Wyprawy krzyżowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Krzyżowcy”. Zobacz też: powieść o takim tytule.

Wyprawy krzyżowe – łączna nazwa wszystkich krucjat prowadzonych od XI do XIII w. w celu odbicia, a następnie obrony miejsc związanych z religią chrześcijańską w Palestynie. Uczestników wypraw krzyżowych określa się mianem krzyżowców.

Przyczyny wypraw krzyżowych[edytuj | edytuj kod]

27 listopada 1095 papież Urban II na synodzie w Clermont ogłosił hasło wojny świętej[potrzebne źródło], czym zapoczątkował wyprawy krzyżowe.

W genezie podjęcia wypraw krzyżowych tkwi chrześcijański kult relikwii Męki Pańskiej. Najważniejsze znaczenie miało Drzewo Krzyża Świętego (od którego wyprawy wzięły swoją nazwę), na którym zmarł Jezus Chrystus, ale także inne (jak np. Święte Gwoździe czy włócznia żołnierza rzymskiego, który przebił bok Jezusa). Niektóre z tych relikwii były według tradycji chrześcijańskiej przechowane przez Apostołów Jezusa, a następnie przez pierwsze wspólnoty chrześcijańskie. Inne, jak Święty Krzyż, zostały odnalezione na polecenie władców Cesarstwa Bizantyńskiego ok. IV w. n.e. i umieszczone w Jerozolimie, a następnie przeniesione do Bizancjum, skąd z kolei przedostały się różnymi drogami (głównie we fragmentach) do Europy Zachodniej.

W okresie średniowiecza przywiązanie do tych obiektów było w Kościele bardzo duże. Stąd ogromne poruszenie w ówczesnym świecie chrześcijańskim wywołało zdobycie Jerozolimy przez muzułmanów w 638 i ponownie przez Turków seldżuckich w 1072 roku. Wskutek tego wiele cennych relikwii trafiło w ręce innowierców i zostało przewiezionych w głąb Persji. Pierwszym celem wypraw krzyżowych było właśnie odbicie tych relikwii, a także Jerozolimy, w której znajdowały się ważne dla chrześcijan miejsca kultu oraz poszukiwań śladów chrześcijańskiej tradycji.

Wśród przyczyn wypraw krzyżowych wymienić należy:

Przyczyny polityczne
Przyczyny religijne
Przyczyny ekonomiczne
  • liczne rycerstwo bez ziemi i zajęcia, brak ziemi do podziału (dziedziczył tylko najstarszy syn), wymuszona bezczynność (następstwo Pokoju Bożego[3]);
  • klęski żywiołowe, klęski głodu, epidemie w latach 1089–1095 [4].

Wyprawy krzyżowe[edytuj | edytuj kod]

Zdobycie Jerozolimy (1099) podczas I wyprawy krzyżowej – ilustracja ze średniowiecznego manuskryptu
Krzyżowcy z XI-XIII wieku

Wyprawy rycerskie[edytuj | edytuj kod]

Wyprawy ludowe[edytuj | edytuj kod]

Oprócz oficjalnych wypraw krzyżowych organizowane były tzw. wyprawy ludowe, w których uczestniczyły tłumy chłopów, biedoty i pospolitych przestępców, często podróżujących z całymi rodzinami. Wszystkie zakończyły się masakrami ich uczestników. Do krucjat ludowych zaliczane są:

  • I wyprawa ludowa (1096) – poprzedzająca I wyprawę krzyżową, prowadzona przez kaznodzieję Piotra z Amiens. Krzyżowcy ludowi dokonali kilku masowych rzezi ludności żydowskiej w Nadrenii i na szlaku swoich przemarszów, a po wkroczeniu do Azji Mniejszej zostali zmasakrowani przez oddziały sułtana Kilidż Arslana podczas oblężenia zamku Kserigordon i w bitwie pod Civetot.
  • II wyprawa ludowa (1147) – towarzysząca II wyprawie krzyżowej, podzieliła losy głównej wyprawy.
  • Krucjata dziecięca (1212) – prowadzona przez grupę francuskich i włoskich kaznodziejów ludowych, zgromadziła kilkadziesiąt tysięcy dzieci, które załadowano na okręty weneckie i genueńskie. Większość dzieci zginęła z głodu na okrętach, reszta została wysadzona na Cyprze lub sprzedana w niewolę muzułmanom.

Inne wyprawy[edytuj | edytuj kod]

Krótko po sukcesie pierwszej wyprawy doszło do dwóch innych krucjat. Były to: krucjata 1101 roku i krucjata norweska (1107–1110); historycy nie zaliczają ich jednak do wypraw krzyżowych i nie oznaczają ich numerycznie.

Do wypraw krzyżowych nie są też zaliczane późniejsze krucjaty przeciw muzułmanom, m.in. krucjata aleksandryjska (1365) i nikopolitańska (1396).

Skutki wypraw krzyżowych[edytuj | edytuj kod]

Zamek krzyżowców w Zatoce Akaba, Egipt
Mapa ukazująca bliski wschód pomiędzy pierwszą a drugą krucjatą

Najważniejsze skutki wypraw krzyżowych:

  • znaczące osłabienie i częściowe zniszczenie wschodniego chrześcijaństwa wraz z jego bogatą kulturą;
  • osłabienie Cesarstwa Bizantyńskiego;
  • powstanie zakonów rycerskich w Ziemi Świętej (tj. templariusze, joannici i Krzyżacy);
  • rozwój handlu lewantyńskiego[5];
  • rozwój miast włoskich (szczególnie Wenecji i Genui)[5];
  • rozwój żeglugi morskiej;
  • wzrost niechęci do pogan i innowierców w Europie;
  • wzmocnienie autorytetu i władzy królów francuskich;
  • rozkwit ruchu pielgrzymkowego;
  • pogorszenie stosunków z wyznawcami prawosławia;
  • śmierć setek tysięcy ludzi;
  • nieodwracalne zniszczenie wielu dzieł sztuki, architektury itp.;
  • rozwój architektury, medycyny, astronomii i nauk w Europie;
  • nawiązanie przez Europejczyków kontaktu z kulturą Wschodu;
  • powstanie Królestwa Jerozolimy będącego łącznikiem pomiędzy światem Zachodu i Wschodu. Wymiana kulturowa ze Wschodem w dziedzinie nauki i sztuki pchnęła Europę o 400 lat naprzód, co najbardziej uwidoczniło się w architekturze.

Przypisy

  1. 1 "Przez całe stulecia peregrini Christi (pielgrzymi Chrystusa) mogli odwiedzać bez większych przeszkód święte miejsca w Jerozolimie i pozostałych miastach Palestyny. W roku 1009 fatymidzki kalif Al-Hakim nakazał jednak zburzyć kościół Grobu Pańskiego. Różnorodne szykany, jakie coraz częściej zaczęły dotykać chrześcijańskich pielgrzymów, stały się głównym powodem wystąpienia przez papieża z wezwaniem do podjęcia wyprawy krzyżowej". 2 "Powstanie i szybki rozwój tureckiego sułtanatu seldżuckiego, spowodowało, że Turcy przejęli kontrolę nad całym Bliskim Wschodem, łącznie z Jerozolimą, do której w 1079 roku sułtan Sulejman zabronił wstępu chrześcijanom wszystkich wyznań." (Angus Konstam: Wyprawy krzyżowe. Warszawa: Świat Książki, 2005.).
  2. "Poganie byli prawdziwymi wrogami. Wojna z nimi stanowiła wojnę sprawiedliwą. Ci, którzy będą zabijać muzułmanów, nie tylko uzyskają odpuszczenie wszelkich grzechów, lecz również błogosławieństwo. Walka z muzułmanami stała się dowodem pobożności. Papież kierował swój apel do możnych pożądających posiadłości ziemskich i zachęcał ich, aby szukali bogactw poza ziemiami chrześcijan. Wzywał rycerzy, aby zdali rachunek ze swoich grzechów, a następnie zostali "rycerzami Chrystusa". Śmierć na polu walki przyniesie im zbawienie, a zwycięstwo sprawi, ze "posiadłości waszych wrogów staną się wasze". Papież świetnie znał swoich słuchaczy, kierując do nich apel, w którym perspektywa wiecznego zbawienia łączyła się z nadzieją na zdobycie bogactw materialnych. Wyprawa musi zakończyć się powodzeniem, ponieważ "Chrystus będzie waszym chorążym". Zebranym papież udzielił odpustu zupełnego, a wszystkim, którzy zgłosili swój udział, przypiął do prawego ramienia biały krzyż na znak, iż są "rycerzami Chrystusa". (Angus Konstam: Wyprawy krzyżowe. Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki, 2005.)
  3. Barbara Frale: Templariusze. Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki, 2008, s. 16–20. ISBN 978-83-247-0190-2.
  4. Jak wyżej.
  5. 5,0 5,1 Wyprawy krzyżowe

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Angold M., Czwarta Krucjata, Bellona, Warszawa 2006.
  • Biziuk P., Hattin 1187, Bellona, Warszawa 2004.
  • Dupuy R.E. i T.N., Historia wojskowości. Starożytność – średniowiecze, Bellona, Warszawa 1999.
  • Konstam A., Wyprawy krzyżowe, Świat Książki, Warszawa 2005.
  • Leśniewski S., Jerozolima 1099, Bellona, Warszawa, 1995.
  • Madden T., The New Concise History of the Crusades, Rowman and Littlefield, Lanham 2005.
  • Madden T. et Al., The Fourth Crusade: The Conquest of Constantinople, University of Pennsylvania Press, Philadelphia 1997.
  • Manteuffel T., Historia Powszechna. Średniowiecze, PWN, Warszawa 2002.
  • Michałek A., Wyprawy krzyżowe. Armie ludów tureckich, Bellona, Warszawa 2001.
  • Michałek A., Wyprawy krzyżowe. Normanowie, Bellona, Warszawa 2002.
  • Pernoud R., Kobieta w czasach wypraw krzyżowych, Atext, Gdańsk 1996.
  • Runciman S., Dzieje wypraw krzyżowych, Warszawa 1987.
  • Składankowie M. i B., Wyprawy krzyżowe, KiW, Warszawa 1968.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]