Języki izolujące
Języki izolujące – języki, w których o funkcji gramatycznej i składniowej wyrazu nie decydują końcówki fleksyjne, jak w językach fleksyjnych, ani monofunkcyjne afiksy, jak w językach aglutynacyjnych, lecz głównie pozycja danego wyrazu w zdaniu. W językach izolujących większość pojedynczych morfemów może pełnić funkcję samodzielnych wyrazów.
Istotną cechą języków izolujących jest nieodmienność wyrazów; mówi się wręcz, że w tych językach słowo jest tożsame z morfemem[1]. Języki wyrażające znaczenia gramatyczne przy użyciu samodzielnych leksemów są nazywane językami analitycznymi; niekiedy nazwy „języki izolujące” i „języki analityczne” bywają używane wymiennie, jako opozycyjne wobec języków syntetycznych[1].
Języki takie trudno znaleźć w czystej postaci, choć jako typowy przykład podaje się klasyczny język chiński[2][3], gdyż współczesny chiński ma już pewne cechy aglutynacyjne[4]. Innymi przykładami są: wietnamski[3][5], joruba[5], języki tajskie oraz wiele języków Sudanu i Ameryki[2]. W większości są one językami prozodycznymi, intonacyjnymi, w których rozbudowany jest system cech dystynktywnych sylaby. Sylaby pełnią funkcję morfemów semantycznych i syntaktycznych. Mają charakter bezwyrazowy; przy ich opisie termin „wyraz” jest zbędny, chociaż bywa używany w znaczeniu „morfem” lub „człon syntaktyczny”[2]. Nie można w ich przypadku mówić o morfologii w tradycyjnym znaczeniu tego słowa[1]. W językach izolujących dominujące wykładniki kategorialne to: pozycja nieodmiennego wyrazu o znaczeniu leksykalnym w stosunku do innych wyrazów o znaczeniu leksykalnym oraz luźne morfemy lub wyrazy posiłkowe (również bimorfemiczne czy polimorfemiczne), które zawierają znaczenie gramatyczne[6].
Francuski i angielski wykazują cechy analityczne, choć niekoniecznie są zaliczane do języków izolujących[1]. Pojęcia te nie zawsze są ściśle rozróżniane[1][7]. Języki izolujące mogą być rozumiane jako skrajny typ języków analitycznych; kładzie się nacisk na praktyczny brak morfologii w językach izolujących oraz fakt, że wyrazy w nich mają postać pojedynczych morfemów[3][5]. W analitycznym języku angielskim morfologia odgrywa stosunkowo niewielką rolę, lecz liczba morfemów na wyraz jest w nim większa niż w językach izolujących takich jak wietnamski[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 izolačný typ jazyka, [w:] Jozef Mistrík i inni, Encyklopédia jazykovedy, Bratislava: Obzor, 1993, s. 199, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
- 1 2 3 Milewski 2004 ↓, s. 176.
- 1 2 3 George L. Campbell, Gareth King, Compendium of the World’s Languages, wyd. 3, t. 1: Abaza to Kyrgyz, Abingdon–New York: Routledge, 2013, s. viii, DOI: 10.4324/9780203106532, ISBN 978-0-415-49969-9, ISBN 978-0-203-10653-2, ISBN 978-1-136-25846-6, OCLC 854759616 [dostęp 2025-06-26] (ang.).
- ↑ Milewski 2004 ↓, s. 177.
- 1 2 3 4 Martin Haspelmath, Understanding Morphology, London: Arnold, 2002 (Understanding language series), s. 4–6, ISBN 0-340-76025-7, ISBN 0-340-76026-5, OCLC 49641285 (ang.).
- ↑ Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 199, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 749247655 [zarchiwizowane] (pol.).
- ↑ analytický typ jazyka, [w:] Jozef Mistrík i inni, Encyklopédia jazykovedy, Bratislava: Obzor, 1993, s. 65, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Milewski, Językoznawstwo, wyd. 7, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, ISBN 83-01-14244-8, OCLC 749429940.