Glikozoaminoglikany

Glikozaminoglikany (GAG; dawn. mukopolisacharydy) – organiczne związki organiczne z grupy polisacharydów zawierających aminocukry^[1]^[2]^[3]^[4] – reszty N-acetylogalaktozaminy lub N-acetyloglukozaminy^[4] – oraz naprzemiennie z nimi reszty galaktozy lub kwasu uronowego^[5]. Zbudowane są z pojedynczego łańcucha składającego się z powtarzających się jednostek dwucukrowych (ponad 100), z których przynajmniej jedna zawiera łańcuch boczny o charakterze anionowym (np. z grupą siarczanową lub karboksylową)^[1]^[4]. Liczba reszt siarczanowych w jednostce dwucukrowej jest często większa niż jeden. W efekcie związki te niosą gęsto upakowane ładunki ujemne^[4], przy czym stopień usiarczanowania jest bardzo zróżnicowany^[1].

Budowa

Glikozaminoglikany zazwyczaj występują w połączeniu z białkami, tworząc proteoglikany^[4]. Łączenia występują zwykle co 12 jednostek cukrowych i zbudowane są z reszty ksylozy połączonej wiązaniem O-glikozydowym z resztą seryny białka^[1].

Przykładowe glikozaminoglikany^[5]^[1] i niektóre z ich struktur

siarczan chondroityny	siarczan dermatanu(inne języki)	siarczan heparanu	siarczan keratanu	heparyna	kwas hialuronowy

Znaczenie

Proteoglikany występują w macierzy pozakomórkowej kręgowców^[1]^[4] w formie dużych polimerów o trójwymiarowej budowie^[1]^[2]. Struktury te, dzięki znacznej zawartości wody tworzą elastyczne żele^[1]^[2]. Do ich funkcji należy m.in. smarowanie stawów, gdy znajdują się w macierzy chrząstki (kwas hialuronowy i siarczan chondroityny)^[2].

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h glycosaminoglycans, [w:] J.M.J.M. Lackie J.M.J.M., The dictionary of cell and molecular biology, wyd. 5, Amsterdam: Academic Press/Elsevier, 2013, s. 275, ISBN 978-0-12-384931-1 (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d glycosaminoglycan, [w:] J.J. Law J.J., R.R. Rennie R.R. (red.), Oxford Dictionary of Chemistry, wyd. 8, Oxford: Oxford University Press, 2020, s. 882, ISBN 978-0-19-187678-3 (ang.).
↑ glycosaminoglycan, [w:] A.D.A.D. McNaught A.D.A.D., A.A. Wilkinson A.A., Compendium of Chemical Terminology (Gold Book), S.J. Chalk (akt.), International Union of Pure and Applied Chemistry, wyd. 2, Oxford: Blackwell Scientific Publications, 1997, DOI: 10.1351/goldbook.G02659, ISBN 0-9678550-9-8 (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f Glycosaminoglycans, [w:] J.W.J.W. Gooch J.W.J.W. (red.), Encyclopedic Dictionary of Polymers, New York, NY: Springer New York, 2011, s. 896, DOI: 10.1007/978-1-4419-6247-8, ISBN 978-1-4419-6246-1 (ang.).
↑ ^a ^b NathanN. Sharon NathanN., Nomenclature of glycoproteins, glycopeptides and peptidoglycans: Recommendations 1985, „European Journal of Biochemistry”, 159 (1), 1986, s. 1–6, DOI: 10.1111/j.1432-1033.1986.tb09825.x [dostęp 2025-10-17] (ang.).

[Lackie-1] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h glycosaminoglycans, [w:] J.M.J.M. Lackie J.M.J.M., The dictionary of cell and molecular biology, wyd. 5, Amsterdam: Academic Press/Elsevier, 2013, s. 275, ISBN 978-0-12-384931-1 (ang.).

[ODCh-2] glycosaminoglycan, [w:] J.J. Law J.J., R.R. Rennie R.R. (red.), Oxford Dictionary of Chemistry, wyd. 8, Oxford: Oxford University Press, 2020, s. 882, ISBN 978-0-19-187678-3 (ang.).

[GoldBook-2600707-3] glycosaminoglycan, [w:] A.D.A.D. McNaught A.D.A.D., A.A. Wilkinson A.A., Compendium of Chemical Terminology (Gold Book), S.J. Chalk (akt.), International Union of Pure and Applied Chemistry, wyd. 2, Oxford: Blackwell Scientific Publications, 1997, DOI: 10.1351/goldbook.G02659, ISBN 0-9678550-9-8 (ang.).

[Gooch-4] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f Glycosaminoglycans, [w:] J.W.J.W. Gooch J.W.J.W. (red.), Encyclopedic Dictionary of Polymers, New York, NY: Springer New York, 2011, s. 896, DOI: 10.1007/978-1-4419-6247-8, ISBN 978-1-4419-6246-1 (ang.).

[Sharon-5] NathanN. Sharon NathanN., Nomenclature of glycoproteins, glycopeptides and peptidoglycans: Recommendations 1985, „European Journal of Biochemistry”, 159 (1), 1986, s. 1–6, DOI: 10.1111/j.1432-1033.1986.tb09825.x [dostęp 2025-10-17] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]