierwsza, wprowadzona w 1989 roku, ogranicza się do kontroli na podstawie wniosku Prezydenta RP i może się odnosić tylko do ustaw już uchwalonych przez Sejm i Senat i przedstawionych Prezydentowi do podpisu oraz do umów międzynarodowych przedstawionych Prezydentowi do ratyfikacji.

Większe znaczenie ma kontrola następcza. Konstytucyjność aktu normatywnego może zakwestionować niemal każdy organ konstytucyjny państwa – jest to tzw. inicjatywa powszechna. Inicjatywa szczególna pozwala na kwestionowanie tylko takich aktów normatywnych, których treść dotyczy zakresu działania wnioskodawcy. W tym przypadku wnioskodawcą może być określona liczba podmiotów: np. organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, ogólnokrajowe organy związków zawodowych czy Krajowa Rada Sądownictwa. Kontrola normy prawnej może też być zainicjowana skargą konstytucyjną.

Istnieje też możliwość formułowania tzw. pytań prawnych (jest to tzw. inicjatywa konkretna w odróżnieniu od inicjatywy abstrakcyjnej). Z wnioskiem o rozstrzygnięcie kwestii, czy dany przepis prawny jest zgodny z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami, może zwrócić się każdy sąd, jeżeli zależy od tego rozstrzygnięcie konkretnej sprawy toczącej się przed tym sądem.

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym przewiduje w art. 42 trzy kryteria kontroli. Są to:

  • treściowa zgodność kontrolowanego aktu normatywnego (jego przepisów) z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
  • badanie dochowania trybu wymaganego przepisami prawa dla wydania kontrolowanego aktu normatywnego,
  • ustalenie, czy organ, który wydał akt normatywny, ma kompetencję do jego wydania (np. istnienie podstawy prawnej wydania aktu podstawowego).

Składy orzekające Trybunału[edytuj | edytuj kod]

Sala rozpraw

Trybunał Konstytucyjny orzeka:

  • w pełnym składzie w sprawach:
    • sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,
    • o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz o powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej,
    • zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,
    • z wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją przed jej podpisaniem lub umowy międzynarodowej przed jej ratyfikacją,
    • o szczególnej zawiłości, z inicjatywy Prezesa Trybunału lub gdy z wnioskiem o rozpoznanie zwróci się skład orzekający wyznaczony do rozpoznania danej sprawy albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności gdy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie,
  • w składzie pięciu sędziów w sprawach:
    • zgodności ustaw albo ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją,
    • zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
  • w składzie trzech sędziów w sprawach:
    • zgodności innych aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
    • zażaleń na odmowę nadania biegu wnioskom o stwierdzenie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami oraz skargom konstytucyjnym,
    • wyłączenia sędziego.

Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej dziewięciu sędziów Trybunału; rozprawie przewodniczy Prezes lub Wiceprezes Trybunału, a w razie przeszkód w przewodniczeniu przez te osoby – najstarszy wiekiem sędzia Trybunału.

Sędziów do składu orzekającego (pięcio- lub trzyosobowego) Trybunału, w tym przewodniczącego składu i sędziego sprawozdawcę z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw, wyznacza Prezes Trybunału.

Sygnatury akt oznaczające rodzaj spraw rozpatrywanych przez Trybunał[edytuj | edytuj kod]

  • K – wnioski o stwierdzenie zgodności ustaw lub ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją oraz zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie oraz do 2004 roku sprawy z zakresu kontroli prewencyjnej (wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej);
  • Kp – wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności z Konstytucją ustaw przed ich podpisaniem albo umów międzynarodowych przed ich ratyfikacją;
  • U – wnioski o stwierdzenie zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami;
  • P – pytania prawne w sprawie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą;
  • SK – skargi konstytucyjne;
  • Kpt – wnioski dotyczące rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa;
  • Pp – wnioski dotyczące stwierdzenia zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych;
  • M – wnioski Marszałka Sejmu o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej;
  • S – postanowienia Trybunału sygnalizujące uchybienia lub luki w prawie;
  • Tp – pytania prawne podlegające wstępnej kontroli formalnej;
  • Tw – wnioski organów i organizacji, wymienionych w art. 191 ust. l pkt 3–5 Konstytucji podlegające wstępnemu rozpoznaniu;
  • Twn – wnioski podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 pkt1 i 2 Konstytucji podlegające wstępnej kontroli formalnej;
  • Kw i Uw – sprawy wszczęte z inicjatywy własnej Trybunału (1986–1997);
  • W – uchwały i postanowienia w przedmiocie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (1990–1997).

Dane dot. działalności orzeczniczej Trybunału od 1997 r.[edytuj | edytuj kod]

Podmioty inicjujące postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym zakończone wyrokiem w sprawach rozpoznanych od wejścia w życie Konstytucji z 1997 r. do końca 2006 r.

Podmiot 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Razem
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
w trybie kontroli prewencyjnej ustaw
0 4 5 0 5 1 2 2 3 1 23
Marszałek Sejmu 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 2
Marszałek Senatu 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1
Prezes Rady Ministrów 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Grupa posłów 0 2 2 3 1 6 6 8 9 5 42
Grupa senatorów 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1
Prokurator Generalny 0 0 0 0 0 0 0 0 2 1 3
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego 0 0 0 0 0 0 0 1[4] 1 3[5] 5
Prezes Najwyższej Izby Kontroli 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1
Rzecznik Praw Obywatelskich 6 12 14 16 11 14 14 19 14 19 139
Krajowa Rada Sądownictwa 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 4
Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego 2 11 7 13 20 11 19 6 11 10 110
Organy związków zawodowych i organizacje zawodowe 5 5 8 3 8 3 6 2 8 8 56
Organizacje pracodawców 0 0 1 1 4 4 1 1 0 1 13
Kościoły i inne związki wyznaniowe 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 2
Sąd Najwyższy
w trybie pytań prawnych
0 0 0 1 0 0 2 0 1 0 4
Naczelny Sąd Administracyjny
w trybie pytań prawnych
0 1 4 2 5 5 5 3 2 0 27
Inne sądy
w trybie pytań prawnych
0 0 7 7 8 18 12 13 20 29 114
Osoby fizyczne
w trybie skargi konstytucyjnej
0 1 8 13 19 18 20 28 34 34 175
Osoby prawne
w trybie skargi konstytucyjnej
0 0 2 1 0 0 3 9 8 10 33
Sąd Okręgowy w Warszawie
w sprawie kontroli statutu partii politycznej
0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1
Suma: 13 36 59 64 81 80 92 93 116 121 755

Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 110–111; Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 111.

Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w latach 1998-2005[6]

Orzeczenie, że badany przepis: 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
– jest zgodny z wzorcem kontroli 36 10 29 72 81 63 66 102
– jest niezgodny z wzorcem kontroli 16 25 25 29 36 15 60 71
– w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest zgodny z wzorcem kontroli 4 6 2 7 11 15 14 9
– w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest niezgodny z wzorcem kontroli 5 13 15 9 14 13 30 23
– w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest zgodny z wzorcem kontroli 0 0 0 0 1 1 0 1
– w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest niezgodny z wzorcem kontroli 1 1 1 2 2 3 2 8
– rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli 0 6 9 8 1 4 0 1
– rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli 0 0 1 0 1 1 0 0
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
(nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania)
25 35 38 45 52 46 38 56
Liczba wyroków, w tym: 33 52 52 64 61 70 79 92
– wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej 2 5 7 4 8 6 13 12
– wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu 0 0 0 0 1 1 4 1

Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 112.

Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r.[6]

Orzeczenie, że badany przepis: Liczba wyroków
– jest zgodny z wzorcem kontroli 61
– jest niezgodny z wzorcem kontroli 25
– w zakresie – jest zgodny z wzorcem kontroli 12
– w zakresie – jest niezgodny z wzorcem kontroli 23
– jako przepis odsyłający ... do przepisów ... jest zgodny z wzorcem kontroli 1
– rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli 1
– rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli 1
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
(nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania)
42
– w części ... – jest zgodny z wzorcem kontroli 2
– w części ... – jest niezgodny z wzorcem kontroli 5
– przez to, że ... – jest niezgodny z wzorcem kontroli 3
– jest niezgodny z ... a przez to z ... 1
– nie jest niezgodny z ... a tym samym jest zgodny 1
– niewyłączający obowiązku ... jest zgodny z wzorcem kontroli 1
Liczba wyroków, w tym: 104
– wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej 14
– wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu 2

Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 112.

Prezesi Trybunału Konstytucyjnego[edytuj | edytuj kod]

Lp. Okres pełnienia funkcji Imię i nazwisko Okres zasiadania w Trybunale
1. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Alfons Klafkowski od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
2. od 1 XII 1989 do 19 XI 1993[7] prof. Mieczysław Tyczka od 1 XII 1989 do 1994
3. od 19 XI 1993[8] do 1 XII 1997 prof. Andrzej Zoll od 1 XII 1989 do 1 XII 1997
od 1 XII 1997 do 6 I 1998 vacat
4. od 6 I 1998[9] do 5 XI 2006 prof. Marek Safjan od 5 XI 1997 do 5 XI 2006
5. od 6 XI 2006[10] do 25 VI 2008 Jerzy Stępień od 25 VI 1999 do 25 VI 2008
6. od 26 VI 2008[11] do 2 XII 2010 dr Bohdan Zdziennicki od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
7. od 3 XII 2010 prof. Andrzej Rzepliński od 19 XII 2007

Wiceprezesi Trybunału Konstytucyjnego[edytuj | edytuj kod]

Lp. Okres pełnienia funkcji Imię i nazwisko Okres zasiadania w Trybunale
1. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Leonard Łukaszuk od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
2. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 prof. Janusz Trzciński od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
3. od 2 XII 2001 do 1 XII 2006 prof. Andrzej Mączyński od 1 XII 1997 do 1 XII 2006
4. od 2 XII 2006 do 2 III 2010 Janusz Niemcewicz od 2 III 2001 do 2 III 2010
5. od 3 III 2010 do 2 XII 2010 prof. Marek Mazurkiewicz od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
6. od 3 XII 2010 prof. Stanisław Biernat od 26 VI 2008

Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego[12][edytuj | edytuj kod]

Lp. Okres zasiadania w Trybunale Imię i nazwisko Pełnione funkcje w Trybunale
1. od 1 XII 1985 do 17 VI 1986 prof. Henryk de Fiumel[13]
2. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Kazimierz Buchała
3. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Natalia Gajl
4. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 dr Adam Józefowicz
5. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 dr Andrzej Kabat
6. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Alfons Klafkowski od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 Prezes TK
7. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Stanisław Pawela
8. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 dr Czesław Bakalarski
9. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Kazimierz Działocha
10. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Henryk Groszyk
11. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Leonard Łukaszuk od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 Wiceprezes TK
12. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 Remigiusz Orzechowski
13. od 1986 do 1 XII 1993 Maria Łabor-Soroka[14]
14. od 1 XII 1989 do 1992 Antoni Filcek[15]
15. od 1 XII 1989 do 1994 prof. Mieczysław Tyczka[15] od 1 XII 1989 do 19 XI 1993 Prezes TK[15]
16. od 1 XII 1989 do 27 V 1995 prof. Janina Zakrzewska[16]
17. od 1 XII 1989 do 1 XII 1997 prof. Tomasz Dybowski
18. od 1 XII 1989 do 1 XII 1997 prof. Wojciech Łączkowski
19. od 1 XII 1989 do 1 XII 1997 prof. Andrzej Zoll od 19 XI 1993 do 1 XII 1997 Prezes TK
20. od 19 II 1993 do 19 II 2001 Ferdynand Rymarz
21. od 1 XII 1993 do 1998 prof. Błażej Wierzbowski[15]
22. od 1 XII 1993 do 1999 prof. Wojciech Sokolewicz[15]
23. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 prof. Zdzisław Czeszejko-Sochacki
24. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 prof. Lech Garlicki
25. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 Stefan Jan Jaworski
26. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 prof. Janusz Trzciński od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 Wiceprezes TK
27. od 27 V 1994 do 27 V 2002 prof. Krzysztof Kolasiński
28. od 21 VII 1995 do 21 VII 2003 Jadwiga Skórzewska-Łosiak
29. od 5 XI 1997 do 5 XI 2006 prof. Teresa Dębowska-Romanowska
30. od 5 XI 1997 do 5 XI 2006 prof. Marek Safjan od 6 I 1998 do 5 XI 2006 Prezes TK
31. od 5 XI 1997 do 5 XI 2006 prof. Marian Zdyb
32. od 1 XII 1997 do 1 XII 2006 Wiesław Johann
33. od 1 XII 1997 do 1 XII 2006 prof. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska
34. od 1 XII 1997 do 1 XII 2006 prof. Andrzej Mączyński od 2 XII 2001 do 1 XII 2006 Wiceprezes TK
35. od 18 XII 1998 do 18 XII 2007 prof. Jerzy Ciemniewski
36. od 25 VI 1999 do 25 VI 2008 Jerzy Stępień od 6 XI 2006 do 25 VI 2008 Prezes TK
37. od 2 III 2001 do 2 III 2010 Janusz Niemcewicz od 2 XII 2006 do 2 III 2010 Wiceprezes TK
38. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010 prof. Marian Grzybowski
39. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010 prof. Marek Mazurkiewicz od 3 III do 2 XII 2010 Wiceprezes TK
40. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010 prof. Mirosław Wyrzykowski
41. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010 dr Bohdan Zdziennicki od 26 VI 2008 do 2 XII 2010 Prezes TK
42. od 28 V 2002 do 28 V 2011 prof. Ewa Łętowska
43. od 22 VII 2003 do 22 VII 2012 prof. Adam Jamróz
44. od 6 XI 2006 dr hab. Maria Gintowt-Jankowicz
45. od 6 XI 2006 Wojciech Hermeliński
46. od 6 XI 2006 Marek Kotlinowski
47. od 2 XII 2006 prof. Zbigniew Cieślak
48. od 8 XII 2006 prof. Teresa Liszcz[17]
49. od 8 XII 2006 do 12 III 2007 Lidia Bagińska[18][19]
50. od 27 IV 2007 prof. Mirosław Granat[20]
51. od 19 XII 2007 prof. Andrzej Rzepliński[21] od 3 XII 2010 Prezes TK
52. od 26 VI 2008 prof. Stanisław Biernat od 3 XII 2010 Wiceprezes TK
53. od 6 V 2010 prof. Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz[22]
54. od 3 XII 2010 Stanisław Rymar[23]
55. od 3 XII 2010 prof. Piotr Tuleja[23]
56. od 3 XII 2010 prof. Marek Zubik[23]
57. od 5 I 2011 prof. Małgorzata Pyziak-Szafnicka[24]
58. od 29 V 2011 prof. Andrzej Wróbel
59. od 23 VII 2012 prof. Leon Kieres

Budżet, zatrudnienie i wynagrodzenia[edytuj | edytuj kod]

Wydatki i dochody Trybunału Konstytucyjnego są realizowane części 06 budżetu państwa.

W 2013 wydatki Trybunału Konstytucyjnego wyniosły 31 mln zł, a dochody − 0,1 mln zł[25]. Przeciętne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło 135 osób (15 sędziów oraz 120 pracowników merytorycznych i pomocniczych Biura TK), a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto 9 697 zł (w tym przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto sędziego Trybunału 24 044 zł)[26].

W ustawie budżetowej na 2014 wydatki TK zaplanowano w wysokości 29,4 mln zł[27].

Akty prawne dotyczące Trybunału Konstytucyjnego[edytuj | edytuj kod]

# Akt prawny Data wejścia w życie Data uchylenia Uwagi
1 Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r.

(w brzmieniu nadanym przez Ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej LudowejDz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 83)

22 lipca 1952 17 października 1997 Przepisy dotyczące Trybunału weszły w życie 6 kwietnia 1982 r.
1a Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym

(Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 98, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1989 r. Nr 34, poz. 178 i Nr 73, poz. 436, z 1990 r. Nr 3, poz. 16, Nr 6, poz. 35 i Nr 34, poz. 198, z 1991 r. Nr 7, poz. 24 i Nr 83, poz. 371, z 1993 r. Nr 47, poz. 213, z 1994 r. Nr 122, poz. 593, z 1995 r. Nr 13, poz. 59, z 1996 r. Nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. Nr 98, poz. 604)
(tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470)

Uchwały wykładnicze TK:

  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 listopada 1991 r., sygn. akt W 2/91 (Dz. U. z 1991 r. Nr 112, poz. 490; poz. 490; OTK 1991, poz. 20)
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 1993 r., sygn. akt W 6/93 (Dz. U. Nr 105, poz. 481; OTK 1993, cz. II, poz. 51)
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1994 r., sygn. akt 10/94 (Dz. U. Nr 132, poz. 684; OTK 1994, cz. II, poz. 48)
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., sygn. akt W 9/94 (Dz. U. Nr 39, poz. 198; OTK 1995, cz. I, poz. 20) — tzw. "wykładnia wykładni"
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 1995 r., sygn. akt W 19/94 (Dz. U. Nr 78, poz. 396; OTK 1995, cz. I, poz. 23)
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 września 1995 r., sygn. akt W 1/95 (Dz. U. Nr 111, poz. 539; OTK ZU 1995, nr 1, poz. 5)
1 stycznia 1986 17 października 1997 Art. 32 i 34 (w brzmieniu pierwotnym) weszły w życie 14 maja 1985 r.
1b Uchwała Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 31 lipca 1985 r. w sprawie szczegółowego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym

(Dz. U. z 1985 r. Nr 39, poz. 184 oraz Dz. U. z 1995 r. Nr 2, poz. 7)

1 stycznia 1986 17 października 1997
1c Uchwała Trybunału Konstytucyjnego w pełnym składzie z dnia 23 czerwca 1993 r. w sprawie Regulaminu czynności Trybunału Konstytucyjnego

(nie publ.)

23 czerwca 1993 (?) 7 listopada 1997
2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 17 października 1997 Obowiązuje
2a Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym

(Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, z 1999 r. Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 i Nr 106, poz. 1149 oraz z 2005 r. Nr 169, poz. 1417)

17 października 1997 Obowiązuje
2b Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 1997 r. w sprawie regulaminu Trybunału Konstytucyjnego

(M.P. z 1997 r. Nr 81, poz. 788, M.P. z 1998 r. Nr 11, poz. 191, M.P. z 2000 r. Nr 17, poz. 390, M.P. z 2001 r. Nr 35, poz. 567 oraz M.P. z 2005 r. Nr 40, poz. 542)
(tekst jednolity: M.P. z 2001 r. Nr 41, poz. 668)

7 listopada 1997 19 listopada 2006
2c Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006 r. w sprawie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego

(M.P. z 2006 r. Nr 72, poz. 720)

19 listopada 2006 Obowiązuje

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. W art. 194 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest napisane, że Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat(...), jednakże artykuł 88. Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 podaje, że kadencja sędziów Trybunału (...) trwa osiem lat od chwili wyboru.
  2. "Trybunał jest wprawdzie sądem prawa, nie może jednak nie dostrzegać, że mamy kryzys finansowy i spadają dochody budżetu państwa", za: Trybunał Konstytucyjny podsumował swoją pracę. Rzeczpospolita, 2013.
  3. Trybunał Konstytucyjny stał się strażnikiem spadających dochodów państwa. Gazeta Prawna, 2013.
  4. Wniosek złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 4/03).
  5. Jeden wniosek został złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 37/04)
  6. 6,0 6,1 Liczba wyroków jest mniejsza od badanych przepisów, gdyż jeden wyrok mógł dotyczyć kilku przepisów.
  7. W związku ze złożoną rezygnacją, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 maja 1993 r. w sprawie odwołania Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 28, poz. 290) odwołany ze stanowiska z chwilą wyboru nowego Prezesa TK.
  8. W związku z rezygnacją poprzednika w trakcje kadencji, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 listopada 1993 r. w sprawie wyboru Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 62, poz. 558) powołany na stanowisko Prezesa TK.
  9. M.P. z 1998 r. Nr 1, poz. 2
  10. M.P. z 2006 r. Nr 80, poz. 804
  11. M.P. z 2008 r. Nr 53, poz. 470
  12. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 34 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz. 98, z późn. zm.) Sejm wybrał w 1985 roku połowę pierwszego składu Trybunału na okres czterech lat, a połowę na okres ośmiu lat. Kadencja sędziego Trybunału Konstytucyjnego trwała osiem lat. Od 1997 roku — tj. z wejściem w życie obowiązującej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. — kadencja sędziego Trybunału trwa dziewięć lat. Na mocy art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, z późn. zm.) "Kadencja sędziów Trybunału wybranych na podstawie art. 15 ust. 2 i 4 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym trwa osiem lat od chwili wyboru".
  13. Zmarł.
  14. Wybrana w miejsce Henryka de Fiumel.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 Zrezygnował.
  16. Zmarła.
  17. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 29 grudnia 2006 r.
  18. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 6 marca 2007 r.
  19. Zrezygnowała.
  20. Złożył ślubowanie i podjął obowiązki sędziego 8 maja 2007 r.
  21. Złożył ślubowanie i podjął obowiązki sędziego 14 stycznia 2008 r.
  22. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 17 maja 2010 r.
  23. 23,0 23,1 23,2 Gazeta Wyborcza, ost. spr.: 27.11.2010.
  24. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 11 stycznia 2011 r.
  25. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r. (Druk nr 2445). Tom I. sejm.gov.pl, 30 maja 2014. [dostęp 2014-08-09]. s. 2/7, 1/2.
  26. Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2013 r. w części 06 Trybunał Konstytucyjny. W: Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. nik.gov.pl, maj 2014. [dostęp 2014-07-27]. s. 12.
  27. Ustawa budżetowa na rok 2014 z dnia 24 stycznia 2014 r.. W: Dz. U. poz. 162 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 3 lutego 2014. [dostęp 2014-08-09]. s. 34.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Z. Czeszejko-Sochacki, Sądownictwo konstytucyjne w Polsce (na tle porównawczym), Warszawa 2003
  • Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999
  • M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, "Ars boni et aequi", Poznań 2006
  • L. Gardocki, Problem tzw. wyroków interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Teoria i praktyka wykładni prawa, pod red. P. Winczorka, Warszawa 2005
  • L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9., Warszawa 2005
  • R. Hauser, A. Kabat, Pytanie prawne jako procedura kontroli konstytucyjności prawa, „Przegląd Sejmowy” 2001, nr 1
  • K. Kolasiński, Zaskarżalność ustaw w drodze pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2001, nr 9
  • A. Mączyński, O tak zwanych wyrokach interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Teoria i praktyka wykładni prawa, pod red. P. Winczorka, Warszawa 2005
  • J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretycznoprawne. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2008.
  • J. Mikołajewicz, Orzeczenia zakresowe i interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego jako przejaw kryzysu legitymizacji legalnej, w: Normalność i kryzys. Jedność czy różnorodność., red. J. Oniszczuk, Oficyna Wydawnicza. Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2010.
  • K. Pietrzykowski, O tak zwanych „interpretacyjnych” wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sądowy” 2004, nr 3
  • P. Radziewicz, Przywrócenie mocy obowiązującej przepisu prawnego jako skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 3
  • M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2003, nr 3
  • Skarga konstytucyjna w prawie polskim, pod red. J. Trzcińskiego, Warszawa 2000
  • J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2002, nr 1
  • A. Wasilewski, Przedstawianie pytań prawnych Trybunałowi Konstytucyjnemu przez sądy, „Państwo i Prawo” 1999, nr 8
  • K. Wojtyczek, Ciężar dowodu i argumentacji w procedurze kontroli norm przez Trybunał Konstytucyjny, „Przegląd Sejmowy” 2004, nr 1
  • J. Zakolska, Problem klauzuli ograniczającej korzystanie z praw i wolności w pracach konstytucyjnych, w poglądach doktryny i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 5

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]