Campo del Cielo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Campo del Cielo
Półtoratonowy fragment meteorytu La Perdida
Półtoratonowy fragment meteorytu La Perdida
Sposób odkrycia znaleziony
Państwo  Argentyna
Miejsce znalezienia Chaco / Santiago del Estero
Data znalezienia przed 1576
Masa >50 ton[1][2]
Typ meteoryt żelazny
Położenie na mapie Chaco
Mapa lokalizacyjna Chaco
Campo del Cielo
Campo del Cielo
Położenie na mapie Argentyny
Mapa lokalizacyjna Argentyny
Campo del Cielo
Campo del Cielo
Ziemia 27°38′S 61°42′W/-27,633333 -61,700000

Campo del Cielometeoryt żelazny, którego fragmenty są znajdowane w Argentynie. Część z nich ma masę wielu ton. Obiekt, którego są fragmentami, był małą planetoidą z grupy Apolla[2], która weszła w atmosferę ziemską i rozpadła się na części około 2000 lat p.n.e.[3]

Nazwa ta odnosi się także do obszaru, na którym znajduje się ponad dwadzieścia[4] kraterów uderzeniowych utworzonych w wyniku upadku tego meteorytu[5].

Historia[edytuj]

Upadek meteorytów na Campo del Cielo miał miejsce w czasach, gdy tereny Chaco były zamieszkane przez ludzi i zachował się w pamięci Indian. Gdy na ziemie te przybyli konkwistadorzy, mieszkańcy Chaco opowiedzieli im o żelazie, które spadło z nieba i zaprowadzili na miejsce, gdzie spoczywał około czternastotonowy meteoryt, nazwany przez Hiszpanów Mesón de Fierro („Stół z żelaza”). Był on miejscem pielgrzymek Indian, wyznających kult solarny i wierzących, że meteoryt ten jest fragmentem Słońca. Legenda głosiła, że gdy w określonym dniu roku padną na niego pierwsze promienie Słońca, przemienia się on w świetliste drzewo, rozbrzmiewające dźwiękami podobnymi do setek dzwonów. Najprawdopodobniej jest to opisem upadku bolidu i pozostawionych na niebie, rozgałęziających się śladów jego części, przetworzonym przez wyobrażenia miejscowych ludzi[3][4].

Hiszpanie uznali, że jest to fragment żyły żelaza rodzimego, jednak próba eksploatacji została podjęta dopiero podczas jednej z kolejnych wypraw, w 1783 roku. Hiszpanie pod wodzą Rubina de Celis podkopali meteoryt, przechylili go i zdetonowali ładunek prochu, nie znajdując żyły. De Celis uznał, że żelazo musi pochodzić z erupcji wulkanicznej i pozostawił meteoryt na Chaco; próbki żelaza wysłał do analiz do Europy. Obecnie miejsce, gdzie znajduje się Mesón de Fierro, nie jest znane[6].

W 1933 roku po raz pierwszy powiązano zagłębienia terenu, zawierające mniejsze fragmenty materii meteorytowej, z upadkiem meteorytów[3].

Meteoryty[edytuj]

Największy fragment El Chaco

Znaleziono bardzo wiele fragmentów tego meteorytu, które znajdują się w licznych kolekcjach[1]. Największe z nich, o masie powyżej tony, to[2][4]:

Nazwa Masa Rok odnalezienia Miejsce przechowywania
El Chaco 37,4 tony 1980 Gancedo, Argentyna
Mesón de Fierro ~15 ton 1576 zaginiony
~10 ton 1997 w pobliżu miejsca znalezienia
La Sorpresa 7-10 ton 2005 znajduje się w kraterze
El Toba 4210 kg 1923 Buenos Aires
La Perdida (2) 3370 kg 1965 znajduje się w kraterze
El Taco 1998 kg (pierwotnie 3090 kg) 1962 Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie
La Perdida (1) 1625 kg 1965 planetarium w Buenos Aires, Agentyna

Meteoryt El Chaco o masie 37 ton jest drugim co do wielkości znalezionym na Ziemi, po południowoafrykańskim meteorycie Hoba.

Kratery[edytuj]

Campo del Cielo
Obszar spadku meteorytów
Obszar spadku meteorytów
Ciało niebieskie Ziemia
Średnica krateru 60 m[3] (największy)
Wiek <4000 lat[5]

Na miejscu spadku znajduje się co najmniej dwadzieścia małych kraterów, znajdują się one w eliptycznym obszarze o wymiarach 18,5 × 3 km. Utworzył je deszcz meteorytów, spowodowany rozpadem w atmosferze ciała macierzystego, lecącego pod niskim kątem do powierzchni ziemi (ok. 9°). Kratery mają niewielkie rozmiary, największy z nich ma średnicę ok. 60 m[3].

Cztery największe kratery są położone w pobliżu centrum obszaru i powstały prawdopodobnie na skutek typowego uderzenia meteorytu w ziemię, które oprócz wybicia krateru rozerwało także sam meteoryt. Tymczasem spod den dwóch mniejszych kraterów zostały wydobyte wielotonowe fragmenty meteorytów, które wyryły w dnie długie, relatywnie wąskie tunele (o średnicy podobnej do samego meteorytu). Ta nietypowa charakterystyka wskazuje, że kratery te zostały utworzone w lessach przez falę uderzeniową związaną z upadkiem, podczas gdy sam meteoryt w momencie zetknięcia z ziemią zdążył już zwolnić do prędkości poddźwiękowej i wbił się w nią[3].

W kraterach odnaleziony został węgiel powstały ze spalonej materii organicznej, najprawdopodobniej wskutek pożarów wywołanych impaktem. Pozwoliło to oszacować czas upadku metodą datowania radiowęglowego; najprawdopodobniej miał on miejsce 3945 ± 85 lat BP[3].

Zobacz też[edytuj]

  • Kaali kraater – krater w Estonii, którego powstanie zapisało się w pamięci ludów regionu

Przypisy

  1. a b Campo del Cielo (ang.). Meteoritical Bulletin Database, 2014-03-08. [dostęp 2014-03-09].
  2. a b c M.C.L. Rocca: A catalogue of large meteorite specimens from Campo del Cielo meteorite shower, Chaco Province, Argentina. W: 69th Annual Meteoritical Society Meeting [on-line]. Lunar and Planetary Institute, 2006. [dostęp 2014-03-14].
  3. a b c d e f g William A. Cassidy, Marc L. Renard. Discovering research value in the Campo del Cielo, Argentina, meteorite craters. „Meteoritics & Planetary Science”. 31 (4), s. 433-448, lipiec 1996. DOI: 10.1111/j.1945-5100.1996.tb02087.x. Bibcode1996M&PS...31..433C. 
  4. a b c Giménez Benítez S.R., López A.M., Mammana L.A.: Meteoritos de Campo del Cielo: Impactos en la cultura aborigen (hiszp.). Universidad Nacional de La Plata. [dostęp 2014-03-09].
  5. a b Campo Del Cielo (ang.). Earth Impact Database. [dostęp 2013-12-15].
  6. Gerald Joseph Home McCall, A.J. Bowden, R.J. Howarth: The History of Meteoritics and Key Meteorite Collections: Fireballs, Falls and Finds. Geological Society of London, 2006, s. 513. ISBN 1862391947.

Linki zewnętrzne[edytuj]