Żołędnica azjatycka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żołędnica azjatycka
Eliomys melanurus[1]
Wagner, 1840
Żołędnica azjatycka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd wiewiórkokształtne
Rodzina popielicowate
Podrodzina koszatki
Rodzaj żołędnica
Gatunek żołędnica azjatycka
Synonimy

Eliomys cyrenaicus Festa, 1922

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     żołędnica azjatycka

     żołędnica afrykańska

     żołędnica europejska

Żołędnica azjatycka[3] (Eliomys melanurus) – gatunek gryzonia z rodziny popielicowatych, występujący w Azji Zachodniej i Afryce Północnej[2][4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany naukowo w 1840 roku przez J.A. Wagnera[5][4]. Miejsce typowe to półwysep Synaj, dokładniej okolice góry Synaj. Od pokrewnej żołędnicy europejskiej (Eliomys quercinus) odróżnia ją budowa prącia wraz z kością prącia u samców i szczegóły budowy czaszki. Jeszcze bliżej spokrewnionym gatunkiem jest żołędnica afrykańska (Eliomys munbyanus), która była uznawana za podgatunek żołędnicy azjatyckiej, jednak różniąca się od niej genetycznie i w pewnym stopniu kariologicznie[4]. Żołędnica azjatycka ma 2n=48 chromosomów[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Żołędnica azjatycka występuje na wschodzie Afryki Północnej (Libia, Egipt), w Izraelu, Libanie, Syrii, Turcji, Iraku i Arabii Saudyjskiej. Jest spotykana do 2850 m n.p.m.[2] Żyje w różnorodnym środowisku, od piaszczystych wybrzeży, stepów i półpustyń, do skalistych terenów górskich, pozbawionych drzew i krzewów; także tam, gdzie zimą zalega pokrywa śnieżna[2][6].

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Rysunek z 1877 roku

Jest to średniej wielkości żołędnica. Ciało z głową ma długość średnio 128 mm (od 111 do 144 mm), ogon ma przeciętnie 122 mm (od 100 do 136 mm), a tylna stopa ma długość 26,7 mm (od 26 do 27 mm). Masa ciała to średnio 51,8 g (od 38,4 do 63 gramów). Grzbiet zwierzęcia pokrywa miękkie futro, o barwie od rudo- lub żółtobrązowej do szarożółtej. Spód ciała jest wyraźnie oddzielony kolorystycznie, biały lub kremowy, z dodatkiem szarości. Głowa jest ubarwiona podobnie do grzbietu, jaśniejsza w stronę nosa, z czarną „maską” wokół dużych oczu i białymi lub kremowymi policzkami; pasek tego koloru rozciąga się do barków. Uszy są duże, owalne, brązowe, często znajduje się za nimi biała lub kremowa plamka. Tylne kończyny są białe. Ogon jest długi, z rudo- lub żółtobrązową nasadą, dalej czarny, czasem z białą plamką na końcu. Pokrywające go włosy są dłuższe na końcu ogona niż u jego nasady[6]. Czarna kitka na ogonie może służyć jej do odwracania uwagi drapieżnika od głowy. Gryzoń ten ma cztery palce u przednich kończyn i pięć u tylnych, są one zakończone pazurami[7]. Samica ma cztery pary sutków[6].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Prowadzi samotny, naziemny, nocny tryb życia, jest przystosowana do sprawnego wspinania po drzewach i skałach[6][7]. Niewiele wiadomo o jej zachowaniach, ale schwytane zwierzęta były opisywane jako bardzo dzikie i agresywne. Jest wszystkożerna, ale preferuje pokarm zwierzęcy. Żywi się owadami i innymi bezkręgowcami, a także mniejszymi ssakami i innymi kręgowcami. Zwierzę oszczędza energię zapadając w torpor, szczególnie w miesiącach zimowych. Żołędnice złapane zimą, przy temperaturze otoczenia bliskiej 0 °C, znaleziono w pułapkach w stanie torporu, z temperaturą ciała obniżoną do 12 °C[6]. Ma dobry słuch, a jeśli zaatakuje ją drapieżnik, łatwo traci ogon, co ułatwia jej ucieczkę[7].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

W porze rozrodu samica gwiżdże dla zwabienia samca. Buduje gniazdo z liści i trawy, położone nawet 3 m nad powierzchnią ziemi, oznacza jego otoczenie zapachem i broni go przed intruzami. Zwykle samica rozmnaża się raz w roku[7]. W Izraelu ciężarną samicę złapano w kwietniu, a w maju samicę produkującą mleko[6]. Ciąża u żołędnicy trwa 22–28 dni, w miocie rodzi się od 2 do 8 młodych. Otwierają oczy po 21 dniach od urodzenia, usamodzielniają się po 4 tygodniach, a mogą żyć ponad 5 lat[7].

Populacja i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Żołędnica azjatycka ma duży obszar występowania, lokalnie jest liczna. Jest spotykana w obszarach chronionych. Nie są znane większe zagrożenia dla tego gatunku, choć w niektórych obszarach, np. na pustyni Negew, nadmierny wypas zwierząt hodowlanych może być dla niej problemem. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje żołędnicę azjatycką za gatunek najmniejszej troski[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Eliomys melanurus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e Amori, G., Aulagnier, S., Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N., Mitsain, G. & Palomo, L.J. 2016, Eliomys melanurus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2017-3, DOI10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T7619A22223225.en [dostęp 2018-05-17] (ang.).
  3. W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 265. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Eliomys melanurus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2018-05-17]
  5. J.A. Wagner. „Gelehrte. Anz. I. K. Bayer. Akad. Wiss., München”. 8 (37), s. 299, 1940 (niem.). 
  6. a b c d e f g Genus Eliomys. W: Mammals of Africa. Jonathan Kingdon, David Happold, Thomas Butynski, Michael Hoffmann, Meredith Happold, Jan Kalina (redaktorzy). T. 3: Rodents, Hares and Rabbits. Bloomsbury, 2013, s. 105–106. ISBN 1-4081-8996-8.
  7. a b c d e Asian garden dormouse (Eliomys melanurus). Wildscreen Arkive. [dostęp 2018-05-17].