Kościół Matki Boskiej Gromnicznej w Peczu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Matki Boskiej Gromnicznej w Peczu
Gyertyaszentelő Boldogasszony-templom
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg 18015
Ilustracja
Meczet Gazi Kasıma Paszy
Państwo  Węgry
Miejscowość Pecz
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Położenie na mapie Peczu
Mapa lokalizacyjna Peczu
Kościół Matki Boskiej Gromnicznej w Peczu
Kościół Matki Boskiej Gromnicznej w Peczu
Położenie na mapie Węgier
Mapa lokalizacyjna Węgier
Kościół Matki Boskiej Gromnicznej w Peczu
Kościół Matki Boskiej Gromnicznej w Peczu
Ziemia46°04′37″N 18°13′40″E/46,076944 18,227778

Kościół Matki Boskiej Gromnicznej w Peczu lub Meczet Gazi Kasıma Paszy (węg.: Gázi Kászim pasa dzsámija, tur: Gazi Kasım Paşa Camii) lub Śródmiejski kościół Matki Boskiej Gromnicznej – najbardziej monumentalne dzieło tureckiej architektury islamu na Węgrzech. Jest zlokalizowany w Peczu. Stanowi jeden z symboli tego miasta. Pierwotne wymiary, długość i szerokość to sto kroków. Obecnie funkcjonuje jako świątynia katolicka. Udostępniony do zwiedzania.

Położenie[edytuj]

Znajduje się w centrum miasta na placu Széchenyiego. Stoi w najwyższym punkcie placu, górując nad nim. Wrażenie potęguje fakt, że budynek stoi ukośnie w stosunku do placu o orientacji północno-południowej, ponieważ jest zorientowany na Mekkę.

Historia[edytuj]

Podczas przeprowadzonej w 1939 r. renowacji odkryto kamień z ołtarza stacjonującego w Sopianae Legio I Adiutrix, resztki pomnika i kilka rzymskich grobów.

Kościół Świętego Bartłomieja[edytuj]

Data budowy kościoła Świętego Bartłomieja (Szent Bertalan-templom) nie jest pewna. Najprawdopodobniejszym jest, że budować rozpoczął go biskup Bertalan w pierwszej połowie XIII wieku, za panowania króla Andrzeja II. Rzadkie na Węgrzech wezwanie świątyni pochodzi prawdopodobnie od relikwii świętego Bartłomieja, które zostały zdobyte w czasie krucjaty przez króla Andrzeja II i po jego powrocie tu umieszczone[1]. Nawa kościoła miała w tym czasie długość 30 m i szerokość 10 m i posiadała płaskie sklepienie. Śladów wieży nie znaleziono.

W XIV wieku kościół rozbudowano, dobudowując od południowego zachodu do głównej fasady narożną wieżę, wzmocnioną na rogach filarami. Świątynia została też przedłużona w kierunku wschodnim o ok. 5 m i ogólna długość wzrosła do 37 m. Dotychczasowy płaskie sklepienie zostało zastąpione przez beczułkowe.

W końcu XV wieku kościół znacznie rozbudowano w stylu renesansu. Oprócz nawy głównej również nawy boczne zostały wyposażone w system filarów i sklepienie świątyni zyskało kształt półkolisty. Przypuszczalnie wtedy też zbudowano ossarium. Budowla miała wtedy długość ok. 40 m i szerokość 20 m i była po katedrze druga co do wielkości w mieście.

Po wkroczeniu Turków w 1543 r. świątynię podzielono na dwie części i tak użytkowano. Ślady ściany, dzielącej nawę główną, pozostały do dnia dzisiejszego.

Meczet w czasach panowania tureckiego[edytuj]

W drugiej połowie XVI wieku, przypuszczalnie w latach 60-tych, kościół zburzono, a z uzyskanego kamienia wybudowano obecnie stojący meczet[2]. Według podań ludowych, kościół dostarczył nie tylko kamienia, ale i sfinansował budowę ze skarbów w nim zgromadzonych.

Tureckie zdobienia

W latach 60. XVI wieku pisał o nim z zachwytem znany turecki podróżnik Ewlija Czelebi. Ukończona świątynia stała się głównym meczetem miasta. Środkową, czworokątną jej część, pochodzącą z czasów tureckich pokrywa kopuła spoczywająca na ośmiokątnym bębnie. Na południowo-wschodniej, południowo-zachodniej i północno-wschodniej fasadzie znajdują się nad sobą w dwóch rzędach okna z łukami w ośli grzbiet, w układzie 4-4 lub 3-3. Pierwotnie wejście do meczetu znajdowało się od strony północno-zachodniej. Z tej strony było też wejście po schodach, którym można było się dostać na galerię, na której mogły przebywać tylko zawoalowane kobiety. Z południowo-zachodniej strony meczetu stał minaret, wybudowany na fundamentach średniowiecznego kościoła.

Okna meczetu

We wnętrzu świątyni, na fragmentach tynku, pozostały dobrze widoczne tureckie zdobienia, cytaty z Koranu. Turecka ambona i galeria dla kobiet uległy zniszczeniu z upływem czasu, a obecny wygląd niszy mihrabu też nie jest całkiem wierny. Stojące przed zakrystią dwie tureckie umywalki (obecnie pojemniki na wodę święconą) trafiły tu z już nieistniejącej łaźni Gazi Kasıma Paszy.

Wnętrze meczetu

Meczet po wypędzeniu Turków[edytuj]

Meczet przetrwał stosunkowo szczęśliwie okres walk wyzwoleńczych z Turkami. Zawaliła się tylko część minaretu, który w 1766 r. zburzono. Świątynia stała się własnością zakonu jezuitów. W 1692 r. władze miasta złożyły w świątyni przyrzeczenie, że w mieście mogą mieszkać tylko katolicy. Z tego powodu w 1704 r. do miasta wdarli się Serbowie i uszkodzili również świątynię. Po mniejszych, tymczasowych modyfikacjach, pierwsza poważna przebudowa miała miejsce w 1702 r., gdy przekształcono ją w kościół katolicki. W północnej części zbudowano kaplicę, wieżę, zakrystię i kryptę, a w południowej wejście z portykiem. Wyposażenie zaś było w stylu barokowym lub rokokowym[2].

Następna znaczne przebudowa nastąpiła w latach 1766-70, na podstawie projektu jezuity Procopiusa przy materialnym wsparciu miejscowych rodzin Frühweiss i Birisics. Wtedy zburzono minaret, na którego miejscu postawiono przysadzistą wieżę. Jezuicki dom zakonny (obecne liceum Lajosa Nagya, Nagy Lajos Gimnázium) przedłużono, i połączono z kościołem sklepionym przejściem podziemnym, które zostało zburzone w 1864 r. Wtedy też rozebrano główną północną ścianę, do której dobudowano kopułę z dołączoną do niej kaplicą Alojzego (Alajosa) o sklepieniu klasztornym, a od strony zachodniej swoje miejsce znalazła zakrystia. Dalsza modyfikacja polegała na tym, że od strony wychodzącej na plac wybudowano westybul w stylu barokowym. Szerokie na 15 m schody przetrwały do 1939 r. W 1967 r. wybudowano pod świątynią system krypt.

W 1773 r. zakon jezuitów rozwiązano. Kościół stał się własnością skarbu państwa. Potem w 1980 r. po uzyskaniu przez miasto autonomii, przeszedł na własność miasta. Dotychczasowe organy, zniszczone w czasie pożaru, przeniesiono do kaplicy w dzielnicy Peczu – Havihegy, a na ich miejsce trafiły nowe. Malowidła w kopule wykonał Endre Graits, sklepienie powiększono i pokryto miedzianymi płytkami[2].

Ostatnią dużą przebudowę przeprowadzono w 1939 r. według planów Nándora Körmendyego. Rozebrano barokową wieżę i schody, a w ich miejscu postawiono półkolistą dobudówkę z nowymi organami Angstera. Osiem lat później Ernő Gebauer pokrył ściany tej części budowli freskami. W 1956 r. kopułę przerobiono na półkulę typu florenckiego, która jest bardziej podobna do pierwotnej, tureckiej[2].

Meczet z lotu ptaka przed przebudową placu Széchenyiego

Przypisy

  1. Ilyen lehetett valamikor a pécsi dzsámi elődje
  2. a b c d Pécs Lexikon|I. (A–M). Főszerk. Romváry Ferenc. Pécs: Pécs Lexikon Kulturális Nonprofit Kft. 2010. 98. o. ​ISBN 978-963-06-7919-0

Bibliografia[edytuj]

  • Rados Jenő: Magyar építészettörténet, (p. 161-168), 1961. Bp. Műszaki K., ETO 72 (439) 091
  • Szerk. Fülep Lajos: A magyarországi művészet története (p. 371-372), Bp.1961. Képzőmúv. Alap K. - Kossuth Ny. 61.3465.
  • Ignaz Goldziher: Az iszlám kultúrája, Gondolat K. Bp. 1981, ​ISBN 963-280-607-7
  • Francis Robinson: Az iszlám világ atlasza, Ford. Dezsényi Katalin. Budapest: Helikon; Magyar Könyvklub. 1996. ​ISBN 963-208-384-9
  • H. Stierlin. Türkei - Architektur von Seldschuken bis Osmanen, Taschen Weltarchitektur, ​ISBN 382287857X
  • H. Stierlin: Iszlám művészet és építészet, Bp. Alexandra K., ​ISBN 963-368-127-8
  • Vörös Márton: A Széchenyi tér regénye, Pécs, 1963

Linki zewnętrzne[edytuj]