Humbertia madagascariensis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Humbertia madagascariensis
Ilustracja
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd psiankowce
Rodzina powojowate
Podrodzina Humbertioideae
Rodzaj Humbertia
Nazwa systematyczna
Humbertia madagascariensis Lam.
Encycl. 2: 356 (1786)[2]

Humbertia madagascariensis Lam.gatunek roślin z monotypowego rodzaju Humbertia Comm. ex Lam., należący do rodziny powojowatych, występujący endemicznie na Madagaskarze[3], w jego południowo-wschodniej części, na obszarze na południe od Manakara do Tôlanaro[4]. Drzewa te charakteryzują się bardzo twardym i trwałym drewnem, używanym do budowy statków, mostów, masztów i innych budowli[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewa o wysokości do 30 m. Pień zwykle prosty, okrągły w przekroju, o średnicy do 200 cm. Kora szara do brązowej, drobno spękana, wewnętrzna z białymi pasmami. Gałązki z wyraźnymi bliznami po liściach, w młodości czerwonawo owłosione[4].
Liście
Ulistnienie naprzemianległe, skupione na końcach gałązek. Przylistki nieobecne. Ogonki liściowe o długości 0,5–1,5 cm. Blaszka liściowa odwrotnie jajowata, o wielkości 3–10,5 cm × 1,5–4 cm, klinowata u nasady, tępa do lekko karbowanej na wierzchołku, skórzasta, naga. Użyłkowanie liścia pierzaste, z 6–9 parami żyłek bocznych[4].
Kwiaty
Wyrastają z kątów liści na szypułkach o długości 1–1,5 cm. Obupłciowe, lekko grzbieciste, pięciokrotne. Działki kielicha prawie wolne, odwrotnie jajowate do zaokrąglonych, o długości ok. 1 cm, z błoniastymi brzegami. Płatki korony dzwonkowate, o długości ok. 1,5 cm, owłosione z zewnątrz, kremowo-białe z błoniastymi brzegami. Pręciki o długości ok. 4,5 cm. Słupek górny. Zalążnia o długości ok. 4 mm, owłosiona przy wierzchołku, dwukomorowa. Szyjka słupka smukła, o długości ok. 4 cm[4].
Owoce
Elipsoidalno-jajowate pestkowce o długości ok. 1,5 cm. Owoce mają ścianki lekko mięsiste, gładkie, brązowawe, niepękające. Zawierają 1–2, rzadziej do 4 nasion. Nasiona jajowate, o długości ok. 7 mm, beżowe, gładkie[4].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Anatomia
W pręcikach, słupku i płatkach korony kwiatu obecne są komórki wydzielnicze. Łyko wewnętrzne nieobecne[5].
Rozwój
Fanerofit[3].
Siedlisko
Występuje w lasach deszczowych, do wysokości 600–1000 m n.p.m.[4]

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek z monotypowego rodzaju Humbertia Lam. w obrębie monotypowej podrodziny Humbertioideae Roberty w rodzinie powojowatych[1]. Uznawany za najbardziej pierwotny rodzaj w całej rodzinie powojowatych, siostrzany dla pozostałych taksonów. W niektórych ujęciach taksonomicznych wydzielany do odrębnej rodziny Humbertiaceae[4].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Etymologia nazwy naukowej
Nazwa rodzaju honoruje francuskiego botanika Jean Henri Humberta, żyjącego w latach 1887–1967, badacza flory Madagaskaru i Komorów, autora "Flore de Madagascar et des Comores". Nazwa gatunkowa odnosi się do miejsca występowania rośliny[6].
Nazwy zwyczajowe w językach obcych
W jęz. francuskim nazwa tego drzewa to bois de fer, czyli drzewo żelazne[4].
Synonimy nomenklaturowe[3]
  • Endrachium madagascariense (Lam.) J.F.Gmel., Syst. Nat.: 339 (1791).
Synonimy taksonomiczne[3]
  • Humbertia aeviternia Comm. ex Lam., Encycl. 2: 256 (1786).
  • Thouinia spectabilis Sm., Pl. Icon. Ined. 1: t. 7 (1789).
  • Smithia thouinia J.F.Gmel., Syst. Nat.: 388 (1791).

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Drewno pozyskiwane z tej rośliny, zwane lokalnie jako endra endra lub fantsinakoho, o różowawo-kremowo-białej do różowawo-bladobrązowej twardzieli, wyraźnie oddzielonej od szarawo-żółtej bieli, jest bardzo ciężkie i wyjątkowo twarde[4]. Gęstość tego drewna wynosi 1240 kg/m3, czyli prawie dwukrotnie więcej od drewna dębu (750 kg/m3). Twardość drewna mierzona metodą Janki wynosi 19,39 N (w przypadku dębu jest to 5 N, a w przypadku sosny ok. 2 N)[7]. Z tego względu drewno jest bardzo trudne do piłowania i strugania. Przebijanie go jest niemożliwe, jednak dobrze się klei i maluje. Jest niezwykle trwałe, odporne na ataki grzybów, owadów i świdraków. Jest wykorzystywane do budowy ciężkich konstrukcji, stolarki zewnętrznej i wewnętrznej, słupów, konstrukcji okrętowych, nabrzeży i mostów, wytrzymałych i luksusowych parkietów, podkładów kolejowych i narzędzi rolniczych. Ze względu na trudność obróbki jego zastosowanie jest jednak ograniczone[4].

Drewno tego drzewa pachnie podobnie jak drewno sandałowca[8]. Wyizolowano z niego specyficzny seskwiterpen: humbertiol[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Peter F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-07-18].
  2. Index Nominum Genericorum (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2020-07-18].
  3. a b c d Plants of the World Online (ang.). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2020-07-18].
  4. a b c d e f g h i j k PROTA4U. Plant Resources of Tropical Africa. (ang.). [dostęp 2020-07-16].
  5. Stefanović, S., Austin, D., Olmstead, R.. Classification of Convolvulaceae: A Phylogenetic Approach. „Systematic Botany”. 28 (4), s. 800, 2003. 
  6. David Gledhill: The names of plants. Wyd. 4. Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-521-86645-3.
  7. The Wood Database. Endra Endra. [dostęp 2020-07-16].
  8. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 449. ISBN 978-1-107-11502-6.
  9. Eckart Eich: Solanaceae and Convolvulaceae: Secondary Metabolites: Biosynthesis, Chemotaxonomy, Biological and Economic Significance (A Handbook). Springer Science & Business Media, 2008, s. 356. ISBN 978-3-540-74541-9.