Klub Młodego Odkrywcy

Klub Młodego Odkrywcy (ang. Young Explorer’s Club, ros. Клубы молодого открывателей) – program edukacyjny koordynowany przez Centrum Nauki Kopernik przy wsparciu finansowym Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności (PAFW). Misją Programu KMO jest rozwój umiejętności klubowiczów poprzez osobiste, wspólne poznawanie świata przez doświadczanie. Formuła spotkań Klubu umożliwia prowadzenie samodzielnych doświadczeń z wykorzystaniem prostych, łatwo dostępnych materiałów.

Historia

Janusz Laska, pomysłodawca i inicjator programu Klubu Młodego Odkrywcy

Pomysłodawcą i inicjatorem programu Klub Młodego Odkrywcy jest Janusz Laska, nauczyciel geografii z Kłodzka, który zauważył, że najpoważniejszym problemem w polskiej szkole (i nie tylko polskiej) jest bezczynność, brak wrażeń i monotonia.

W szkołach nuda wynika m.in. stąd, że na chemii nie robi się eksperymentów, na fizyce doświadczeń, na biologii nic. Na geografii nie wyjeżdża się w teren. Wszystko to sucha teoria z książek i podręczników, albo w tej chwili z multimediów. A oczywiście nie ma nic nudniejszego, niż oglądać przez osiem lekcji dziennie, po pięć dni w tygodniu, multimedia czy książki. Nuda.
Janusz Laska: Nauczyciele boją się eksperymentować. Postęp w świecie jest ogromny, w edukacji – najmniejszy, wyborcza.pl, 2024-05-25.

Na sobotnich spotkaniach KMO uczniowie osobiście robili eksperymenty, nie wiedząc, co z nich wyjdzie, jednak w trakcie eksperymentu dowiadywali się, jak działają prawa fizyczne, jakie zjawiska chemiczne zachodzą. Później szli do domu i wykonywali je jeszcze raz, np. podpalając, ku zdziwieniu rodziców, saszetki z herbatą, służące do zrobienia prowizorycznych „rakiet”. Z uciętych słomek i kartek papieru wykonywali tuby głośniejsze, niż te na meczu. Korzystając z praw matematyki, obliczali wysokość wiaduktów i kominów, wykonywali odręczne mapy terenu, jako przygotowanie do wykonania takiej mapy w AutoCADzie.

Pierwszy taki klub powstał 1 września 1998 r. w Zespole Szkół Społecznych w Kłodzku, kolejne w kraju i za granicą. W 2025 r. w Polsce działa około 1000 klubów, a ich międzynarodowa sieć obejmuje: Armenię, Etiopię, Gruzję, Rumunię i Ukrainę.

Projekt KMO był realizowany w latach 2002–2005 przez Janusza Laskę i Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe w ramach programu „Równać Szanse” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Polskiej Fundacji Dzieci i Młodzieży. Początkowo był skierowany do uczniów i nauczycieli gimnazjów. Podczas zajęć pozalekcyjnych wykonywali eksperymenty i doświadczenia naukowe poszerzając swoją wiedzę przyrodniczą. Samodzielne doświadczanie i interaktywne metody pracy miały rozbudzać ciekawość i inspirować do samodzielnego zdobywania wiedzy wśród młodzieży. W roku 2009 projekt KMO przerodził się w program i ze względu na rozrastającą się sieć Klubów i coraz trudniejsze zarządzanie rolę koordynatora objęło Centrum Nauki Kopernik. 18 czerwca 2012 roku CNK i PAFW zawarły porozumienie mające na celu rozwijanie i promowanie inicjatywy Klubów Młodego Odkrywcy.

W 2012 roku odbyło się pierwsze ogólnopolskie spotkanie Opiekunów KMO w siedzibie CNK – I Forum KMO. Od tego czasu co roku w październiku lub listopadzie odbywają się takie spotkania społeczności Opiekunów.

Podstawowe założenia

Siłą klubów jest swoboda działania Klubowiczów (opiekunów oraz dzieci i młodzieży) w ich lokalnej przestrzeni, przekładająca się na ich zaangażowanie, kreatywność w tworzeniu nowych form aktywności i realny wpływ na lokalne społeczności. Każdy klub obowiązuje jednak zestaw podstawowych zasad wynikających z przynależności do programu KMO.

Wydarzenia i projekty

Forum KMO

Dwudniowa konferencja adresowana do Opiekunów Klubów Młodego Odkrywcy (KMO), organizowana w Centrum Nauki Kopernik w ostatnim kwartale każdego roku. Pierwsze Forum KMO, w którym wzięło udział 90 osób, odbyło się w 2012 r. w ramach wspólnego świętowania Dnia Edukacji Narodowej.

Dwudniowy program konferencji obejmuje wykłady, warsztaty oraz seminaria. Dla uczestników wydarzenia to także wspaniała okazja, by podzielić się z innymi nauczycielami i edukatorami swoim doświadczeniem w pracy w KMO.

W Forum KMO biorą udział:

• przedstawiciele instytucji państwowych,
• przedstawiciele III sektora,
• goście specjalni,
• przedstawiciele instytucji partnerskich,
• goście zagraniczni,
• opiekunowie Klubów Młodego Odkrywcy.

Badacze KMO

Konkurs „Badacze KMO” organizowany wspólnie przez Program Klub Młodego Odkrywcy oraz Polsko-Amerykańską Fundację Wolności. Główny celem działania jest propagowanie pracy metodą badawczą oraz wspieranie realizacji autorskich projektów badawczych w KMO. Zadaniem uczestników konkursu jest stworzenie planu projektu badawczego, który następnie zostanie zrealizowany w KMO. Autorzy najlepszych prac konkursowych otrzymują środki finansowe na realizację projektu, a także – od 2018 roku – nagrody rzeczowe.

Lista projektów, które wygrały w danych latach

Badacze KMO 2017:

1. Przyroda, matematyka i technika wokół nas.
2. Badanie natężenia oraz częstotliwości dźwięku i ich wpływ na zdrowie.
3. Badanie promieniowania elektromagnetycznego.

Badacze KMO 2018:

1. Badanie związków pomiędzy roślinami a środowiskiem, w którym one występują oraz zbadanie wpływu zanieczyszczeń pochodzących z okolicznych domków na stan środowiska w okolicy szkoły.
2. Budowa modelu „inteligentnego domu” wyposażonego w stację monitorowania stanu powietrza i zbadanie bezpośredniego wpływu zużycia energii i surowców na stan środowiska w regionie.
3. Badanie wpływu pH podłoża na wzrost bakterii.
4. Badanie czynników meteorologicznych na żywe organizmy na przykładnie kiełkowania roślin wraz z budową mobilnej stacji meteorologiczne.
5. Badanie oddziaływania kwaśnego deszczu na organizmy ożywione i nieożywione.

KMO na Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik

Doroczny konkurs adresowany do Klubów Młodego Odkrywcy (KMO) zrzeszających dzieci powyżej 12 roku życia, organizowany w ramach programu KMO podczas Pikniku Naukowego Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. Pierwsza edycja konkursu odbyła się w 2014 r. Główne cele konkursu to wspomaganie integracji i promowanie sieci środowisk KMO oraz wzmacnianie relacji KMO z nauką.

W pierwszym etapie konkursu uczestnicy (zespoły uczniowskie) mają za zadanie przesłać w wyznaczonym terminie zgłoszenie konkursowe – scenariusze trzech doświadczeń, które chcieliby zaprezentować publiczności podczas Pikniku Naukowego. Zgłoszenia oceniane są przez komisję konkursową, która w drodze oceny punktowej wyłania 10 finalistów. Podczas drugiego etapu konkursu wybrane w pierwszym etapie zespoły dopracowują nadesłane zgłoszenia przy wsparciu pracownika merytorycznego Centrum Nauki Kopernik. Ostateczne zgłoszenia oceniane są ponownie przez komisję, która wyłania sześciu laureatów.

KMO podczas obchodów SPiN Day

Obchodzony corocznie 10 listopada od 2015 r. Międzynarodowy Dzień Centrów i Muzeów Nauki (SPiN Day). W Polsce organizują go instytucje zrzeszone w Stowarzyszeniu Społeczeństwo i Nauka. Od 2016 r. Kluby Młodego Odkrywcy (KMO) biorą udział w obchodach tego święta, prezentując na swoich stoiskach doświadczenia i pokazy naukowe przeprowadzane przez klubowiczów. Co roku opiekunowie KMO wraz z klubowiczami wymyślają nowe doświadczenia lub dostosowują już znane do aktualnego tematu wydarzenia (np. zanieczyszczenia powietrza w 2017 r. czy polscy naukowcy w 2019 r.).

Partnerzy

Centrum Nauki Kopernik, które wśród swoich naczelnych wartości wymienia zaufanie i współpracę, oraz Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności określająca wyrównywanie szans w edukacji i wspieranie rozwoju społeczeństw lokalnych jako swoje główne cele strategiczne upowszechniają i rozwijają program KMO w Polsce i za granicą w ramach sieci społecznościowej. Sieć tę tworzą partnerzy regionalni i ogólnopolscy, partner ds. rozwoju programu za granicą, opiekunowie klubów, dyrektorzy placówek, w których działają kluby oraz sami klubowicze i ich rodzice. Dzięki współpracy z instytucjami zaangażowanymi w rozwój edukacji w Polsce – uczelni wyższych, centrów nauki i instytucji wspierających nauczycieli – idea KMO jest obecna niemal w każdym polskim województwie. Szerzą ją i rozwijają także partnerzy ogólnopolscy – instytucje od wielu lat zaangażowane w pracę z dziećmi i młodzieżą oraz nauczycielami. Dodatkowo, w ramach dzielenia się polskim doświadczeniem z placówkami zagranicznymi Centrum Nauki Kopernik za pośrednictwem partnera ds. rozwoju współpracy za granicą nawiązuje kontakty i zaprasza również do sieci partnerów działających w innych krajach. Sieć pracuje w oparciu o stworzony w 2017 r. model. Partnerzy podpisują porozumienie o współpracy oraz umowę. Zasady współdziałania regulują Mała Karta KMO (zasady działania klubów) oraz Duża Karta KMO (prawa i obowiązki partnerów). Partnerzy spotykają się minimum raz w roku, aby omówić działania przygotowane dla opiekunów klubów i środowisk edukacyjnych z regionów oraz zaplanować aktywności na kolejny rok. Do 2019 r. odbyły się trzy takie spotkania, każde w innej lokalizacji.

Partnerzy regionalni

• Zespół Szkół Technicznych w Lesznie
• Łódzki Uniwersytet Dziecięcy
• Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Olsztynie
• ExploRes w Rzeszowie
• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie
• Politechnika Wrocławska
• Uniwersytet w Białymstoku
• Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne w Niepołomicach
• Śląskie Międzyuczelniane Centrum Edukacji i Badań Interdyscyplinarnych
• Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
• Wyższa Szkoła Bankowa w Gdańsku
• Centrum Wsparcia Rzemiosła, Kształcenia Dualnego i Zawodowego w Kaliszu

Partnerzy ogólnopolscy

• Fundacja Uniwersytet Dzieci
• Krajowy Fundusz na Rzecz Dzieci
• Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży
• Szkoła Edukacji PAFW

Partner ds. rozwoju programu KMO za granicą

• Fundacja Szkoła z Klasą