Zdanie egzystencjalne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zdanie egzystencjalnezdanie, w którym informuje się o istnieniu danej rzeczy, osoby bądź zjawiska w pewnych okolicznościach. W różnych językach przyjmuje różne struktury; może być wprowadzane specjalną konstrukcją, jak np. w języku angielskim, bądź też przypadkiem jak w języku fińskim.

Zdanie egzystencjalne w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Pewien typ zdań wskazuje jedynie na istnienie pewnej rzeczy bądź zjawiska[1]. Zdanie egzystencjalne może zawierać informacje dotyczące lokalizacji przedmiotu (zdanie lokatywne) lub aktualnym usytuowaniu. Obok czasownika "być" stosuje się wtedy "stać". "siedzieć" i inne[2].

Zdanie egzystencjalne w języku rosyjskim[edytuj | edytuj kod]

W języku rosyjskim klasyczne zdanie egzystencjalne według teorii lingwistycznych[3] w ujęciu struktur znaczeniowych (a nie abstrakcyjno-gramatycznych) i składowych semantycznych zawiera trzy podstawowe komponenty: jeden wskazujący obszar (przestrzenny – i ten jest przeważający dla języka rosyjskiego, lub temporalny) istnienia lub przebywania, drugi – istniejący w danym obszarze obiekt (lub klasa obiektów), a trzeci – fakt istnienia, przebywania lub posiadania. Jednocześnie wskazywane jest, że o ile dwa pierwsze komponenty zdań egzystencjalnych (bytowych) są w języku rosyjskim nadzwyczaj mobilne i podlegają nieustannym zmianom, to komponent trzeci, potwierdzający ideę istnienia, jest względnie niezmienny.

Jako przykłady zdań bytowych są podawane zdania poniższe[3]:

  • Давно тому назад, в городе Тифлисе [obszar], жил [istnienie] один богатый турок [obiekt]. (Dawno temu w Tyflisie mieszkał pewien bogaty Turek)
  • В этих местах есть лисы. (W tych miejscach są lisy)
  • Есть у меня одно тайное желание. (Mam jedno tajne życzenie)
  • Вдруг звонок в дверь. (Nagle dzwonek do drzwi)

Zdanie egzystencjalne w języku angielskim[edytuj | edytuj kod]

Wprowadzane jest przez konstrukcję there isthere are[4]:

There is a pig in the garden. – W ogrodzie jest świnia.
There is no water on the Moon. – Na Księżycu nie ma wody.

Zdanie egzystencjalne w języku fińskim[edytuj | edytuj kod]

Zwykle zaczyna się od okolicznika miejsca: Kadulla on auto (na ulicy jest samochód)[5]. Gdy w grę wchodzi nieoznaczona liczba (ilość) desygnatu, występuje partitivus:

Lasissa on olutta – W szklance jest piwo (jakaś ilość).
Poikia juoksee pihalla – Po podwórku biegają (jacyś) chłopcy.

Zdanie egzystencjalne w języku szwedzkim[edytuj | edytuj kod]

W języku szwedzkim zdanie egzystencjalne uzyskuje się przy pomocy konstrukcji bezpodmiotowej det finns (w czasie przeszłym det fanns): det finns en gris i trädgården. Dodatkowo wprowadzony element nowy, nieznany występuje w formie nieokreślonej. Możliwe są również inne czasowniki: står, sitter, ligger, hänger[6]: Det sitter tre män i vår trädgård (w naszym ogrodzie siedzą trzej mężczyźni).

Zdanie egzystencjalne w języku niemieckim[edytuj | edytuj kod]

Cechą niemieckiego zdania egzystencjalnego jest es gibt. Pierwotne znaczenie czasownika geben, którego III os. lp. brzmi es gibt to dawać. W tej strukturze istnieniu nadano sens przenośny: "natura bądź opatrzność daje nam". Zgodnie ze zrębami gramatyki kognitywnej, semantycznie dawać jest bliskie istnieniu[7].

Zdanie egzystencjalne w języku francuskim[edytuj | edytuj kod]

Konstrukcja informująca o istnieniu to w języku francuskim il y a. Konstrukcja il y a oparta jest na zaimku il (on) i III osobie czasownika avoira (ma). Czynnikiem wprowadzającym relację istnienia jest zaimek y, który w tym przypadku sugeruje obecność desygnatu w konkretnym miejscu[8].

Przypisy

  1. Werner Abraham: Issues in formal German(ic) typology. [dostęp 2011-10-13].
  2. Nina Pawlak: Predykaty egzystencjalne. ‘Być’ i ‘nie być’ w językach afrykańskich. [dostęp 2011-11-2].
  3. 3,0 3,1 Arutiunowa N. D.: ПРЕДЛОЖЕНИЕ И ЕГО СМЫСЛ. ЛОГИКО-СЕМАНТИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ (ros.). [dostęp 2011-11-06].
  4. Realisation of the subject. [dostęp 2011-10-13].
  5. Eksistentiaalilause (fiń.). [dostęp 2011-10-13].
  6. Cecilia Fasth, Anita Kannermark: Form i fokus, del B. Sztokholm: Folkuniversitetets förlag, 1996. ISBN 9174343971.
  7. Brian D. Joseph: What gives with es gibt? Typological and comparative perspectives on existentials in German, in Germanic, and in Indo-European1. [dostęp 2011-10-24].
  8. Benjamin K. Bergen, Madelaine C. Plauché: Extensions of Deictic and Existential Constructions in French: Voilà, Voici, and Il y a* (ang.). [dostęp 2011-10-24].