Główna Biblioteka Judaistyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Główna Biblioteka Judaistyczna
Główna Biblioteka Judaistyczna
Gmach Głównej Biblioteki Judaistycznej wniesiony w latach 1928–1936 przy ul. Tłomackie 3/5 według projektu Edwarda Ebera
Data założenia 1879
Lokalizacja Polska Warszawa
Adres ul. Tłomackie 5, Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Główna Biblioteka Judaistyczna
Główna Biblioteka Judaistyczna
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Główna Biblioteka Judaistyczna
Główna Biblioteka Judaistyczna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Główna Biblioteka Judaistyczna
Główna Biblioteka Judaistyczna
Ziemia52°14′39″N 21°00′10″E/52,244167 21,002778
Wejście główne, widoczny napis w językach polskim i hebrajskim, przywrócony w 2016

Główna Biblioteka Judaistyczna[1][2][3] lub Centralna Biblioteka Judaistyczna[1][4] – nieistniejąca obecnie biblioteka gromadząca zbiory związane z judaizmem i historią Żydów w Polsce.

Opis[edytuj]

Została założona w latach 1879–1880 jako biblioteka Wielkiej Synagogi w Warszawie z inicjatywy Ludwika Natansona, który pomysł jej założenia przedstawił już w 1860. Środki na założenie biblioteki zostały zebrane w drodze zbiórki publicznej. W dalszym istnieniu wspomagały ją zarówno osoby prywatne jak i komitet synagogi. Przez wiele lat, aż do 1914 działała przy bibliotece Komisja Historyczna, której zadaniem było pozyskiwanie zbiorów, to jest głównie dokumentów archiwalnych kahałów i rozmaitych rękopisów[potrzebny przypis]. Pracami tej komisji kierował Samuel Poznański. Wieloletnim bibliotekarzem był Mojżesz Moszkowski.

W 1927 z inicjatywy Mojżesza Schorra rozpoczęto prace zmierzające do wybudowania nowej siedziby biblioteki. Nowy gmach został wniesiony w latach 1928–1936 przy ul. Tłomackie 3/5 według projektu Edwarda Ebera[5]. Swoją siedzibę miał w nim także Instytut Nauk Judaistycznych[5]. Gmach został on zaprojektowany w stylu zmodernizowanego historyzmu (półmodernizmu) i nawiązywał do znajdującej się obok Wielkiej Synagogi[5].

Od listopada 1940 do marca 1942 budynek znajdował się w granicach warszawskiego getta. Mieściły się w nim kolejno: siedziba Żydowskiej Samopomocy Społecznej, punkt etapowy dla Żydów wysiedlonych z Niemiec i magazyn mebli zrabowanych w getcie. Przetrwał, choć uszkodzony, zarówno powstanie w getcie warszawskim jak i powstanie warszawskie. Zbiory biblioteki zostały zrabowane przez Niemców. Po wojnie ich część udało się odzyskać (według innego źródła Biblioteka utraciła 100% swoich zbiorów, tj. 40 tys. jednostek)[6].

16 maja 1943, po wysadzeniu Wielkiej Synagogi, w budynku wybuchł pożar, czego pamiątką są ślady w posadzce w holu na parterze[7].

Obecnie w dawnym budynku biblioteki mieści się Żydowski Instytut Historyczny.

Fragment getta, w którym w latach 1940–1942 znajdowały się m.in. Biblioteka i Wielka Synagoga, upamiętnia od 2008 jeden z pomników granic getta przy ulicy Bielańskiej róg A. Corazziego.

Działalność Głównej Biblioteki Judaistycznej jest obecnie kontynuowana przez portal internetowy Centralna Biblioteka Judaistyczna.

W maju 2016 nad głównym wejściem do budynku odtworzono przedwojenny napis Główna Biblioteka Judaistyczna w językach polskim i hebrajskim[3].

Przypisy

  1. a b Zofia Borzymińska, Rafał Żebrowski: Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie. T. 1. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 189-191. ISBN 83-72551-75-8.
  2. Historia. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2017-09-14].
  3. a b 73. rocznica zburzenia Wielkiej Synagogi w Warszawie. „Rzeczpospolita”, s. A5, 7 maja 2016. [dostęp 2017-09-14]. 
  4. Centralna Biblioteka Judaistyczna. W: Wirtualny Sztetl [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich. [dostęp 2017-09-14].
  5. a b c Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 105. ISBN 83-60350-00-0.
  6. Piotr Majewski: Wojna i kultura. Instytucje kultury polskiej w okupacyjnych realiach Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2005, s. 272. ISBN 83-7436-003-8.
  7. Tomasz Urzykowski. Dramat odciśnięty w posadzce. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 13 października 2016. 

Bibliografia[edytuj]