Powojowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powojowate
Ilustracja
Pokrój roślin z rodz. powojowatych (Argyreia sp.)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd psiankowce
Rodzina powojowate
Nazwa systematyczna
Convolvulaceae Juss.
Gen. Pl.: 132, 1789

Powojowate (Convolvulaceae Juss.) – rodzina roślin z rzędu psiankowców obejmująca ponad 1880 gatunków w 57 rodzajach[1]. Powojowate spotykane są na wszystkich kontynentach z wyjątkiem obszarów okołobiegunowych[1]. Największe zróżnicowanie osiągają na obszarach tropikalnych i subtropikalnych[2]. W strefie umiarkowanej i na suchszych obszarach strefy międzyzwrotnikowej są to na ogół nisko rosnące byliny i krzewy, w tropikach to głównie zielne pnącza i drewniejące liany, w tym sięgające ponad 35 m wysokości. Charakterystyczne dla rodziny są zwykle efektowne kwiaty o koronie promienistej, zrosłopłatkowej z ciemniejszym paskiem pośrodku płatków[3]. Ważne znaczenie ekonomiczne ma wilec ziemniaczany o jadalnych bulwach (zwanych batatami lub słodkimi ziemniakami) oraz wilec wodny o jadalnych liściach (szpinak wodny). Liczne gatunki są stosowane leczniczo oraz uprawiane jako ozdobne. Niektóre gatunki powoju, kielisznika i kanianekchwastami powodującymi straty w uprawach[3].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Zwykle pnące się rośliny zielne, czasem drewniejące liany i krzewy, rzadko niskopienne[3][2] lub okazałe (Humbertia) drzewa[1]. Rośliny zielne często z tęgimi kłączami lub bulwami korzeniowymi[2]. U roślin pnących łodyga wijąca się (zawsze w prawo), bez wąsów[3].
Liście
Ulistnienie skrętoległe. Liście pojedyncze, rzadko złożone dłoniasto lub pierzasto (Ipomoea, Merremia). U roślin zielnych często z nasadą sercowatą, u drewniejących pnączy z nasadą zbiegającą i blaszką skórzastą. Zazwyczaj całobrzegie, często klapowane, rzadko ząbkowane, u Hyalocystis kolczaste. U roślin z rodzaju kanianka Cuscuta liści brak[3].
Kwiaty
Wyrastają w wierzchotkach w kątach liści, także skupione główkowato, czasem pojedyncze (Calystegia) lub w gronach. U Humbertia kwiaty zebrane są w szczytowych wiechach. Kwiaty są promieniste, z wyjątkiem Humbertia i Mina lobata, zazwyczaj obupłciowe i 5-krotne (4-krotne tylko u Cladostigma i Hildebrandtia). Działki kielicha są wolne. Płatki korony są zrośnięte, dzwonkowato lub lejkowato, czasem z rurką do 16 cm długości. Stałą cechą jest wyraźny pasek biegnący wzdłuż środka płatka. Pręcików jest 5. Słupek pojedynczy z górną zalążnią powstającą z dwóch (rzadko 3–5) owocolistków[3].
Owoce
Najczęściej czteronasienne torebki, czasem owoc jest jednonasienny. U niektórych gatunków owoc drewnieje i jest orzechopodobny. U Argyreia owocem jest mączysta lub soczysta jagoda[3].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]

Rodzina siostrzana w stosunku do psiankowatych (Solanaceae).

psiankowce


Montiniaceae




Sphenocleaceae



Hydroleaceae






powojowate Convolvulaceae



psiankowate Solanaceae




Podział według APweb[1] i GRIN[4]
powojowate


Humbertioideae




Eryciboideae



Cardiochlamydeae




Cuscutoideae




Convolvuloideae



Dichondroideae







Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe Takht. ex Reveal, nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce Dumort., podrząd Convolvulineae Engl., rodzina powojowate (Convolvulaceae Juss.)[5].

Pozycja i podział według systemu Takhtajana

Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta), klasa: Magnoliopsida, podklasa: jasnotowe (Lamiidae), nadrząd: Solananae, rząd: powojowce (Convolvulales), rodzina: powojowate (Convolvulaceae).

Zastosowanie[edytuj]

Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, stosowane do osłaniania ogrodzeń lub balkonów. Wilec ziemniaczany Ipomoea batatas uprawiany jest na szeroką skalę jako roślina jadalna i przemysłowa. Nasiona wielu roślin zawierają czynnik toksyczny (przede wszystkim Argyreia nervosa: alkaloidy indolowe, kwas lizergowy (LSA). Jako symptomy zatrucia mogą wystąpić: halucynacje, rozszerzone źrenice, nudności, wymioty, biegunka, senność, zdrętwienie i kurcze mięśni. Zatruć się można spożywając nasiona.

Przypisy

  1. a b c d e f P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-12-13].
  2. a b c Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 203-211. ISBN 83-7079-778-4.
  3. a b c d e f g Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 108-110. ISBN 1-55407-206-9.
  4. Family: Convolvulaceae (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-14].
  5. Crescent Bloom: Convolvulaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-04-14].

Linki zewnętrzne[edytuj]