Wycinanka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tradycyjna, chińska wycinanka, wykonana z okazji Nowego Roku
Ołtarzyk w kurpiowskiej chacie, ozdobiony wycinankami
Wycinanki na wystawie w Muzeum w Łowiczu.

Wycinanka – ozdoba wycięta z papieru za pomocą ostrego narzędzia, najczęściej nożyc. W Polsce charakterystyczna szczególnie dla twórczości ludowej Polski.

Historia[edytuj]

Wycinanki pojawiły się w Chinach ok. 200 p.n.e. – 200 n.e.

Wycinanka w Polsce[edytuj]

Polski pawilon na World Expo 2010 o bryle inspirowanej kurpiowską wycinanką

Wycinanka przyszła do polskiej sztuki ludowej z kultury żydowskiej. Różnokolorowe wycinanki naklejali Żydzi na oknach swoich domów w święto Szawuot (Zielone Święta)[1]. Pierwsze historyczne zapiski o wycinankach w Polsce jako miejsce ich pochodzenia wymieniają okolice Warszawy. Były one charakterystyczną ozdobą wiejskich chat z przełomu XIX i XX wieku. Przed świętami Bożego Narodzenia, Wielkiej Nocy, przed ważnymi uroczystościami rodzinnymi, sufity zdobiono kolorowymi wycinankami. Pełniły one nie tylko funkcję zdobniczą, przypisywano im również znaczenie magiczne. Najstarsze polskie wycinanki w zbiorach pochodzą z początku XX wieku z okolic Łowicza, Kołbieli oraz Kurpiowszczyzny. Pierwszą kolekcję polskich wycinanek w roku 1850 podczas etnograficznych poszukiwań zebrał pod Warszawą malarz i krytyk sztuki Wojciech Gerson[2].

Wygląd i tematyka[edytuj]

Wycinanki wykorzystują różne rodzaje symetrii oraz łączenie i rytmiczne powtarzanie motywów w układach poziomych lub pionowych. Początkowo wykonywane były z białego papieru, dopiero kiedy w drugiej połowie XIX stulecia pojawił się papier kolorowy i bibułki, stały się kunsztownymi, tęczowymi ozdobami. Do wycinania używano narzędzi gospodarskich (np. nożyc do strzyżenia owiec). W zależności od przybieranych form (roślinnych, zwierzęcych, postaci ludzkich, a także figur) nazywane są: gwiazdami (okrągłymi lub rogowymi), kółkami, drzewkami, lelujami (na Kurpiach), lalkami, kogutkami, kodrami (długie wycinanki łowickie) itp.[3]

Zobacz też[edytuj]

Wycinanka żydowska

Przypisy

  1. Stefan Kozakiewicz. Słownik terminologiczny sztuk pięknych. 1976. wyd. II s. 495.
  2. Wirtualne Muzeum Konstancina - Wycinaki garwolińskie i kołbielskie wobec genezy polskiej wycinanki ludowej, www.muzeumkonstancina.pl [dostęp 2017-11-16].
  3. Marian Pokropek, Atlas sztuki ludowej i folkloru w Polsce, 1978, s,23.

Linki zewnętrzne[edytuj]