Kodra (wycinanka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fragment obrazkowej kodry łowickiej.

Kodra – jeden z trzech typów łowickiej wycinanki, obok „gwiozdy” i „tasiemki”, dawny element dekoracyjny wnętrz chłopskich chałup.

Rys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Historia wycinanek łowickich sięga II połowy XIX wieku, kiedy to zaczęto nimi dekorować wnętrza chłopskich chałup[1]. Tradycja ta przyszła do polskiej sztuki ludowej z kultury żydowskiej. Żydzi zawieszali wycinanki z liturgicznymi ozdobieniami na oknach swoich domów w czasie świąt[2]. Wycinanki łowickie są właściwie nalepiankami z ręcznie wycinanych barwnych fragmentów papieru. Posiadają najczęściej wielokolorowe kwiatowe i figuralne motywy[3].

Technika[edytuj | edytuj kod]

Kodry to wycinanki wykonywane na podłożu w kształcie prostokąta o ułożeniu poziomym, zawierające najczęściej motywy kwiatowe, sceny rodzajowe z życia wsi oraz elementy zoomorficzne. Ich nazwa wywodzi się od kołtryn; staroświeckich poprzedniczek tapet[2]. Wcześniej nazywane były również toflami[4]. Kodry z motywami kwiatowymi posiadają zazwyczaj trzy lub jedną oś symetrii. Obrazkowe natomiast, przedstawiające sceny z życia wsi, najczęściej nie są symetryczne, a ich przestrzeń traktowana jest w sposób malarski tak jak w obrazach[4].

Są wykonane przez warstwowe naklejanie papieru kolorowego w kolejności od największych do najmniejszych elementów; odłoże stanowi biały karton. Wykonywano je ręcznie za pomocą nożyc do strzyżenia owiec[5]. Kodry, pełniące funkcje ozdobne, były najczęściej umieszczane na belkach pod stropem, na ścianach pomiędzy oknami lub nad drzwiami do chałupy.

Obecnie wycinanki łowickie nie pełnią funkcji użytkowej. Są popularną pamiątką kojarzoną z regionem łowickim.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Henryk i Anna Świątkowscy: Muzeum w Łowiczu: przewodnik. Muzeum Narodowe, 1968, s. 33-34.
  2. a b Janina Orynżyna: O sztukę ludową: pamiętnik pracy. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1965, s. 219.
  3. Janina Orynżyna, Antonina Dobrzycka: Piękno użyteczne: ćwierćwiecze Cepelii. Zakład Wydawnictw CRS, 1975, s. 75.
  4. a b Aleksander Błachowski 1986 ↓.
  5. Anna Świątkowska. Łowicka wycinanka. „Polska Sztuka Ludowa”. R. 15, 1961, nr 2, s. 67-83. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Aleksander Błachowski: Polska wycinanka ludowa. Toruń: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, 1986, s. 60-61.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]