Gorzyczek zielonkawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gorzyczek zielonkawy
Lepidothrix vilasboasi[1]
(Sick, 1959)
Gorzyczek zielonkawy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina gorzykowate
Rodzaj Lepidothrix
Gatunek gorzyczek zielonkawy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg

Gorzyczek zielonkawy (Lepidothrix vilasboasi) – gatunek małego ptaka z rodziny gorzykowatych. Występuje endemicznie w Brazylii. Narażony na wyginięcie. Słabo poznany.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek opisał po raz pierwszy Helmut Sick w roku 1959 na łamach Journal für Ornithologie. Przydzielił mu nazwę Pipra vilasboasi; obecnie gatunek przynależy do Lepidothrix. Holotyp pochodził z okolic źródła Rio Cururu (albo Cururu-ri). Z tej samej lokacji pochodzą samica i młody samiec opisane jako osobny gatunek - Pipra obscura. Najprawdopodobniej reprezentują ten sam gatunek[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała to około 8,5 cm. Pozostałe wymiary dla okazów z Museu Nacional Rio de Janeiro i jednego żywego ptaka (dla samców n=2, dla samic n=1): skrzydło u samca 52-55 mm, u samicy 52 mm; ogon u samca 27-32 mm, u samicy 30 mm; dziób u samca 10,06-10,04 mm, u samicy 11,27 mm; skok u samca 13,66-14,72 mm, u samicy 13,68 mm. Masa ciała dla pięciu osobników: 6-8 g[4].

Wyraźny dymorfizm płciowy. Wierzch głowy i kark samca pokrywają połyskliwe, złotozielone pióra. Na grzbiecie kolor ciemnieje i przechodzi w żółtozielony, by na kuprze i pokrywach nadogonowych stać się żółtawym. Sterówki przyjmują barwę matowozieloną. Czarnobrązowe lotki na chorągiewkach zewnętrznych przybierają barwę zielonkawą, a na obrzeżach chorągiewek zewnętrznych kremową. Zarówno pokrywy uszne, broda, gardło jak i pierś matowozielone, dalej w tył ciała upierzenie żółcieje[3]. U samicy, którą najprawdopodobniej jest ta przypisana do P. obscura, cały grzbiet pokrywają pióra matowozielone, a lotki i sterówki przybierają barwę czarnobrązową. U samca tęczówki jasnoszare lub niemal białe. Dziób czarny z białawą końcówką i niebieskoszarą żuchwą. Nogi i stopy żółtobrązowe. U samicy tęczówka zółtobrązowa, dziób i nogi jak u samca[4].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Występuje endemicznie na małym obszarze w stanie Pará[3], na powierzchni około 79 100 km²[5]. Wykazany z trzech stanowisk (2010). Zamieszkuje wilgotne, nadbrzeżne lasy typu terra firme. W jednej z lokacji, znanej jako Consorcio Jamanxim, w środowisku zamieszkiwanym przez gorzynka zielonkawego występują głównie drzewa z rodziny wilczomleczowatych, czaszniowatych, osoczynowatych i sączyńcowatych[3]. Wykazuje allopatryczność wobec najbardziej zbliżonych zasięgiem i morfologią, gatunków - gorzyczka srebrnogłowego (L. iris) i białorzytnego (L. nattereri)[3].

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Głos wydawany przez samca, by przywabić samicę opisany jako tak-ewt, podobny do tego, jakim odzywa się gorzyczek srebrnogłowy i gorzyczek białorzytny. Nagrana pieśń niemal identyczna jak u gorzyczka srebrnogłowego; stanowi serię najwyżej dziesięciu dość zgrzytliwych dźwięków, brzmiących jak wydawane przez żaby. Snow w 2004 wspomniał „terkoczące prreee, niekiedy wydawane w seriach”; prawdopodobnie chodziło mu właśnie o pieśń[4].

Gorzyczek zielonkawy żywi się drobnymi owocami i owadami. Olmos i Pacheco odłowili ptaka, który właśnie żerował w stadzie mieszanym, w którym znajdował się także strojnogłowik amazoński (Arremon taciturnus), liściak rudosterny (Automolus paraensis) i czarnoliczek białobrzuchy (Myrmoborus myotherinus). Samce w trakcie popisów siedzą same, jednak w zasięgu słuchu potencjalnych rywali. Poza tym całkowity brak danych[4].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Trzy samce zebrane w czerwcu, po odkryciu gatunku, były w kondycji lęgowej. 21 czerwca Sick odkrył gniazdo, do którego uczęszczała samica Pipra obscura (w wielu ujęciach tożsamego z gorzyczkiem zielonawym). Zawierało dwa jaja. Zbudowane zostało około 1 m nad ziemią, w rozwidleniu gałęzi drzewa wysokiego na około 160 cm i przytwierdzone do niego pajęczynami[4].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN gatunek uznawany jest za narażony (VU, Vulnerable), choć w momencie pisania Cotingas and manakins (październik 2010) rozważano podniesienie statusu do zagrożonego (EN, Endangered). W miejscu odkrycia gatunku nie był on potem obserwowany; tak więc w roku 2014 pozostaje znany już tylko z dwóch lokacji. Zagrożeniem jest wycinka lasów, na przykład pod pastwiska; gatunek zdaje się nie być jednak bardzo podatny na takie działania i nie opuszcza całkowicie miejsca wycinki[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lepidothrix vilasboasi, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Lepidothrix vilasboasi. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e Kirwan i Green 2011 ↓, s. 195.
  4. a b c d e f Kirwan i Green 2011 ↓, s. 196.
  5. Golden-crowned Manakin Lepidothrix vilasboasi. BirdLife International. [dostęp 15 czerwca 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Guy Kirwan, Graeme Green: Cotingas and Manakins. Londyn: Christopher Helm, 2011. ISBN 9780691153520.