Antoni Sołłohub

Antoni Dowojna-Sołłohub

Antoni Józef Sołłohub
Prawdzic
Rodzina	Sołłohubowie herbu Prawdzic
Data i miejsce urodzenia	18 lipca 1717 Ktery
Data i miejsce śmierci	6 września 1759 w drodze z Iwieńca do Wilna
Ojciec	Jan Michał Sołłohub
Matka	Helena Szamowska
Żona	Brygida Petronela ks. Radziwiłł
Dzieci	Jan Michał Sołłohub Jerzy Sołłohub Kazimierz Sołłohub Barbara Sołłohub Katarzyna Sołłohub Wincenta Sołłohub
Odznaczenia

Brygida z Radziwiłłów

Antoni Józef Dowojna-Sołłohub herbu Prawdzic (ur. 18 lipca 1717 w Kterach, zm. 6 września 1759) – generał artylerii litewskiej w 1746 roku, pułkownik Jego Królewskiej Mości.

Życiorys

Był młodszym synem podskarbiego wielkiego litewskiego Jana Michała oraz Heleny z Szamowskich. Jego bratem był Józef Antoni wojewoda witebski. Edukację pobierał w krakowskim Kolegium Nowodworskiego; w 1727 r. jako uczeń retoryki zadedykował epigramat biskupowi Janowi Lipskiemu. W 1733 r., posługując się już tytułem starosty łowmiańskiego, został immatrykulowany na Uniwersytecie Krakowskim pod imionami Antoni Jan.

Niedługo potem wyjechał do Francji, gdzie według relacji ks. Wawrzyńca Rydzewskiego przebywał na dworze w Wersalu. Wstąpił do armii francuskiej, biorąc udział w działaniach wojennych w Niderlandach (latem 1734 r.), we Włoszech (rozejm w grudniu 1735 r.) oraz podczas interwencji na Korsyce w 1737 r. Według świadectwa ks. Antoniego Zagórskiego, Sołłohub został dwukrotnie ciężko ranny i dosłużył się stopnia pułkownika.

Powrót do kraju nastąpił ok. 1737 r. W 1738 r. ojciec zabiegał dla niego o mandat z sejmiku inflanckiego (dziękując Platerom 17 września 1738), lecz ostatecznie w spisie posłów go zabrakło. Poseł powiatu orszańskiego na sejm w 1740 r. z tytułem starosty jezierskiego. 4 października 1740 r. delegowano go do króla Augusta III. W mowie z 20 października 1740 r. domagał się sesji prowincjonalnych, krytykował kwaterunek wojsk w dobrach kościelnych (woj. podolskie), oburzał się na rolę Żydów jako komisarzy i dzierżawców oraz potępiał senatorów na zagranicznych pensjach. Sprzeciwiał się także nominacji J. Flemminga na generała artylerii litewskiej ze względu na jego cudzoziemskie pochodzenie i wyznanie.

W 1741 r. choroba uniemożliwiła mu objęcie mandatu w Wilnie, jednak wspierał Sapiehów w konfliktach z Jabłonowskimi (m.in. podczas zajść w Trybunale w Mińsku). W 1744 r. na sejmie grodzieńskim reprezentował Żmudź. W 1745 r. bezskutecznie ubiegał się o urząd łowczego wielkiego litewskiego.

2 września 1744 r. w Zdzieciole poślubił Brygidę Petronelę Radziwiłłównę, córkę wojewody nowogródzkiego Mikołaja Faustyna. Małżeństwo to, uświetnione panegirykami i podpisem hetmana Michała Kazimierza Radziwiłła „Rybeńki”, przyniosło mu 120 tys. złp posagu i wydzielenie części majątku ojcowskiego. Wkrótce potem poprowadził chorągiew petyhorską na popis pod Zabłudowem.

W 1746 r. posłował z województwa witebskiego. Pracował w komisji ds. aukcji wojska, opracowując projekty podatków: ultima consumentiae oraz od papieru stemplowego. Dnia 26 listopada 1746 r. otrzymał nominację na generała artylerii litewskiej (wynik porozumienia ojca z Flemmingiem).

W 1747 r. został deputatem kowieńskim i wicemarszałkiem Trybunału Litewskiego, faktycznie nim kierując w zastępstwie ojca. 26 października 1747 r. przewodniczył elekcji podsędka wileńskiego. Po zgonie ojca (10 czerwca 1748) przejął chorągiew petyhorską.

Podczas sejmu 1748 r. (mandat smoleński dzięki 40 tys. złp pożyczki dla Radziwiłła) doszło do głośnego incydentu. 22 października Sołłohub popadł w ostry spór z arbitrem Zaborowskim (podającym się za porucznika spod znaku jego ojca), który domagał się spłaty dawnych roszczeń. Wzburzony Sołłohub opuścił izbę, co zostało wykorzystane przez opozycję do zablokowania obrad. Mimo delegacji od marszałka, nie wrócił na sesję, czując się dotkniętym brakiem zadośćuczynienia za obrazy.

W kolejnych latach regularnie uczestniczył w życiu publicznym:

• 1750: Poseł na sejm nadzwyczajny 1750 roku z powiatu orszańskiego; dowodził asystą wojskową przy koronacji obrazu Matki Bożej Świętomichalskiej w Wilnie (8 września).
• 1752: Poseł koronny na sejm 1752 roku z województwa inflanckiego; bronił generała artylerii koronnej A. Brühla przed zarzutami o cudzoziemszczyznę; podpisał manifest przeciw zerwaniu sejmu.
• 1754: Poseł na sejm 1754 roku z powiatu wiłkomierskiego.
• 1756: Uczestnik zjazdu w Iwlu, gdzie wraz z Radziwiłłami, Pociejem i Ogińskim zbierał fundusze (150 tys. złp) na kampanię trybunalską przeciw „Familii”.
• 1757: 3 sierpnia otrzymał Order Orła Białego. W tym czasie żona informowała Radziwiłła o próbach pozyskania Sołłohuba przez francuskiego posła Duranda (według Konopczyńskiego przyjął wówczas francuski order).

Majątek i fundacje religijne

Na mocy działów z bratem (1749) przejął dobra: Ilia, Iwieniec, Starzynki, Bejsagoła, połowę Hory-Horek, a w Koronie: Dobrzyków, Wola Paczyńska, połowę Kter i Osędowice. Odziedziczył zastawy na kwotę 322 tys. złp. Posiadał drewniany pałac w Grodnie (nabyty w 1748 od S. Poniatowskiego, prawdopodobnie spłonął w 1753), jurydykę z arsenałem na Antokolu w Wilnie oraz starostwa: gierałońskie i lipnickie, folwark Wierszupy i dzierżawy Hory Cwietuszyno oraz Czuryłowicze.

Był hojnym fundatorem:

• Współfundator wielkiego dzwonu dla jezuitów w Mińsku (1749).
• Dobroczyńca franciszkanów w Iwieńcu, bernardynów w Witebsku oraz kolegiów jezuickich (Mińsk, Orsza).
• Członek warszawskiego Arcybractwa Nieustającej Adoracji.

Zmarł 6 IX 1759 r. w drodze z Iwieńca do Wilna. Pochowany 28 kwietnia 1760 r. w kościele Misjonarzy w Wilnie.

Bibliografia

• Dyaryusze sejmowe z wieku XVIII.T.I. Dyaryusz sejmu z r.1748. Diaria comitiorum Poloniae saeculi XVIII i Diarium comitiorum anni 1748 wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1911, s. 304.
• Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994, s. 241.