Filary Stworzenia
Filary Stworzenia (ang. Pillars of Creation) – słupy międzygwiezdnego skoncentrowanego pyłu i gazu znajdujące się w centrum Mgławicy Orzeł w gwiazdozbiorze Węża, około 6500 lat świetlnych (ok. 2000 pc; ok. 61 Em) od Ziemi, których astrofotografia została wykonana w 1995 roku za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble’a[1][2][3].
Same obiekty zostały po raz pierwszy zaobserwowane przez Johna Charlesa Duncana w 1920 roku za pomocą 61-calowego teleskopu Mount Wilson Observatory[4][5].
Zdjęcie wykonane 1 kwietnia 1995 roku zostało uznane przez Space.com za jedno z dziesięciu najlepszych wykonanych przez teleskop Hubble’a[6]. Astronomami odpowiedzialnymi za wykonanie zdjęcia byli Jeff Hester i Paul Scowen z Arizona State University. Region został ponownie sfotografowany przez Kosmiczne Obserwatorium Herschela w 2011 roku, ponownie przez teleskop Hubble’a w 2014 roku za pomocą nowszej kamery oraz Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba w 2022 roku[7][8].
Nazwa pochodzi od zwrotu użytego przez Charlesa Spurgeona w jego kazaniu z 1857 roku[9].
Charakterystyka fizyczna
[edytuj | edytuj kod]Po przekątnej Filary Stworzenia rozciągają się na odległość około 4–5 lat świetlnych, przy wysokości około 4 lat świetlnych. Są obłokami gęstego gazu, składającego się głównie z wodoru, które ulegają erozji w wyniku promieniowania pobliskich stosunkowo młodych gwiazd. Same funkcjonują niczym „żłobek” dla nowopowstałych gwiazd. Gaz i cząstki pyłu zagęszczają się pod wpływem własnej grawitacji i nagrzewają – formując protogwiazdy.
W miarę jak gwiazdy będą kontynuowały proces narodzin w obszarze „słupów”, silne promieniowanie rodzących się gwiazd sprawi, że materia z tych ogromnych chmur wyparuje. Oznacza to, że za jakiś czas Filary Stworzenia znikną[3][7][10][11][12].
Fotografie
[edytuj | edytuj kod]
Zdjęcie w 2014 roku zostało zrobione jako hołd dla oryginalnego obrazu z 1995 roku.
Nowe zdjęcie Filarów Stworzenia wykonano w szerszym zakresie promieniowania dzięki możliwościom kamery Wide Field Camera 3 zainstalowanej na teleskopie w 2009 roku. Jakość obrazu wynikająca z połączenia zdjęć wykonanych w różnych zakresach dała astronomom możliwość szczegółowego zbadania obiektu.
Tak jak oryginalne zdjęcie, nowe zostało wykonane w zakresie światła widzialnego, ukazując kontury, powierzchnię słupów oraz ich najgęstsze części, które przesłaniają światło większości gwiazd i innych jasnych obiektów w tle.
W tym samym roku wykonano także fotografie w zakresie podczerwieni, które w większości przechodzi przez pył i gaz. Zdjęcie to pokazuje młode gwiazdy, niewidoczne w zakresie światła widzialnego, formujące się wewnątrz filarów, co nadaje obrazowi skalę i rodzaj objętości[7][13][14].
.jpg)
19 października 2022 roku opublikowano zdjęcie Filarów Stworzenia uzyskane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba.
W porównaniu do poprzedniego zdjęcia z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a znacznie poprawiła się szczegółowość obrazu, wynikająca przede wszystkim z obserwowanego zakresu widma. Fotony z bliskiej podczerwieni łatwiej przenikają przez obłoki pyłu niż w widzialnym zakresie fal.
Głównymi bohaterkami na zdjęciu wykonanym instrumentem NIRCam znajdującym na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba są rodzące się gwiazdy. Są to jasne, czerwone ciała niebieskie, które na ogół otoczone są promieniami dyfrakcyjnymi („spajkami”) i znajdują się poza słupami pyłowo-gazowymi. Gdy w takim słupie uformuje się zagęszczenie materii o wystarczającej masie, to pod wpływem własnej grawitacji takiego słupa rozpoczyna się zapadanie i powolne rozgrzewanie się materii we wnętrzu, co ostatecznie prowadzi do narodzin gwiazdy[15][16][17].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Embryonic Stars Emerge from Interstellar "Eggs" [online], hubblesite.org, 2 listopada 1995 [dostęp 2024-07-14] [zarchiwizowane z adresu 2015-03-16] (ang.).
- ↑ Whitney Clavin: 'Elephant Trunks' in Space. [dostęp 2011-03-09]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
- 1 2 Radek Kosarzycki, Filary Stworzenia na unikalnym filmie. To owoc działania dwóch najważniejszych teleskopów w historii, „Focus”, focus.pl, 1 lipca 2024, ISSN 1234-9992 [dostęp 2024-07-01] (pol.).
- ↑ J. C. Duncan. Bright nebulae and star clusters in Sagittarius and Scutum photographed with the 60-inch reflector. „The Astrophysical Journal”. 51, s. 4, 1920. DOI: 10.1086/142519. ISSN 0004-637X. Bibcode: 1920ApJ....51....4D. OCLC 4649807274. (ang.).
- ↑ Joana M. Oliveira. Star Formation in the Eagle Nebula. „NASA”, 2008. arXiv:0809.3735. Bibcode: 2008hsf2.book..599O. OCLC 1515557044. (ang.).
- ↑ Best Hubble Space telescope images. space.com. (ang.).
- 1 2 3 Mgławica Filary Stworzenia - wizualnie i w podczerwieni. urania.edu.pl, 2021-12-18. (pol.).
- ↑ Chandra | Photo Album | The Eagle Nebula (M16) | 15 Feb 07 [online], chandra.harvard.edu, 15 lutego 2007 [dostęp 2019-09-17] (ang.).
- ↑ Devorkin i Smith 2015 ↓, s. 67.
- ↑ NOVA | Origins | The Pillars of Creation image 1. PBS. [dostęp 2012-02-13]. (ang.).
- ↑ Nicholas Flagey. The Eagle Nebula Unveiled by the Spitzer/MIPSGAL Survey. „Bulletin of the American Astronomical Society”. 41, s. 37, Styczeń 2009. ISSN 0002-7537. Bibcode: 2009AAS...21332401F. (ang.).
- ↑ Richard Lovett: Photo in the News: Supernova Destroys "Pillars of Creation". [dostęp 2011-03-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-01-12)]. (ang.).
- ↑ Hubble Goes High-Definition to Revisit Iconic 'Pillars of Creation' [online], NASA, 5 stycznia 2015 [dostęp 2015-01-06] (ang.).
- ↑ Hubble Revisits an Icon, the Pillars of Creation [online], Science & Innovation, 5 stycznia 2015 [dostęp 2020-08-04] [zarchiwizowane z adresu 2020-08-04] (ang.).
- ↑ Jamie Adkins: NASA's Webb Takes Star-Filled Portrait of Pillars of Creation. NASA, 2022-10-18. [dostęp 2022-10-19]. (ang.).
- ↑ Dennis Overbye, Webb Telescope Captures New View of 'Pillars of Creation' – The NASA space observatory's infrared eye finds out what's going on within the cloudy cosmic nursery., „The New York Times”, nytimes.com, 19 października 2022, ISSN 0362-4331 [dostęp 2022-10-21] (ang.).
- ↑ Filary Stworzenia w zachwycającym ujęciu Jamesa Webba. urania.edu.pl. [dostęp 2022-10-24]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- David H. Devorkin, Robert W. Smith: The Hubble Cosmos: 25 Years of New Vistas in Space. Waszyngton: National Geographic Society, 2015, s. 222. ISBN 978-1-4262-1557-5. LCCN 2015002139. (ang.).
