Berlinka (statek)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy statku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Berlinka – plaskodenny statek rzeczny (dawniej żaglowy), większy od szkuty i dubasa.

Charakterystyczną cechą berlinek były tzw. kafy[1], które zmniejszały opór i podnosiły efektywność łodzi podczas płynięcia pod prąd[2]. Były to spiczaste dzioby, które powstawały z wygiętych ku górze deskach dna. W XVIII wieku ich długość mogła dochodzić do 30% całkowitej długości statku, z czasem ulegały one skróceniu[1]. Inne cechy berlinek to: płaskie dno o poszyciu montowanym na styk i lekko rozchylone burty[1].

W dziobowej części statku ustawiano maszt na którym rozpinano żagiel[1]. Ponieważ na rzece podczas przepraw mostowych maszt mógłby przeszkadzać, można było go zlożyć[1]. Żagla używano tylko przy wiatrach wiejących od przodu dziobu. Podczas spływu w dół rzeki, na płytkich i krętych odcinkach posługiwano się długimi tykami, którymi odpychano się od dna[2]. Do kierowania statkiem służył ster mocowany na kafie rufowej. Berlinki miały od 19 do 40 metrów długości i od 2,5 do 4,5 metrów szerokości[1] i ładowność od 200-600 ton[3]. Statek wymagał do obsługi 3 osób[3].

Berlinki budowano zarówno z drewna dębowego jak i sosnowego. Jednak trwałość tych ostatnich wynosiła 5-6 lat[2], podczas gdy dębowe mogły pływać nawet 10-12 lat[2].

Berlinka nieposiadająca szpiczastego dzioba (kafy) była nazywana kogutem. W XIX wieku bardzo często użytkowana na wodach Wisły, Narwi (Szlak Batorego) i Bugu.

Według pamiętników Zygmunta Glogera[gdzie?] załadowana berlinka pod pełnymi żaglami potrafiła płynąć w górę Wisły z prędkością konia biegnącego kłusem.

Berlinka występowała na carskim herbie Łomży i guberni łomżyńskiej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Piasecki A. Znalezisko wraka płaskodennego statku z Dębego gm. Nowy Dwór Mazowiecki Rocznik wsi mazowieckiej w Sierpcu 2011 nr 1 s. 23-33
  2. a b c d Ossowski W. Przemiany w szkutnictwie rzecznym w Polsce. Studium archeologiczne. Gdańsk 2010
  3. a b Szachtmajer K. Tabor wiślany Czasopismo Techniczne 1927 nr 17 s.275-279