Incydent w Zatoce Tonkińskiej
19°42′N 106°46′E/19,700000 106,766667| wojna wietnamska | |||
 Zdjęcie zrobione z USS „Maddox” podczas incydentu, przedstawiające trzy północnowietnamskie łodzie torpedowe | |||
| Czas |
2–4 sierpnia 1964 | ||
|---|---|---|---|
| Miejsce | |||
| Terytorium | |||
| Wynik |
przystąpienie USA do wojny wietnamskiej | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
| Siły | |||
| |||
| Straty | |||
| |||
Położenie na mapie Wietnamu  | |||
| 19°42′N 106°46′E/19,700000 106,766667
| |||
Incydent w Zatoce Tonkińskiej – seria wydarzeń z udziałem okrętów marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych i sił Wietnamu Północnego, które miały miejsce w dniach 2 i 4 sierpnia 1964 roku na wodach Zatoki Tonkińskiej. Wydarzenia te stały się bezpośrednim pretekstem do przyjęcia przez Kongres USA tzw. rezolucji tonkińskiej, która umożliwiła administracji prezydenta Lyndona B. Johnsona znaczne rozszerzenie amerykańskiego zaangażowania militarnego w wojnie wietnamskiej[1].
Tło wydarzeń
[edytuj | edytuj kod]Na początku lat 60. Stany Zjednoczone stopniowo zwiększały swoje wsparcie dla Wietnamu Południowego w konflikcie z komunistycznym Wietnamem Północnym. W ramach tajnego programu OPLAN 34-A, rozpoczętego w styczniu 1964 roku, oddziały południowowietnamskie i amerykańskie siły specjalne przeprowadzały sabotażowe i dywersyjne operacje wzdłuż wybrzeża północnowietnamskiego, w tym ataki na instalacje radarowe i logistyczne.
Równocześnie amerykańska marynarka wojenna realizowała tzw. Desoto patrols – misje rozpoznawcze z użyciem niszczycieli wyposażonych w nowoczesne urządzenia radarowe i nasłuchowe. Choć formalnie miały charakter obserwacyjny, w praktyce wspierały operacje sabotażowe prowadzone przez siły południowowietnamskie, m.in. poprzez ustalanie pozycji północnowietnamskich stacji radarowych i baterii artyleryjskich[1].
Przebieg incydentu
[edytuj | edytuj kod]2 sierpnia 1964
[edytuj | edytuj kod]Niszczyciel USS „Maddox” prowadził patrol w Zatoce Tonkińskiej w odległości kilkunastu mil morskich od wybrzeża Wietnamu Północnego. Jednostka wykryła trzy północnowietnamskie kutry torpedowe typu PT, które zbliżyły się do amerykańskiego okrętu. W odpowiedzi na manewry kutrów „Maddox” otworzył ogień z dział 127 mm, wspierany przez samoloty odrzutowe F-8 Crusader z lotniskowca USS „Ticonderoga”. W wyniku starcia dwa kutry zostały poważnie uszkodzone, a trzeci zmuszony do odwrotu.
Amerykański okręt nie odniósł istotnych szkód – trafił go jedynie jeden pocisk karabinowy, który nie spowodował strat wśród załogi. Władze w Hanoi określiły działanie swoich kutrów jako obronę przed jednostką naruszającą terytorialne wody Wietnamu Północnego, natomiast strona amerykańska podkreślała, że niszczyciel znajdował się w wodach międzynarodowych.
4 sierpnia 1964
[edytuj | edytuj kod]Dwa dni po pierwszym starciu USS „Maddox”, do którego dołączył niszczyciel USS „Turner Joy”, ponownie prowadził misję rozpoznawczą. W godzinach nocnych załogi obu okrętów zgłosiły wykrycie na radarach i sonarach obiektów interpretowanych jako zbliżające się jednostki północnowietnamskie. Niszczyciele otworzyły ogień i manewrowały w celu uniknięcia domniemanych ataków torpedowych.
Późniejsze analizy wykazały jednak, że zgłoszenia mogły być wynikiem błędnych odczytów radarowych spowodowanych złymi warunkami pogodowymi, falowaniem morza i niewłaściwą interpretacją sygnałów. Brak było bezpośrednich obserwacji wzrokowych potwierdzających obecność kutrów przeciwnika. Dowódca USS „Maddox” wysłał meldunek, w którym sam wyrażał wątpliwości co do faktycznego przebiegu zdarzenia.
Reakcja USA
[edytuj | edytuj kod]Prezydent Lyndon B. Johnson i sekretarz obrony Robert McNamara przedstawili wydarzenia z 2 i 4 sierpnia jako akty agresji wobec amerykańskiej marynarki wojennej. 7 sierpnia 1964 roku Kongres przyjął niemal jednomyślnie rezolucję tonkińską. Dokument ten zezwalał prezydentowi na podejmowanie „wszelkich niezbędnych kroków[2]” w celu odparcia zbrojnej napaści i zapobieżenia dalszej agresji w Azji Południowo-Wschodniej.
Rezolucja stała się podstawą prawną do znaczącej eskalacji działań militarnych w Wietnamie – od zwiększenia liczby doradców wojskowych i żołnierzy do przeprowadzenia regularnych operacji bojowych, a następnie do rozpoczęcia nalotów dywanowych na cele Wietnamu Północnego[1].
Kontrowersje i reinterpretacje
[edytuj | edytuj kod]Już w 1964 roku niektórzy analitycy wojskowi wyrażali wątpliwości wobec meldunków z drugiego incydentu. W 1965 r. prezydent Lyndon B. Johnson skomentował wydarzenie w prywatnej wypowiedzi: O ile wiem, to nasza marynarka strzelała do wielorybów[3].
W 1971 roku publikacja Pentagon Papers ujawniła, że administracja Johnsona dysponowała informacjami podważającymi realność ataku z 4 sierpnia, lecz mimo to przedstawiła wydarzenie jako pewne i jednoznaczne. W kolejnych dekadach odtajnione dokumenty Agencji Bezpieczeństwa Narodowego potwierdziły, że 4 sierpnia 1964 roku nie doszło do faktycznego starcia. Część przechwyconych meldunków północnowietnamskich została błędnie zinterpretowana, a inne informacje, które mogły podważać wersję o ataku, nie trafiły do decydentów politycznych.
Historycy zwracają uwagę, że działania amerykańskich niszczycieli były ściśle powiązane z operacjami dywersyjnymi prowadzonymi przez siły południowowietnamskie. W konsekwencji Desoto patrol mógł być postrzegany przez stronę północnowietnamską jako bezpośrednie zagrożenie militarne.
Incydent w Zatoce Tonkińskiej był prowokacją, a najwyższe władze amerykańskie okłamywały społeczeństwo, podobnie jak w przypadku inwazji na Kubę za czasów Kennedy’ego. W rzeczywistości bowiem CIA prowadziła w tym regionie tajną operację, której celem były północnowietnamskie przybrzeżne obiekty wojskowe, a zatem atak Wietnamczyków na amerykański okręt nie był „nieuzasadniony”. Ponadto niszczyciel „Maddox” nie odbywał wcale „rutynowego patrolu”, ale uczestniczył w misji szpiegowskiej, a co więcej do incydentu nie doszło na wodach międzynarodowych, lecz już w obrębie wietnamskich wód terytorialnych. Wbrew twierdzeniom McNamary w kierunku „Maddoxa” nie wystrzelono też żadnych torped.
30 listopada 2005 służby Agencji Bezpieczeństwa Narodowego przez odtajnienie dokumentów z owego okresu nieoficjalnie potwierdziły, iż administracja prezydenta Johnsona otrzymała nieprawdziwe informacje na temat incydentu.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Hastings 2021 ↓, s. 284–305.
- ↑ Cummins 2013 ↓, s. 188.
- ↑ 30-year Anniversary: Tonkin Gulf Lie Launched Vietnam War [online], archive.is, 29 maja 2012 [dostęp 2021-05-05] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Joseph Cummins: Najdłuższe konflikty zbrojne. Wyd. 1. Warszawa: Muza SA, 2013. ISBN 978-83-7758-259-6.
- Max Hastings: Wietnam. Epicka tragedia 1945-1975. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021. ISBN 978-83-08-08432-8.
- Fredrik Logevall: Embers of War: The Fall of an Empire and the Making of America's Vietnam. London: Random House, 2012. ISBN 978-0-679-64519-1. (ang.).
- Howard Zinn: Ludowa historia Stanów Zjednoczonych. Od roku 1492 do dziś. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2016. ISBN 978-83-65369-12-3.