Choroba Menkesa

Choroba Menkesa
	morbus Menkes
	Klasyfikacje
ICD-10	E83.0
	Multimedia w Wikimedia Commons

Choroba Menkesa (choroba kręconych włosów, zespół Menkesa, ang. Menkes disease, Menkes syndrome, kinky hair disease, steely hair syndrome) – genetycznie uwarunkowana choroba neurodegeneracyjna, która częściej jest przekazywana przez matkę, mimo, że sama może nie posiadać objawów (50% przypadków).^[2]. Choroba polega na zaburzeniu metabolizowania miedzi dostarczanej w pożywieniu. Przyczyną choroby Menkesa jest mutacja w genie ATP7A^[3] w locus Xq12-q13. Miedź przyjmowana wraz z pożywieniem nie jest wchłaniana z przewodu pokarmowego^[2]. Prowadzi to do nadmiernego gromadzenia się miedzi w ścianie jelita, proksymalnych kanalikach nerkowych, trzustce, mięśniach szkieletowych i łożysku, a także do jej niedoboru w komórkach mózgowych, wątrobie i komórkach tkanki łącznej^[2].

Odmianą alleliczną choroby Menkesa jest tzw. zespół rogu potylicznego (ang. occipital horn syndrome, OMIM#304150), w którego obrazie klinicznym dominują zmiany kostne (zmiany kości długich i obojczyków), a objawy neurologiczne mają stosunkowo niewielkie nasilenie. Obecne są zwapnienia w okolicy rogu potylicznego.

Historia

Chorobę opisał jako pierwszy Menkes i wsp. w 1962 roku^[4].

Etiologia

Przyczyną choroby jest mutacja w genie ATP7A w locus Xq12-q13, kodującym transportującą miedź ATPazę typ-P (EC 3.6.3.4). Następuje obniżenie stężenia miedzi lub gromadzenie jej w niedostępnych dla metabolizmu kompartmentach komórkowych.

Obserwuje się także niedobór wielu enzymów wiążących miedź (np. dysmutazy nadtlenkowej, oksydazy cytochromu c, tyrozynazy, oksydazy lizylowej)^[5].

Objawy i przebieg

Osoby chore mają poważne problemy w poruszaniu się, cierpią na zaburzenia w układzie nerwowym, mają problem z utrzymywaniem właściwej temperatury ciała (hipotermia). Chorzy wykazują również nietypową budowę włosa – włosy są sztywne i bardzo łamliwe, lub przeciwnie, bardzo wiotkie^[6].

W większości tkanek brakuje miedzi, co powoduje zmiany strukturalne w mózgu, wątrobie, naczyniach krwionośnych (nadmiernie długie, skręcone, o nieregularnym świetle, wykazujące rozszczepienie błony wewnętrznej) i w tkance kostnej – często występuje osteoporoza. Chorobie Menkesa nierzadko towarzyszy padaczka oraz nawrotowe zapalenie pęcherza moczowego.

Dzieci dotknięte chorobą do 2–3 miesiąca życia rozwijają się normalnie. Po tym okresie następują pierwsze objawy choroby: zahamowanie rozwoju, drgawki (zwykle wieloogniskowe mioklonie wywoływane określonymi bodźcami) i utrata części zdobytych umiejętności. Dzieci najczęściej nie dożywają 4 roku życia. Wczesna diagnoza i leczenie może jednak wydłużyć oczekiwaną długość życia^[2].

Neuropatologia

W mózgu zmiany torbielowate istoty białej i szarej, rozległe zaniki neuronów, zwłaszcza móżdżku, z obecnością tzw. meganeurytów, wielkich, przypominających kaktus, ze względu na liczne kolce, wypustek komórek Purkinjego.

W mikroskopie elektronowym widoczne tzw. kolce dendrytyczne nie związane z zakończeniami synaptycznymi (ang. unattached spines)^[5].

Leczenie

Nie istnieją możliwości przyczynowego leczenia choroby. Zaleca się podawanie dzieciom preparatów uzupełniających niedobór miedzi, ale suplementacja tego pierwiastka nie spowoduje cofnięcia objawów.

Przypisy

↑ Datta AK, Ghosh T, Nayak K, Ghosh M. Menkes kinky hair disease: A case report. „Cases J”. 1. 1, s. 158, 2008. DOI: 10.1186/1757-1626-1-158. PMID: 18801184.
↑ ^a ^b ^c ^d MariaM. Mazur-Tylki MariaM., AntoniA. Pyrkosz AntoniA., ArturA. Mazur1 ArturA., Menkes disease – a case report and literature review, „Pediatria Polska – Polish J ournal of Paediatri”, 1, 94, 27 lutego 2019, s. 50-53 (ang.).
↑ Voskoboinik I., Camakaris J. Menkes copper-translocating P-type ATPase (ATP7A): biochemical and cell biology properties, and role in Menkes disease.. „Journal of bioenergetics and biomembranes”. 5 (34), s. 363–71, październik 2002. PMID: 12539963.
↑ Menkes JH, Alter M, Steigleder GK, Weakley DR, Sung JH. A sex-linked recessive disorder with retardation of growth, peculiar hair, and focal cerebral and cerebellar degeneration. „Pediatrics”. 29, s. 764-79, 1962. PMID: 14472668.
↑ ^a ^b P.P. Liberski, W. Papierz, Neuropatologia Mossakowskiego, Wydawnictwo CZELEJ, 2005, s. 135 ISBN 83-89309-63-7.
↑ John. H.J.H. Menkes John. H.J.H., Menkes disease and Wilson disease: two sides of the same copper coin Part I: Menkes disease, „European Journal of Paediatric Neurology”, 3, 1999, s. 147-158, DOI: 10.1016/s1090-3798(99)90048-x (ang.).

Bibliografia

Neurologia. Podręcznik dla studentów medycyny. Wojciech Kozubski, Paweł P. Liberski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 252-253. ISBN 83-200-3244-X.
Richard J. Epstein: Biologia molekularna człowieka. Molekularne podłoże zjawisk w stanie zdrowia i w przebiegu chorób. Lublin: Czelej, 2005, s. 163-164. ISBN 83-89309-64-5.
Harold Chen: Atlas of Genetic Diagnosis and Counselling. Totowa, NJ: Humana Press, 2006, s. 639-645. ISBN 1-59259-956-7.

Linki zewnętrzne

MENKES DISEASE w bazie Online Mendelian Inheritance in Man (ang.)
Celia H Chang: Menkes Disease. eMedicine Pediatric Neurology.

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[1] Datta AK, Ghosh T, Nayak K, Ghosh M. Menkes kinky hair disease: A case report. „Cases J”. 1. 1, s. 158, 2008. DOI: 10.1186/1757-1626-1-158. PMID: 18801184.

[pol-2] MariaM. Mazur-Tylki MariaM., AntoniA. Pyrkosz AntoniA., ArturA. Mazur1 ArturA., Menkes disease – a case report and literature review, „Pediatria Polska – Polish J ournal of Paediatri”, 1, 94, 27 lutego 2019, s. 50-53 (ang.).

[3] Voskoboinik I., Camakaris J. Menkes copper-translocating P-type ATPase (ATP7A): biochemical and cell biology properties, and role in Menkes disease.. „Journal of bioenergetics and biomembranes”. 5 (34), s. 363–71, październik 2002. PMID: 12539963.

[4] Menkes JH, Alter M, Steigleder GK, Weakley DR, Sung JH. A sex-linked recessive disorder with retardation of growth, peculiar hair, and focal cerebral and cerebellar degeneration. „Pediatrics”. 29, s. 764-79, 1962. PMID: 14472668.

[:0-5] P.P. Liberski, W. Papierz, Neuropatologia Mossakowskiego, Wydawnictwo CZELEJ, 2005, s. 135 ISBN 83-89309-63-7.

[menk-6] John. H.J.H. Menkes John. H.J.H., Menkes disease and Wilson disease: two sides of the same copper coin Part I: Menkes disease, „European Journal of Paediatric Neurology”, 3, 1999, s. 147-158, DOI: 10.1016/s1090-3798(99)90048-x (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]