Języki analityczne
Języki analityczne – języki, które wyrażają stosunki gramatyczne za pomocą luźnych morfemów w postaci form czasownika posiłkowego, przysłówków i przyimków.
Jako że języki cechują się niejednorodną strukturą gramatyczną, mówi się często o formach analitycznych i ich reprezentacji liczbowej w poszczególnych językach[1]. C. Hockett (1958) (amerykańska szkoła strukturalistyczna) postulował zastąpienie podziału typologicznego języków na trzy grupy (analityczne, syntetyczne i polisyntetyczne) ciągłą skalą, operującą jedynie biegunami analityczny – syntetyczny. Przykładowo język polski jest bardziej syntetyczny niż bułgarski, choć dużo mniej syntetyczny niż języki eskimoskie. Szukając kryterium oceny stopnia analityczności/syntetyczności J. Greenberg wprowadził współczynnik wynikający ze stosunku liczby morfemów do liczby wyrazów[2].
W językach słowiańskich formy analityczne są silnie reprezentowane w systemie form czasownikowych[1]. Np. pol. będzie jechał, będzie jechać, byłbym jechał, bym jechał[3]; słow. volal som, budem volať, volal by som, bol by som zavolal[1].
Pokrewne pojęcie to języki izolujące, czyli języki, w których wyraz jest wręcz utożsamiany z morfemem; czasem nazwy „języki izolujące” i „języki analityczne” są używane wymiennie, jako opozycyjne wobec języków syntetycznych[1][4]. Niekiedy języki izolujące są opisywane jako skrajny typ języków analitycznych, w których praktycznie brak morfologii, a wyrazy składają się z pojedynczych morfemów[5][6]. Języki francuski i angielski wykazują cechy analityczne, lecz raczej nie są uważane za izolujące[4]. W analitycznym języku angielskim morfologia odgrywa ograniczoną rolę, przy czym liczba morfemów na wyraz jest w nim większa niż np. w izolującym języku wietnamskim[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d analytický typ jazyka, [w:] Jozef Mistrík i inni, Encyklopédia jazykovedy, Bratislava: Obzor, 1993, s. 65, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
- ↑ Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 207, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 749247655 [zarchiwizowane] (pol.).
- ↑ Ida Kurcz, Andrzej Lewicki, Jadwiga Sambor, Krzysztof Szafran, Jerzy Woronczak, Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej, t. 1, Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 1990, s. xxi, OCLC 26079882.
- ↑ a b izolačný typ jazyka, [w:] Jozef Mistrík i inni, Encyklopédia jazykovedy, Bratislava: Obzor, 1993, s. 199, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
- ↑ a b Martin Haspelmath, Understanding Morphology, London: Arnold, 2002 (Understanding language series), s. 4–6, ISBN 0-340-76025-7, ISBN 0-340-76026-5, OCLC 49641285 (ang.).
- ↑ George L. Campbell, Gareth King, Compendium of the World’s Languages, wyd. 3, t. 1: Abaza to Kyrgyz, Abingdon–New York: Routledge, 2013, s. viii, DOI: 10.4324/9780203106532, ISBN 978-0-415-49969-9, ISBN 978-0-203-10653-2, ISBN 978-1-136-25846-6, OCLC 854759616 [dostęp 2025-06-26] (ang.).