Don Carlos (dramat)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Don Carlos
Don Karlos, Infant von Spanien
Dom Carlos 1787.jpg
Don Karlos, Lipsk, 1787
Autor Friedrich Schiller
Miejsce wydania Niemcy
Język niemiecki
Data wydania 1787
Wydawca Lipsk, Georg Joachim Goeschen Verlag
Typ utworu dramat
Data wydania polskiego 1842
Pierwszy wydawca polski Wilno, J. Zawadzki
Przekład W. Merlini

Don Carlos – dramat wierszem w pięciu aktach autorstwa Friedricha Schillera, pisany w latach 1783–1787.

Bohater tytułowy to Don Carlos, książę Asturii, syn hiszpańskiego króla Filipa II, panującego w drugiej połowie XVI wieku. Dramat jest oparty na historycznych wydarzeniach bardzo luźno - prawdziwy Don Carlos był obłąkanym nieszczęśnikiem, na którego zdrowiu psychicznym mściły się wieki małżeństw między spokrewnionymi Habsburgami (miał np. tylko sześciu prapradziadków zamiast maksymalnych szesnastu), a nie nękanym przez dwór idealistą zakochanym w odebranej mu przez ojca narzeczonej. Mimo to większość osób dramatu stanowią postaci historyczne – z ważniejszych wymyślony przez Schillera jest tylko markiz Posa, mało znaczący z początku przyjaciel infanta, okazujący się pod koniec być może najważniejszym bohaterem Don Carlosa jako inteligentny i altruistyczny wyraziciel liberalnych poglądów autora.

Na podstawie sztuki napisano kilka oper, z których najbardziej znany jest Don Carlos, francuska opera Giuseppe Verdiego.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Tekst suflera z prapremiery sztuki

Osoby[edytuj | edytuj kod]

  • Filip II, król Hiszpanii
  • Elżbieta de Valois, jego żona
  • Don Carlos, następca tronu
  • Aleksander Farnese, książę Parmy, siostrzeniec króla
  • Infantka Klara Eugenia, dziecko trzyletnie
  • Księżna Olivarez, ochmistrzyni
  • Damy dworu królowej:
    • Markiza Mondekar
    • Księżniczka Eboli
    • Hrabina Fuentes
  • Grandowie hiszpańscy:
    • Markiz Posa, kawaler maltański
    • Książę Alba
    • Hrabia Lerma, naczelnik gwardii przybocznej
    • Książę Feria, kawaler Złotego Runa
    • Książę Medina Sidonia, admirał
    • Don Raymond Taxis, naczelnik poczt
  • Ojciec Domingo, spowiednik króla
  • Wielki Inkwizytor
  • Przeor klasztoru kartuzów
  • Paź królowej
  • Don Ludwik Merkado, lekarz królowej
  • więcej dam i grandów, paziowie, oficerzy, strażnicy i inni

Przekłady polskie[1][edytuj | edytuj kod]

  1. W. Merlini: Don Carlos. – Wilno : J. Zawadzki, 1842
  2. Michał Budzyński (1811-1864): Dzieła dramatyczne Fryderyka Szyllera, wydał J. N. Bobrowicz. T. 2 (wyd. w 4 tomach). – Lipsk : Księgarnia Zagraniczna, 1844 ; Wyd. II : Don Karlos (wierszem), przekł. M. B. – Bruxella : Zygmunt Gerstmann, 1862. (Dzieła Dramatyczne Fryderyka Schillera ; t. 2) (Biblioteka domowa : zbiór najlepszych utworów piśmiennictwa polskiego dawnych i nowych ; t. 13)
  3.  ?: Fryderyka Schillera Dzieła poetyczne i dramatyczne, zebrał i wydał Albert Zipper. – Lwów : Nakł. Księgarni H. Altenberga, [1885]. T. 1. (edycja 6 tomowa)  ; Wyd. II: Fryderyka Schillera Dzieła poetyczne i dramatyczne, zebrał i wydał Albert Zipper. – Stanisławów : Nakł. Włodzimierza Doboszyńskiego, [1906]. T. 1 (edycja 6 tomowa)
  4. Jan Kanty Turski (1833-1870): Don Karlos. – Kraków : J. Bensdorf, 1865 ; Wyd. II: Tarnów : M. Fenichl, 1878
  5. Lucjan Bylczyński: Don Karlos. – Stanisławów : Wyd. Nakł. własnym, 1846
  6.  ?: Don Carlos. – Lwów : Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza, 1885. (Biblioteka Mrówki ; 222-224) ; Wyd. II: tamże, 1925
  7. Jan Kasprowicz (1860-1926): Don Karlos. – Lwów, 1895 [rkps.]
  8. Konstanty Goniewski: Don Karlos. Infant hiszpański. Poemat dramatyczny. – Złoczów : W. Zukerkandl, [1896]. (Biblioteka Powszechna) ; Wyd. II: Dzieła wybrane. T. 2, wybór trzytomowy pod red. B. Płaczkowskiej, wstęp i przypisy Adolf Sowiński. – Warszawa : PIW, 1955 ; Wyd. III: Wybór pism. T. 2 (wyd. w 2 t.). – Warszawa : PIW, 1975. (Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej)
  9. Kazimiera Iłłakowiczówna (1892-1983): Don Karlos. Infant hiszpański. – Warszawa : Gebethner i Wolff, 1933. (Biblioteka Uniwersytetów Ludowych i Młodzieży Szkolnej ; 112) ; Wyd. II: 1935 ; Wyd. III: Don Carlos. – Warszawa : PIW, 1954
  10. Zbigniew Krawczykowski (?-1985) : Dzieła wybrane, wybór, wstęp i oprac. Stefan H. Kaszyński. – Warszawa : PIW, 1985 ; Wyd. II: Dzieła wybrane, wybór, wstęp i oprac. Stefan H. Kaszyński. T. 2 (wydanie w 2 t.). – Poznań : Wydaw. Poznańskie, 2006

Przypisy

  1. E. Połczyńska, Bibliografia przekładów z literatury niemieckiej na język polski. T.1-4, Poznań, Wydaw. naukowe UAM, 1995-2005

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]