Bajkoterapia

Bajkoterapia – kategoria biblioterapii polegająca na zastosowaniu bajki w terapii, która począwszy od początku XXI wieku cieszy się w Polsce coraz większą popularnością. Termin „bajka” ma tu bardzo szeroki zakres semantyczny, obejmujący zarówno tradycyjne baśnie, jak i liczne gatunki literatury dziecięcej. Bajkoterapia może być wykorzystywana w terapii zajęciowej jako forma wspomagająca – narzędzie w rękach fachowca-terapeuty. Z czasem wyszła poza ramy psychoterapii i zaczęła oznaczać także metodę wspierania rozwoju dziecka, rozwiązywania jego problemów i budowania kontaktu z nim. W takim ujęciu stosowana jest nie tylko przez psychologów, ale także przez rodziców, opiekunów i nauczycieli.

Historia

Za jednego z prekursorów naukowego podejścia do bajkoterapii uznaje się Bruna Bettelheima, autora książki Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni (1977). W oparciu o badania kliniczne wskazywał on na katartyczną rolę literatury w odreagowywaniu negatywnych emocji i podkreślał znaczenie baśni dla rozwoju psychicznego dziecka.

Na gruncie polskim do rozwoju biblioterapii przyczyniły się prace Ireny Boreckiej, m.in. Biblioterapia w szkole. Poradnik dla bibliotekarzy (1998), Biblioterapia, teoria i praktyka. Poradnik (2001) czy Biblioterapia formą terapii pedagogicznej (2008). Autorka akcentowała szerokie możliwości zastosowania biblioterapii w różnych sferach życia człowieka, od psychicznej i społecznej po edukacyjną i medyczną.

Rozwój w Polsce

Współczesny rozwój bajkoterapii w Polsce wiąże się z działalnością Marii Molickiej, psycholog i autorki takich publikacji, jak Bajki terapeutyczne (1999), Bajki terapeutyczne 2 (2003), Bajkoterapia (2002) oraz Biblioterapia i bajkoterapia (2011). W swoich pracach Molicka wskazuje na rolę bajek w redukcji lęków, obniżaniu napięcia, profilaktyce oraz wspieraniu relacji rodzic–dziecko.

W polskim obiegu czytelniczym dostępne są także przekłady publikacji zagranicznych autorek, m.in. Bajki, które pomagają dzieciom Cornelii Nitsch (2001) oraz Bajki, które leczą Doris Brett (2003). W pracach tych zachęca się rodziców do samodzielnego pisania bajek dla swoich dzieci. Aspekty teoretyczne podejmuje również Monika Dymel-Trzebiatowska w książce W poszukiwaniu odrobiny pocieszenia. Biblioterapeutyczny potencjał utworów Astrid Lindgren z perspektywy narratologii i psychoanalizy literackiej (2014).

Krytyka

Pomimo rosnącej popularności bajkoterapii pojawiają się głosy krytyczne, wskazujące na wolny rozwój tej dziedziny i jej zamknięcie w kręgu powtórzeń. Barbara Janczak (2004) zwraca uwagę, że problemem jest usytuowanie biblioterapii na pograniczu medycyny i kultury, co może prowadzić do niedoceniania jej potencjału. Postuluje, aby metoda ta stała się narzędziem w rękach specjalistów posiadających zarówno przygotowanie psychologiczne, jak i literaturoznawcze.

Zastosowanie

Bajkoterapia wykorzystywana jest najczęściej w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, jednak znajduje także zastosowanie w terapii dorosłych. Przykładem jest publikacja Symbole duszy (1995) autorstwa duńskich badaczy, wskazująca na możliwości użycia tej metody w pracy z osobami dorosłymi.

Zobacz też

• bajka terapeutyczna
• psychoterapia
• literatura dla dzieci i młodzieży

Bibliografia

• Bettelheim, B. Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni. Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985.
• Borecka, I., Biblioterapia formą terapii pedagogicznej, Wałbrzych, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zawodowej im. Angelusa Silesiusa, 2008.
• Borecka, I., Biblioterapia w szkole. Poradnik dla bibliotekarzy. Legnica: Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, 1998.
• Borecka, I., Biblioterapia, teoria i praktyka. Poradnik, Warszawa, Wydawnictwo SBP, 2001.
• Brett, D., Bajki, które leczą, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2003.
• Brun B., Pedersen E., Runberg M., Symbole duszy. Warszawa, Jacek Santorski & Co.,1995.
• Dymel-Trzebiatowska, H., W poszukiwaniu odrobiny pocieszenia. Biblioterapeutyczny potencjał utworów Astrid Lindgren z perspektywy narratologii i psychoanalizy literackiej, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2014.
• Janczak, B., Biblioterapia – teoria a praktyka, „Ebib” 1 (52). http://www.ebib.pl/2004/52/janczak.php (07.03.2015), 2004.
• Molicka, M., Bajki terapeutyczne, Poznań, Media Rodzina, 1999.
• Molicka, M., Bajki terapeutyczne 2, Poznań, Media Rodzina, 2003.
• Molicka, M., Bajkoterapia, Poznań, Media Rodzina, 2002.
• Molicka, M., Biblioterapia i bajkoterapia, Poznań, Media Rodzina, 2011.
• Nitsch, C., Bajki, które pomagają dzieciom, Warszawa, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2001.

Linki zewnętrzne

• Artykuł „Bajkoterapia – dlaczego warto ją stosować?”