Łyszczec wiechowaty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
łyszczec wiechowaty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Gypsophila paniculata L. Sp. pl. 1:407. 1753 | |||
Synonimy | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Gypsophila_paniculata.jpg/220px-Gypsophila_paniculata.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Close-up_of_baby%27s_breath_%28Gypsophila_paniculata%29_flowers.jpg/220px-Close-up_of_baby%27s_breath_%28Gypsophila_paniculata%29_flowers.jpg)
Łyszczec wiechowaty, gipsówka wiechowata (Gypsophila paniculata L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej i środkowej Europy, Kaukazu, Syberii, Mongolii i Chin, jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się też w innych rejonach świata[3]. W Polsce występuje na naturalnych siedliskach tylko w nielicznych miejscach: na Nizinie Podlaskiej i w dolinie Bugu w Czumowie koło Hrubieszowa[4]. Spotykany był także w różnych miejscach kraju jako gatunek synantropijny, uciekinier z upraw[4], jest bowiem uprawiany i często dziczejący[5]. Okazy dziko rosnące podlegają w Polsce ochronie.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Łodyga
- Wzniesiona, rozgałęziająca się, naga, delikatna. Wysokość rośliny 40–80 cm (odmiany uprawne do 120 cm). Brak pędów płonych, gałązki z kwiatostanami są bezlistne.
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe, liście równowąskie i zaostrzone, zrośnięte nasadami. Mają szerokość do 7,5 mm i 3–5 nerwów.
- Kwiaty
- Białe, lub różowawe, drobne, zebrane w szeroką wiechę o bardzo cienkich gałązkach. Kwiaty promieniste, 5-krotne. Działki kielicha zrośnięte, płatki korony równowąskoklinowate, na szczycie zaokrąglone, 1 słupek z dwoma szyjkami, 10 pręcików dłuższych od płatków[4].
- Owoc
- Torebka zawierająca brodawkowane nasiona.
- Korzeń
- Gruby i długi.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina, chamefit. Siedlisko: wydmy, świetliste lasy, zbocza. Preferuje miejsca piaszczyste. Kwitnie od czerwca do września, jedna roślina wytwarza ok. 1000 kwiatów[4]. Liczba chromosomów 2n = 34[5].
Zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Od 2014 roku roślina objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową[6]. W latach 1983–2014 znajdowała się pod ochroną ścisłą[7]. Umieszczona na polskiej czerwonej liście w kategorii EN (zagrożony)[8]. Zagrożony jest przez zalesianie ugorów i innych miejsc, na których występuje[4].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Roślina ozdobna, uprawiana głównie na kwiat cięty, wykorzystywany do wytwarzania wieńców, bukietów, itp. Czasami sadzony także w ogródkach skalnych i na rabatach. Istnieje wiele kultywarów, np. `Bristol Fairy` o pełnych, białych kwiatach, `Compact Plena` o pełnych i lekko różowych kwiatach[9].
- Roślina lecznicza, dawniej używana w medycynie ludowej.
Uprawa
[edytuj | edytuj kod]Rozmnaża się go najczęściej z nasion wysiewanych w marcu-kwietniu do inspektu, sadzonki należy pikować[10]. Na stałe miejsce wysadza się je we wrześniu. Lubi gleby lekkie, piaszczyste, dobrze nawapnione, stanowiska suche i słoneczne[10]. Jest całkowicie odporny na mróz[9]. Po przekwitnięciu roślinę ścina się, by ponownie zaczęła rosnąć.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-12] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-12]. (ang.).
- ↑ a b c d e Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2014 r. poz. 1409).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 kwietnia 1983 r. w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony roślin (Dz.U. z 1983 r. nr 27, poz. 134).
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ a b Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.
- BioLib: 38617
- EoL: 588504
- EUNIS: 166941
- Flora of China: 242000539
- Flora of North America: 242000539
- FloraWeb: 2752
- GBIF: 5384458
- identyfikator iNaturalist: 77315
- IPNI: 154563-1
- ITIS: 20293
- NCBI: 235358
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2836785
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:154563-1
- Tela Botanica: 30774
- identyfikator Tropicos: 6301547
- USDA PLANTS: GYPA
- CoL: 3HXYC