Fritz Löhner-Beda
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość |
żydowska |
Język |
niemiecki |
Dziedzina sztuki |
muzyka |
Epoka |
XX w. |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/L%C3%B6hner-Beda_Wiener-Boheme-Verlag.jpg/220px-L%C3%B6hner-Beda_Wiener-Boheme-Verlag.jpg)
Fritz Löhner-Beda (ur. 24 czerwca 1883 w Uściu nad Orlicą, zm. 4 grudnia 1942 w Auschwitz-Birkenau, podobóz Monowitz, pol. Monowice[1]) – austriacki librecista operetkowy.
Fritz Löhner-Beda urodził się w 1883 roku w Kraju Sudetów. Ukończył studia germanistyczne i prawnicze. Zasłynął w Wiedniu dzięki publikowanym w prasie ciętym wierszom satyrycznym. Pisał też liryki i dramaty. Jego dramat o Oskarze Wildzie Król życia zwrócił na niego uwagę publiczności i krytyków. Zdobył duże powodzenie dzięki pisanym dla kabaretów szlagierom. Z czasem przeszedł do operetki pisząc dla Eyslera, Aschera i Stolza. Jednak prawdziwe sukcesy przyniosła mu współpraca z Lehárem pod koniec lat 20[2].
Po raz pierwszy zetknęli się w 1914 roku. Libretto napisanego wówczas przez Bedę Astronoma nie należało do szczególnie udanych[3]. W 1928 roku po sukcesach Paganiniego i Carewicza Beda zaproponował Lehárowi napisane wspólnie z wiedeńskim ginekologiem dr Ludwigiem Herzerem libretto Fryderyki, opowiadające o młodzieńczej miłości Goethego do córki pastora, Fryderyki Brion. Fryderyka okazała się kolejnym sukcesem operetkowym i zacieśniła współpracę spółki librecistów z Lehárem[4]. W następnym roku Beda namówił kompozytora do przerobienia libretta Victora Léona do wystawionej w 1923 roku operetki Żółty kaftan. Beda z Herzerem oczyścili utwór z błędów, nadali mu żywsze tempo i przebudowali go konstrukcyjnie przyczyniając się w ten sposób do sukcesu jednej z najsłynniejszych operetek w historii gatunku: Krainy uśmiechu (1929)[5].
Zachęceni powodzeniem przeróbki Żółtego kaftana Beda i Herzer postanowili w następnym roku przerobić napisanych w 1914 roku Nareszcie samych. Wystawiona 30 grudnia 1930 roku operetka Piękny jest świat nie okazała się jednak sukcesem[6]. Nie udało się też powtórzyć wcześniejszych sukcesów napisaną dla Lehára wspólnie z Paulem Kneplerem komedią muzyczną Giuditta (1934)[7]. Krytycy zarzucali zresztą Löhnerowi-Bedzie, że kopiuje sam siebie pisząc libretta wedle stale tego samego schematu.
Po Anschlussie Austrii do Niemiec, Löhner-Beda z uwagi na swoje żydowskie pochodzenie został aresztowany w 1938 roku, torturowany w więzieniu i przewieziony do obozu Dachau, potem do Buchenwaldu[8]. Zmarł w obozie Auschwitz-Birkenau w 1942 roku[9].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Fritz Löhner-Beda. buchenwald.de. [dostęp 2020-06-17]. (ang.).
- ↑ Bernard Grun: Dzieje operetki. s. 342.
- ↑ Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 122.
- ↑ Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 170.
- ↑ Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 176-177.
- ↑ Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 183.
- ↑ Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 197.
- ↑ Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 216.
- ↑ ''Fritz Löhner-Beda'' [online], buchenwald.de [dostęp 2020-06-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-09-13] (ang.); Lucjan Kydryński , Usta milczą dusza śpiewa, Warszawa 1992, s. 216 , błędnie Buchenwald.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bernard Grun: Dzieje operetki. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1974.
- Lucjan Kydryński: Przewodnik operetkowy. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1984. ISBN 83-224-0316-X.
- Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. Opowieść o życiu i twórczości Franciszka Lehára. Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1992. ISBN 83-212-0621-2.
- ISNI: 0000000108697752, 0000000014257182
- VIAF: 10712502
- LCCN: n82101502
- GND: 12183557X
- LIBRIS: zw9djxsh2t26bt6
- BnF: 14201419t
- SUDOC: 088083640
- SBN: CUBV092339
- NLA: 35712549
- NKC: xx0024422
- BNE: XX1081862
- NTA: 213068095
- BIBSYS: 3002832
- Open Library: OL2245557A
- PLWABN: 9810653411505606
- NUKAT: n2006106869
- J9U: 987007264702305171
- NSK: 000060400
- CONOR: 105060707
- BNC: 000461844
- LIH: LNB:H2e;=BF
- RISM: people/382014
- Austriaccy dramaturdzy XX wieku
- Austriaccy poeci XX wieku
- Austriaccy satyrycy
- Austriaccy tekściarze
- Dramaturdzy niemieckojęzyczni
- II operetka wiedeńska
- Libreciści operetkowi
- Żydowskie ofiary KL Auschwitz
- Pisarze związani z Wiedniem
- Poeci niemieckojęzyczni
- Tekściarze
- Niemcy sudeccy
- Urodzeni w 1883
- Zmarli w 1942
- Ludzie urodzeni w Uściu nad Orlicą