Akcja Łom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa języków używanych w Pierwszej Republice Czechosłowackiej, w 1930. Węgrzy na południu Czechosłowacji zaznaczeni kolorem ciemnozielonym.

Akcja „Łom” – tajna akcja dywersyjna prowadzona przez Polskę na Rusi Zakarpackiej w listopadzie 1938.

Po pierwszym arbitrażu wiedeńskim, w listopadzie 1938, Węgry zajęły południowo-wschodni pas ziem Rusi Zakarpackiej, znajdujący się na terytorium Pierwszej Republiki Słowackiej, a zamieszkany od dawna w większości przez Węgrów. Węgry starały się o pretekst do zbrojnej interwencji i do dalszej aneksji całej Rusi, dążąc do destabilizacji regionu i w celu wywołania wśród opinii publicznej wrażenia, toczącego się tam powstania miejscowych madziaronów przeciwko lokalnym władzom czechosłowackim. Za organizacje i przebieg akcji odpowiadała Ekspozytura 2 Oddziału II Sztabu Głównego prowadziła systematyczne akcje dywersyjne celem dezorganizacji życia wewnętrznego na styku Rusi Zakarpackiej i Słowacji[1]. Działania te zbiegły się z dążeniem władz polskich do opanowania ruchu ukraińskiego, umacniającego się na Rusi. Działania węgierskie i polskie skoordynowano: Węgrzy mieli prowadzić akcję na południu Rusi, zaś Polacy na północy.

Akcja „Łom” 7 października do 31 grudnia 1938. Polegała na wysyłaniu za granicę karpacką ochotniczych uzbrojonych oddziałów skłądających sie głównie z członków Oddziałów Bojowych z Zaolzia z obywatelstwem czechosłowackim, nieliczne uzupełnienia stanowili członkowie ONR. Oddziały te przeprowadziły kilkadziesiąt akcji bojowych, stoczyły cztery większe potyczki z oddziałami czechosłowackimi, zniszczono most kolejowy dwanaście mostów drogowych, zaporę wodną, centrale telefoniczną i budynek poczty, ponadto w 27 miejscowościach zerwano linie telefoniczne[2]. W akcji brało udział ponad setka ludzi, z których 11 zginęło, 2 zaginęło, 7 odniosło rany, 3 dostało się do niewoli, 3 zabito. Akcję oceniono jako źle zaplanowaną i przeprowadzoną, czego wyrazem były stosunkowo wysokie straty.

Dywersja polsko-węgierska nie odniosła zamierzonego skutku w postaci aneksji Rusi Karpackiej, a to ze względu na konsekwentny sprzeciw Niemiec. Do aneksji doszło dopiero w marcu 1939.

Akcja „Łom” ostatecznie okazała się niepotrzebna, co nie umniejsza wagi uzyskanej w 1939 przez Polskę wspólnej granicy z Węgrami.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dariusz Dąbrowski: Rzeczpospolita Polska wobec kwestii Rusi Zakarpackiej (Podkarpackiej) 1938-1939, Toruń 2007, s. 150, ISBN 978-83-60738-04-7.
  2. Dariusz Dąbrowski: Rzeczpospolita Polska wobec kwestii Rusi Zakarpackiej (Podkarpackiej) 1938-1939, Toruń 2007, s. 206, ISBN 978-83-60738-04-7.

Bibliografia[edytuj]

  • Józef Kasparek: Przepust karpacki. Tajna akcja polskiego wywiadu, Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych SIGMA NOT Warszawa 1992
  • Jerzy Kupliński: Polskie działania dywersyjne na Ukrainie Zakarpackiej w 1938 r., Wojskowy Przegląd Historyczny nr 4 / 1996
  • Paweł Samuś, Kazimierz Badziak, Gennadij Matwiejew: Akcja „Łom”. Polskie działania dywersyjne na Rusi Zakarpackiej w świetle dokumentów oddziału II Sztabu Głównego WP, Oficyna Wydawnicza „Auditor” Warszawa 1998
  • Tadeusz A. Olszański: Akcja „Łom”, Płaj. Almanach Karpacki, nr 21 – jesień 2000
  • Dariusz Dąbrowski: Rzeczpospolita Polska wobec kwestii Rusi Zakarpackiej (Podkarpackiej) 1938-1939, Europejskie Cemtrum Edukacyjne Toruń 2007, ISBN 978-83-60738-04-7.