Chorąży wielki koronny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sebastian Sobieski chorąży wielki koronny w 1605

Chorąży wielki koronny (łac. vexillifer regni) – urząd dworski Korony Królestwa Polskiego i I Rzeczypospolitej.

Powstanie i ewolucja urzędu chorążego[edytuj | edytuj kod]

Urząd chorążego powstał najprawdopodobniej już za pierwszych Piastów[1]. Pierwotnie była to funkcja nadworna, związana bezpośrednio z obsługą panującego. Chorąży zaliczał się do urzędników reprezentujących majestat monarchy[2]. W latach 1387-1389 u boku Władysława Jagiełły pojawił się noszący tytuł chorążego Jakusz z Niedźwiedzia[3]. Jan Długosz, opisując bitwę pod Grunwaldem, podaje, że przy królu wystąpił z tytułem signifer Mikołaj Morawiec z Konaszówki[4] Ostatecznie pod koniec panowania Kazimierza Jagiellończyka wykształcił się urząd chorążego nadwornego, którego nazwa wielokrotnie ewoluowała, od vexilifer curiae poprzez vexilifer curiae nostrae, vexilifer curiae regiae aż po tytuł vexilifer Regni, który w XVI wieku przekształcił się w chorążego wielkiego koronnego. Kiedy jednak w 1646 roku starosta makowski i różański, Wojciech Wessel, został powołany na "nowy" urząd chorążego nadwornego, doszło do trwałego ukształtowania się w systemie administracyjnym Rzeczypospolitej dwóch oddzielnych urzędów: chorążych wielkich i chorążych nadwornych[5].

Obowiązki chorążego koronnego[edytuj | edytuj kod]

Chorąży wielki koronny nosił chorągiew wielką królestwa przy królu, w czasie najważniejszych ceremonii dworskich takich jak koronacje, pogrzeby, hołdy pruskie i kurlandzkie. Stał zazwyczaj po prawej stronie monarchy. W 1633 doszło na tym tle do sporu z miecznikiem wielkim koronnym, który też chciał zająć to miejsce[6].

Chronologiczny spis chorążych (wielkich) koronnych[edytuj | edytuj kod]

  1. Ambroży Pampowski
  2. Mikołaj Gardzina Lubrański
  3. Zawisza Róża z Borszowic
  4. Piotr Szydłowiecki
  5. Mikołaj Szydłowiecki
  6. Stanisław Chroberski
  7. Marcin Wolski
  8. Augustyn Kotwicz
  9. Rafał Jakubowski
  10. Stanisław Sęcygniowski
  11. Mikołaj Ligęza
  12. Jan Wieruski
  13. Zygmunt Zebrzydowski
  14. Erazm Dembieński
  15. Mikołaj Brzeski
  16. Bernard Maciejowski
  17. Marek Sobieski
  18. Sebastian Sobieski
  19. Stefan Snopkowski
  20. Prokop Sieniawski
  21. Jan Kochanowski
  22. Krzysztof Koniecpolski
  23. Aleksander Koniecpolski
  24. Jan III Sobieski
  25. Andrzej Potocki
  26. Mikołaj Hieronim Sieniawski
  27. Hieronim Augustyn Lubomirski
  28. Rafał Leszczyński
  29. Aleksander Polanowski
  30. Jan Stanisław Jabłonowski
  31. Aleksander Jan Jabłonowski
  32. Jan Klemens (Kazimierz) Branicki
  33. Jerzy Ignacy Lubomirski
  34. Karol Wielopolski
  35. Franciszek Ferdynand Lubomirski
  36. Stanisław Szczęsny Potocki
  37. Józef Jan Tadeusz Wandalin Mniszech
  38. Stanisław Jerzy Wandalin Mniszech
  39. Jan Kazimierz Stecki

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983, s. 136.
  2. Tamże, s.131
  3. Antoni Gąsiorowski (red.), Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku, t. X, Biblioteka Kórnicka PAN, 1992.
  4. Jan Długosz (1415-1480), [Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae], 1545, OCLC 864247075 [dostęp 2022-05-13].
  5. Antoni Gąsiorowski (red.), Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku, t. X, Biblioteka Kórnicka PAN, 1992.
  6. Zbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia wydawnicza, 1983, s. 137.