Jednoróg (ptak)
| Oreophasis derbianus[1] | |
| G.R. Gray, 1844 | |
 Jednoróg w zoo w Sant Louis | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Podtyp | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Infragromada | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
Oreophasis[2] |
| Gatunek |
jednoróg |
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |
 | |
| Zasięg występowania | |
 | |
Jednoróg (Oreophasis derbianus) – gatunek dużego ptaka z rodziny czubaczy (Cracidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Oreophasis[4][5][6]. Występuje endemicznie w Ameryce Centralnej; jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Relacje pokrewieństwa wśród czubaczy nie zostały dobrze poznane. Jednoróg nie jest blisko spokrewniony z innymi gatunkami czubaczy i dlatego jest często umieszczany w odrębnej podrodzinie Oreophasinae. Jednoróg nie jest prawdziwą penelopą, a jedynie przypomina ptaki z tego rodzaju – kształtem i ubarwieniem, natomiast jego „róg” bardziej przypomina hełm kazuara. Ten gatunek jest jedynym ocalałym z bardzo starej linii ewolucyjnej (co najmniej 20, prawdopodobnie 40 mln lat) rodziny Cracidae, która ewoluowała niezależnie od wszystkich innych współcześnie żyjących przedstawicieli czubaczy. Nie wyróżnia się podgatunków[5][6].
Wygląd
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 75–85 cm[7]. Ma czarne upierzenie z nogami czerwonymi, białe tęczówki, żółty dziób i czerwony „róg” na czubku głowy. Piersi i górna część brzucha są białe, a długie pióra ogona czarne z białym paskiem. Obie płcie są podobne[7]. Młode są ciemniejsze i mają mniejszy „róg” oraz brązowy ogon i skrzydła.
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Jednoróg występuje w wilgotnych górskich lasach południowo-wschodniego Meksyku i Gwatemali, na wysokościach 1400–3500 m n.p.m.[3]
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Jego dieta składa się głównie z owoców, kwiatów i liści, rzadziej bezkręgowców[3]. Samica składa zwykle dwa jaja, ich inkubacja trwa 34–36 dni[7]. Ptak ten prowadzi nadrzewny tryb życia.
Status zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]W naturze żyje niewiele jednorogów, około 1000–2499 osobników. W wyniku postępującej utraty siedlisk, niewielkiej liczebności populacji, ograniczonego zasięgu, a także przeprowadzanych w niektórych regionach polowań, jednoróg od 2000 roku klasyfikowany jest na Czerwonej liście IUCN w kategorii gatunków zagrożonych wyginięciem (EN, Endangered); wcześniej miał status gatunku narażonego (VU, Vulnerable)[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Oreophasis derbianus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Oreophasis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-08-30] (ang.).
- 1 2 3 4 BirdLife International, Oreophasis derbianus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-30] (ang.).
- ↑ Systematyka za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Cracidae Swainson, 1825 - czubacze - Guans (wersja: 2023-03-14). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-30].
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-30] (ang.).
- 1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- 1 2 3 del Hoyo, J., Elliott, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 2. New World Vultures to Guineafowl, Barcelona: Lynx Edicions, 1994, s. 355, ISBN 84-87334-15-6.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).