Jutrznia

Jutrznia (łac. Laudes; gr. ὄρθρος, orthros; cs. утреня, utrenia) – nabożeństwo w kościele katolickim i kościołach prawosławnych, kanonicznie przypisane do wczesnego poranka i sprawowane około wschodu Słońca.

Kościół rzymskokatolicki

W Kościele rzymskokatolickim jutrznia jest częścią Liturgii godzin. Częstym zwyczajem jest łączenie jutrzni z Wezwaniem (łac. Invitatorium) lub Godziną czytań (łac. Officium lectionis, dawniej Matutinum).

Przed reformami liturgicznymi drugiej połowy XX w. w języku polskim na Laudesy mówiło się Chwalba albo Chwałki, co jest dość wiernym przekładem nazwy łacińskiej. Po reformie w polskiej wersji Liturgii Godzin nadano Laudesom nazwę Jutrznia, która wcześniej oznaczała godzinę nazywaną po łacinie Matutinum, obecnie zaś nazywa się Godziną Czytań.

Zgodnie z nazwą, główną funkcją Laudesów jest pochwała Boga za nowy dzień. Jutrznia celebrowana o wschodzie Słońca jest też wspomnieniem Zmartwychwstania Pańskiego, ponieważ o tej porze zmartwychwstały Chrystus ukazał się niewiastom, a wschodzące Słońce jest obrazem zmartwychwstałego Zbawiciela oświecającego całą ludzkość blaskiem swojego powstania.

W odnowionej Liturgii Godzin w obrządku rzymskim zniesiono Prymę, czyli pierwszą z tzw. Godzin mniejszych. Zawierała ona modlitwy o uświęcenie zaczynającego się dnia i o Bożą opiekę na cały dzień. W związku z jej zniknięciem z nowego Oficjum Laudesy przejęły także część funkcji Prymy.

Części składowe Jutrzni w katolicyzmie (obrządek rzymski) w odnowionej Liturgii Godzin:

• hymn wybierany w zależności od tygodnia psałterza lub obchodu liturgicznego;
• psalmodia złożona z psalmu porannego, kantyku starotestamentalnego i psalmu wielbiącego;
• czytanie z Pisma Świętego;
• responsorium;
• kantyk Zachariasza (Benedictus) wraz z antyfoną odpowiadającą obchodowi liturgicznemu;
• prośby o uświęcenia dnia i pracy;
• Ojcze Nasz;
• modlitwa końcowa.

Utwór o tym tytule napisał Krzysztof Penderecki.

Kościoły prawosławne

W prawosławiu jutrznia zalicza się do nabożeństw cyklu dobowego pomiędzy połunoszcznicą a pierwszą godziną kanoniczną, choć w praktyce jest to pierwsze nabożeństwo danego dnia. Częstą praktyką w kościołach słowiańskich jest także łączenie jutrzni z wieczernią i pierwszą godziną kanoniczną w soboty i wigilie świąt w jedno nabożeństwo - tzw. całonocne czuwanie.

Jutrznia ozpoczyna się aklamacją kapłana i czytaniem psalmów, modlitwami pokutnymi oraz wielką ektenią, a następnie przechodzi w śpiewy troparionów. Druga część obejmuje kanon złożony z dziewięciu pieśni, kondakion, modlitwy maryjne i odpowiednie śpiewy w zależności od okresu liturgicznego. Trzecia część zawiera psalmy chwalebne, stichiry, wielkie sławosłowie i końcowe tropariony wraz z rozesłaniem. Całość nabożeństwa przypomina wydarzenia nowotestamentowe od narodzenia Chrystusa aż po Jego Zmartwychwstanie.

Zobacz też

• Nieszpory (wieczernia)
• Kompleta (powieczerze)
• Liturgia godzin
• Psałterz
• Ciemna jutrznia