Czyreń ogniowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czyreń ogniowy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd szczeciniakowce
Rodzina szczeciniakowate
Rodzaj czyreń
Gatunek czyreń ogniowy
Nazwa systematyczna
Phellinus igniarius (L.) Quél.
Enchir. fung. (Paris): 177 (1886)
Dwa starsze owocniki czyrenia ogniowego
Starszy owocnik o spękanej korze
Młody okaz
@ mlode owocniki

Czyreń ogniowy (Phellinus igniarius (L.) Quél ) – gatunek grzybów z rodziny szczeciniakowatych (Hymenochaetaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hymenochaetaceae, Hymenochaetales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 r. Karol Linneusz nadając mu nazwę Boletus igniarius. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1886 r. Lucien Quélet, przenosząc go do rodzaju Phellinus[1].

Synonimów naukowych ma ok. 80. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus igniarius (L.) E.H.L. Krause 1932
  • Boletus igniarius L. 1753
  • Boletus ungulatus Schaeff. 1774
  • Fomes igniarius (L.) Fr. 1849
  • Fomes trivialis (Fr.) Bres. 1931
  • Ganoderma triviale Bres. 1912
  • Mucronoporus igniarius (L.) Ellis & Everh. 1889
  • Ochroporus alni (Bondartsev) Fiasson & Niemelä 1984
  • Ochroporus igniarius (L.) J. Schröt., in Cohn,1888
  • Phellinus alni (Bondartsev) Parmasto 1976
  • Phellinus igniarius var. alni (Bondartsev) Niemelä 1975
  • Phellinus igniarius var. trivialis (Bres. ex Killerm.) Niemelä 1975
  • Phellinus nigricans (Fr.) P. Karst.1899
  • Phellinus trivialis (Bres.) Kreisel 1964
  • Placodes igniarius (L.) Quél. 1888
  • Polyporites igniarius (L.) Heer 1866
  • Polyporus igniarius (L.) Fr., 1821
  • Pyropolyporus igniarius (L.) Murrill 1903
  • Scindalma igniarium (L.) Kuntze, 1898

Nazwę polską nadał Stanisław Domański w 1967. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako czyreń ogniowy, czyr ogniowy, czyreń jabłoniowo-olszowy, czyreń bukowy[3]. Nazwy zwyczajowe: huba twarda, huba nieprawdziwa twarda, huba ogniowa, huba wierzbowa, żagiew ogniowa, żagiew płomienna[4].

Morfologia[edytuj]

Owocnik

Do podłoża przyrasta bokiem, trzonu brak. Szerokość 15-25 cm, grubość 8-15 cm, kształt początkowo bulwiasty, późniejpłaski lub kopytkowaty. Powierzchnia szara, z czasem ciemniejąca, czasami spękana. Jest gładka lub delikatnie zamszowa, czasami zielona od porastających ją glonów i nieregularnie, koncentrycznie strefowana. Skórka jest twarda, brzeg kapelusza szeroki, zaokrąglony[5][6].

Hymenofor

Rurkowaty. Rurki tworzą wiele warstw, każda ma grubość do 5 mm. Są tej samej barwy co owocnik, lub jaśniejsze[6]. Pory rurek bardzo drobne, okrągłe[5].

Miąższ

Grubość do 2 cm. Jest zdrewniały, strefowany i ma kolor od ciemno-rdzawo=brązowego do kasztanowobrązowego[6].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki bezbarwne, o rozmiarach 4-6,5 × 4-5,5 μm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Azji i na Wyspach Kanaryjskich[7]. W Polsce jest bardzo pospolity, zarówno na niżu, jak i w niższych położeniach górskich[3].

Występuje najczęściej w nadrzecznych lasach, nad potokami, ale także w sadach, ogrodach i różnego typu lasach i zaroślach. Rośnie głównie na wierzbach, ale także na innych drzewach liściastych; na buku, grabie i in[6]. Atakuje także drzewa owocowe[5].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb wieloletni, mogący żyć 10-15 lat. Głównie pasożyt atakujący żywe drzewa. Wywołuje białą zgniliznę drewna. Jest niejadalny[5].

Dawniej pocięte na plasterki i dobrze wysuszone owocniki wykorzystywane były do sporządzania tzw. hubek do rozniecania ognia za pomocą krzesiwa. Stąd właśnie pochodzą nazwy huba ogniowa, czyreń ogniowy, żagiew ogniowa, żagiew płomienna i czyr ogniowy[8].

Gatunki podobne[edytuj]

Przypisy

  1. a b c CABI Bioscience Databases (ang.). [dostęp 2015-11-10].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-11-10].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Piotr Łakomy, Hanna Kwaśna: Atlas hub. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008. ISBN 978-83-7073-650-7.
  5. a b c d e f Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. a b c d e f Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-11-10].
  8. Czyreń ogniowy. [dostęp 2012-11-28].