Przyimek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Przyimek (łac. praepositio) – nieodmienna i niesamodzielna część mowy, która łączy się z innymi wyrazami i nadaje mu inny sens, np. rzeczownik stół tworzy z przyimkami wiele zestawień: na stole, o stole, za stołem, obok stołu, po stole, pod stołem, zza stołu, koło stołu, przy stole, ponad stołem, od stołu, ku stołowi, po drodze itp.

Przyimki dzieli się na:

  • przyimki proste (np. z, do, na, bez, za, pod, u, w, nad, o, od, po)
  • przyimki złożone, składające się z przyimków prostych (np. z + nad = znad, po + przez = poprzez)

Przyimek w połączeniu z rzeczownikiem, przymiotnikiem lub liczebnikiem tworzy wyrażenie przyimkowe, np. z nudów, ze strachu, sklep z butami, zeszyt w kratkę, z piętnaście, ze sto, z milion.

Pisownia[edytuj]

Zasadniczo przyimki z następującymi po nich wyrazami piszemy oddzielnie, np. do domu, po drodze. Niektóre przyimki jednosylabowe mogą przyjmować końcówkę -e, zazwyczaj w utartch frazach, np. beze mnie, przeze mnie, ode mnie, nade wszystko, przede wszystkim.

Pisownię łączną stosujemy:

  • w tradycyjnie utrwalonych wyrażeniach przyimkowych, np. dlaczego, naraz, pokrótce, wpół, wręcz, zgoła
  • jeżeli po przyimku następują cząstki: -bok, -dług, -koło, -czas, -miast, -śród i -wnątrz, np. obok, podczas, według, naokoło, zamiast, natomiast, natychmiast, spośród, wśród, wewnątrz, zewnątrz[1]

Przyimki złożone zawsze pisze się łącznie. W przypadku przyimków złożonych z przyimkiem z, jeśli pierwsza głoska drugiego przyimka jest bezdźwięczna, przyimek zapisujemy jako s, np. spod, sponad (ale znad).

Inne języki[edytuj]

W wielu językach (np. język japoński, koreański, węgierski, języki tureckie, indyjskie, drawidyjskie) przyimki stawiane są po rzeczowniku. Wówczas określa się je mianem postpozycji (rzadziej poimków).

Przykłady japońskie:

  • バスへ (basu he) – do autobusu
  • バスから (basu kara) – z autobusu
  • バスで (basu de) – autobusem
  • バス[の中]に (basu [no naka] ni) – w autobusie

Przykłady węgierskie:

  • busz alattpod autobusem
  • busz fölöttnad autobusem
  • busz előttprzed autobusem
  • busz mögöttza autobusem

Przypisy