Cyprysik japoński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cyprysik tępołuskowy
Ilustracja
Morfologia
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj cyprysik
Gatunek cyprysik tępołuskowy
Nazwa systematyczna
Chamaecyparis obtusa (Siebold & Zucc.) Endl.
Syn. conif. 63. 1847[3]
Cyprysik w swoim naturalnym środowisku (Japonia)

Cyprysik tępołuskowy, c. japoński[4] (Chamaecyparis obtusa (Siebold & Zucc.) Endl.) – gatunek rośliny należący do rodziny cyprysowatych. Pochodzi z Japonii, występuje na japońskich wyspach Honsiu, Kiusiu oraz na Tajwanie[5]. Jest uprawiany w wielu krajach świata jako roślina ozdobna. Z uwagi na wrażliwość na mróz przemarza i uprawiany może być w Polsce tylko w najkorzystniejszych warunkach i to w niskich, bądź karłowatych odmianach. Jest to najmniej mrozoodporny z uprawianych u nas cyprysików (Chamaecyparis). Pochodzi z Japonii z wysp Kiusiu i Sikoku oraz z Tajwanu. W Japonii jest uważane za święte drzewo. Na naturalnych stanowiskach gatunek ten jest bliski zagrożeniu wymarciem. Ma status NT w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo o zimozielonych liściach, osiągające w swojej ojczyźnie wysokość do 40 m. W Polsce osiąga 0,5-15 m wysokości. Ma zróżnicowany pokrój, w zależności od odmiany. Jego odmiany uprawne występują przeważnie w formie krzewiastej, mają pokrój kulisty. Charakteryzuje się wolnym przyrostem.
Kora
Cienka i gładka, u starszych drzew podłużnie bruzdowana oraz łuszcząca się w barwie czerwono-brązowawej do brunatnej.
Pędy
Gałązki płaskie, wachlarzykowate, pierzasto lub muszelkowato rozgałęzione, na spodniej stronie mają srebrzyste linie. Wierzchołki pędów lekko zwisające.
Liście
Zimozielone. U młodych roślin (siewki) w formie igieł, natomiast u starszych łuskowate, nakrzyżległe mniej lub bardziej zaostrzone, przylegające bądź luźno osadzone na pędach z białymi, woskowatymi plamami czy też liniami od spodu. Łuski liściowe z wierzchu z połyskiem, z woskowatymi liniami nalotu na spodniej stronie, układającymi się w literę Y lub wydłużone X. Barwa: ciemnozielone, jasnozielone, złociste, zielonoszare. Łuski grube, tępo zakończone i silnie przylegające. Na łuskach znajdują się wypukłe gruczołki. Po roztarciu wydzielają intensywny zapach.
Kwiaty
Cyprysiki należą do jednopiennych, wiatropylnych drzew. Kwiaty męskie żółte lub czerwone, ukazujące się na końcach bocznych rozgałęzień. Kwiaty żeńskie kuliste i niepozorne. Drobne, zebrane w niepozorne kwiatostany.
Szyszki
Kuliste do 1 cm średnicy, dojrzewające w pierwszym roku uprawy, dojrzałe szyszki mają średnicę około 1 cm, są kuliste, zielone, po dojrzeniu czerwonawobrązowe. Opadają w okresie jesiennym po rozsypaniu się nasion.
Nasiona
Oskrzydlone
Korzenie
System korzeniowy sercowaty i płytki.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Naturalne siedliska gatunków zaliczanych do rodzaju Chamaecyparis występują w ciepłych i wilgotnych regionach Azji. Występują w lasach na próchniczych i żyznych glebach, najczęściej w pobliżu zbiorników wodnych.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Uprawiany jest jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach przydomowych. W ogrodach typu japońskiego jest jednym z podstawowych gatunków. Często jest uprawiany w pojemnikach, nadaje się też dość dobrze na bonsai. W ogrodach uprawiane są głównie odmiany niskie, osiągające wysokość do 2 m, istnieją też odmiany jeszcze bardziej karłowe. Roślina użytkowa - drewno tego drzewa jest lekkie i trwałe.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymagania
Preferuje gleby żyzne, próchniczne, dostatecznie wilgotne, o lekko kwaśnym odczynie, miejsca ciepłe i osłonięte od wiatru - silne i zimne wiatry powodują obumieranie pędów. Może rosnąć w półcieniu. Jego wytrzymałość na mróz nie jest pełna (strefa mrozoodporności 6A, 6B, do –23 °C). Nadaje się do uprawy w najcieplejszych regionach Polski. Najlepsze warunki do uprawy tych roślin znajdują się w zachodniej Polsce. Na zimę wymaga starannego okrycia. Sadzonki bardzo trudno ukorzeniają się. Może być rozmnażany przez szczepienie na siewkach cyprysika Lawsona (Chamaecyparis lawsoniana). W naszym klimacie najczęściej uprawiane są karłowate, wolno rosnące odmiany.
Sposób uprawy
W ciągu roku nawozi się go 2-3 razy nawozami do roślin iglastych. Wskazane jest podlewanie go podczas zimy w czasie odwilży. Zalegający na gałęziach śnieg usuwa się, może bowiem spowodować trwałe ich odkształcenie. Obumarłe pędy usuwa się.

Kultywary (odmiany ozdobne)[edytuj | edytuj kod]

  • 'Aurora' - odmiana o żółtawych łuskach, karłowa.
  • 'Contorta' - odmiana dorastająca do 3 m, o zielonych łuskach i krótkich, poskręcanych gałęziach.
  • 'Coralliformis' - odmiana wolno rosnąca, karłowa, pokrój stożkowy, ażurowy, pędy sztywne, skręcone i nitkowate, ciemnozielone, wysokość około 1 m.
  • 'Crippsii' - odmiana o stożkowatym pokroju i średnio silnym wzroście. Zabarwienie igieł złocistożółte.
  • 'Drath' – krzew o wąskostożkowatym pokroju, bardzo grubych, widłakowato rozgałezionych pędach i szarozielonych łuskach. Po 10 latach uprawy osiąga do 2 m wysokości.
  • 'Filicoides' – karłowaty krzew o wysokości po 10 latach uprawy do 1 m. Ma nieregularny pokrój, pędy ciemnozielone.
  • 'Kerdalo' - odmiana karłowa o przewisających pędach.
  • 'Nana' — krzew bardzo powoli rosnący, 60-80 cm wysokości, w odmianach barwnych i pokrojowych, o ciemnozielonych igłach; pokrój drzewka najczęściej wąsko owalny lub kolumnowy.
  • 'Nana Aurea' - odmiana dorastająca do 1,5-2,5 wysokości o igłach złotożółtych. Pokrój zaokrąglony lub szerokostożkowaty.
  • 'Nana Gracilis' – karłowaty krzew (po 10 latach uprawy osiąga 0,5 m wysokości). Ma szerokostożkowy pokrój, rozgałęzienia muszlowato skręcone, pędy ciemnozielone, błyszczące. Szczególnie nadaje się do uprawy w doniczkach. Wzrost dość wolny. Często spotykana odmiana o krótkich, poskręcanych pędach i zielonym ulistnieniu.
  • 'Nana Gracilis Aurea'
  • 'Lucas' – wolno rosnąca karłowa odmiana cyprysika o nieregularnym pokroju, osiągająca po 10 latach ok 1-1,5m wysokości. Młode pędy zabarwiają się na czerwono kontrastując z żółto-białymi igłami osadzonymi na wachlarzykowatych gałązkach.
  • 'Lycopodioides' — stożkowato nieregularny krzew do 1.5 m; małe drzewko o oryginalnym kształcie i pogiętych pędach. Pokrój może być nieregularny, kulisty lub stożkowaty. Igły szarozielone. Rośnie wolno osiągając po 10 latach wysokość 1m.
  • 'Lycopodioides Aurea' - odmiana podobna do poprzedniej ale zabarwienie młodych przyrostów jest jasnozłociste co wygląda bardzo efektownie na tle zielonego, starszego ulistnienia. Wysokość około 1,5-1,8 m.
  • 'Pygmaea' — krzew do 2 m wysokości o kulistej koronie, dość mrozoodporny.
  • 'Spectabilis'
  • 'Tetragona Aurea' - odmiana o pokroju szerokostożkowatym, z pędami skierowanymi ku górze.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website – Seed Plant Evolution. 2001–.
  2. Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
  4. Z. Mirek: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin kwiatowych i paprotników Polski.. 2002.
  5. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-03-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Joachim Mayer, Heinz-Werner Schwegler: Wielki atlas drzew i krzewów. Oficyna Wyd. „Delta W-Z”. ISBN 978-83-7175-627-6.
  2. Iglak o wielu twarzach. [dostęp 2009-05-19].
  3. Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska: Krzewy i drzewa ozdobne. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1999. ISBN 83-7073-188-0.
  4. W. Bugała: Drzewa i krzewy. 2000, s. 32.
  5. W. Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. 1987, s. 162.
  6. W. Seneta, J. Dolatowski: Dendrologia. 2000, s. 84.
  7. W. Wałęza: Żywopłoty. 2002, s. 32.
  8. S.Ja. Sokolov: Djerjevja i kustarniki SSSR. T.1. 1949, s. 331-338.
  9. T.G. Tutin et al.: Flora Europaea. Volume 1. Psilotaceae to Platanaceae. 1993, s. 46.