Arumuni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa terenów zamieszkiwanych przez ludy rumuńskie. Na czerwono zaznaczeni Arumuni, na zielono Dakorumuni, na pomarańczowo Meglenorumuni, na jasnożółto Istrorumuni.

Arumuni (t. Aromuni) – zbiorcza nazwa obejmująca różne romańskojęzyczne grupy etniczne zamieszkujące Bałkany[1]. Liczebność grupy to około 200 tys. osób[2].

Państwa zamieszkałe przez Arumunian[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie Arumuni mieszkają w rozproszeniu w górskich regionach północnej i środkowej Grecji i południowo-wschodniej Albanii, Rumunii, południowej Macedonii[1], również w Bułgarii i Serbii[2]. W ciągu wieków ulegli asymilacji, która postępuje nadal, szczególnie w Grecji, gdzie nie mają statusu mniejszości narodowej i oficjalnie nazywani są „Grekami romanofońskimi”[potrzebny przypis], lecz także Wołochami[2].

Determinanty arumuńskości[edytuj | edytuj kod]

W klasycznym ujęciu wyznacznikami arumuńskości były posługiwanie się dialektami wschodnioromańskimi (obecnie określanymi jako język arumuński), utrzymywanie się z pasterstwa transhumancyjnego i wyznawanie prawosławia.

Arumuni a Wołosi[edytuj | edytuj kod]

Kwestią kontrowersyjną jest relacja desygnatu „Arumuni” do „Wołosi”. Jak się wydaje, Arumuni są częścią etnosu wołoskiego zamieszkującą południową Macedonię i Epir. Pojęcie Arumuni jest więc węższe niż Wołosi.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Uważa się, iż Arumuni są zromanizowanymi potomkami ludów zamieszkujących Półwysep Bałkański przed podbojem rzymskim, m.in. Daków i Traków. W średniowieczu począwszy od (XIIXIII wiek) grupy Arumunów opuszczały Półwysep Bałkański i osiedlały się na północ od Dunaju, m.in. w Polsce, gdzie znane były jako Wołosi. Wobec wojen i prześladowań w XVIII wieku i na początku XIX wieku elity Arumunów osiedlały się masowo w miastach monarchii habsburskiej – w Budapeszcie, Belgradzie, Klużu. Arumuńscy emigranci osiedli na terenie Mołdawii i Siedmiogrodu byli główną siłą tzw. rumuńskiego odrodzenia narodowego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Aromuni. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2015-05-11].
  2. a b c The Vlachs (ang.). greekhelsinki.gr, maj 1994. [dostęp 2015-05-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Bara, Tede Kahl, Andrej N. Sobolev: Južnoarumynskij govor sela Tur'ja (Pind). Sintaksis, leksika, ėtnolingvistika, teksty, Biblion-Verlag, München 2005, ISBN 3-932331-59-1 (= Kleiner Balkansprachatlas. Materialien zum Südosteuropasprachatlas, 4) (częściowo w języku rosyjskim).
  • Richard Clogg (red.): Minorities in Greece. Aspects of a plural society, Hurst, Londyn 2002, ISBN 1-85065-705-X.
  • Nicolae Cuşa: Macedo-aromânii dobrogeni. The Macedo-Aromanians in Dobrudja, Ex Ponto, Constanţa 2004, ISBN 973-644-318-3.
  • Wolfgang Dahmen: Die Aromunen heute – eine Volksgruppe in der Identitätskrise? w: „Südosteuropa Mitteilungen” 45, 2, 2005, ISSN 0340-174X, s. 66–77.
  • Karl-Markus Gauß: Die verschwundene Nation – Unter den Aromunen Mazedoniens. w: Karl-Markus Gauß: Die sterbenden Europäer. Unterwegs zu den Sepharden von Sarajevo, Gottscheer Deutschen, Arbëreshe, Sorben und Aromunen, dtv, München 2002, ISBN 3-423-30854-0, s. 183–230.
  • Anton Hilekman: Die Aromunen – Ein romanisches Volk im Herzen des Balkans. w: „Europa Ethnica” 25, 1968, ISSN 0014-2492, s. 98ff.
  • Thede Kahl: Ethnizität und räumliche Verteilung der Aromunen in Südosteuropa, Institut für Geographie, Münster 1999, ISBN 3-9803935-7-7 (= Münstersche Geographische Arbeiten, 43).
  • Thede Kahl: Neue Arbeiten zu den Aromunen. Wachsendes Interesse in Südosteuropa. Kommentierte Bibliographie 1900–2004. w: „Balkan-Archiv”, Neue Folge 28/29, 2003/2004, ISSN 0170-8007, s. 9–118.
  • Kira Iorgoveanu-Mantsu: Noi, poetslji a populiloru njits. Poemi tu limba makedonarmãnã (armãna), MicRomania, Charleroi 2007, ISBN 978-2-930364-28-5 (= Nous, les poètes des petits peuples. Poèmes en Macédonarman (Aroumain)).
  • Achille G. Lazarou: L'aroumain et ses rapports avec le grec (= Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, 206, ISSN 0073-862X), tłumaczenie Marie-Hélène Blanchaud. Institute for Balkan Studies, Thessaloniki 1986
  • Max Demeter Peyfuss: Die Aromunische Frage. Ihre Entwicklung von den Ursprüngen bis zum Frieden von Bukarest (1913) und die Haltung Österreich-Ungarns, Böhlau, Köln 1974, ISBN 3-205-08587-6 (= Wiener Archiv für Geschichte des Slawentums und Osteuropas, 8)
  • Max Demeter Peyfuss: Die Druckerei von Moschopolis, 1731–1769. Buchdruck und Heiligenverehrung im Erzbistum Achrida, 2. verbesserte Auflage, Böhlau, Wien u. a. 1996, ISBN 3-205-98571-0 (= Wiener Archiv für Geschichte des Slawentums und Osteuropas, 13).
  • Rupprecht Rohr (red.): Die Aromunische Sprache – Geschichte – Geographie. Ausgewählte Beiträge zum 1. Internationalen Kongress für Aromunische Sprache und Kultur in Mannheim vom 2.–3. September 1985, Buske, Hamburg 1987, ISBN 3-87118-863-8 (= „Balkan-Archiv”, Beiheft 5)
  • Josef Sallanz: Bedeutungswandel von Ethnizität unter dem Einfluss von Globalisierung. Die rumänische Dobrudscha als Beispiel, Universitäts-Verlag, Potsdam 2007, ISBN 978-3-939469-81-0 (= Potsdamer Geographische Forschungen, 26)
  • Irwin T. Sanders: The nomadic peoples of northern Griechenland: ethnic puzzle und cultural survival. w: „Social Forces” 1954, 33, 2, ISSN 0037-7732, s. 122–129.
  • Stephanie Schwandner-Sievers: The Albanian Aromanians’ Awakening. Identity Politics and Conflicts in Post-Communist Albania. Relacja w imieniu European Centre For Minority Issues we Flensburgu (PDF-Datei, 467 kB)
  • Michel Sivignon: Les pasteurs de Pinde septentrional. w: „Revue de Géographie de Lyon” 43, 1, 1968, s. 5–43.
  • Nicolas Trifon: Les Aroumains, un peuple qui s'en va, Acratie, La Bussière 2005, ISBN 2-909899-26-8.
  • A. J. B. Wace, M. S. Thompson: The nomads of the Balkans. An account of life und customs among the Vlachs of northern Pindus, Methuen, Londyn 1914 (Reprinted edition: Londyn 1972, ISBN 0-416-76100-3).
  • Gustav Weigand: Die Aromunen. Ethnographisch-philologisch-historische Untersuchungen über das Volk der sogenannten Makedo-Romanen oder Zinzaren, 2 tomy, Barth, Leipzig 1894–1995.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]