Krynolina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rysunek krynoliny z 1856 roku

Krynolina – sztywna spódnica, suknia, halka uszyta z materiału rozpiętego na metalowych obręczach lub włosiance. Po raz pierwszy pojawiła się ok. roku 1830, ale dopiero od 1850 słowo to oznacza mocno nakrochmaloną halkę lub sztywną spódnicę opartą na metalowej konstrukcji, mającej nadawać sukni pożądany kształt.

Początki[edytuj]

Eugenia, cesarzowa Francuzów, wraz z damami dworu prezentuje krynoliny
Maria Charlotta Koburg, cesarzowa Meksyku, w krynolinie

Krynolina nie była pierwszym dodatkiem zaprojektowanym by utrzymywać suknię noszącej w odpowiedniej formie. Już w XVII i XVIII w. znane i noszone były różne rodzaje usztywnionej halki. Jednakże te bardzo kunsztowne i skomplikowane elementy damskiej garderoby noszone były tylko na szlacheckich dworach, w najwyższych warstwach społecznych.

Po rewolucji francuskiej francuska moda odwróciła się od ceremoniału kochanego przez monarchię, dwór i arystokrację. Jako że już wtedy Paryż dyktował trendy, moda całej zachodniej Europy podążyła w tym samym kierunku.

W XIX w. krynolina stała się nowym modowym kierunkiem dzięki cesarzowej Eugenii, żonie Napoleona III. Eugenia, chcąc ukryć swoje wady fizyczne, nosiła obszerne suknie z krynoliną. Wkrótce stały się one popularne wśród dbających o modę paryżanek, a następnie przyjęły się i w innych państwach. Niezwykłym jest, że przesadny samokrytycyzm znanej figury ukształtował trendy kolejnych lat.

Pod silnym wpływem klasycyzmu moda damska przyswoiła sobie wzory inspirowane garderobą starożytnych Greków i rzymskimi togami. Spódnice i suknie były proste, smukłe, więc prawie nie noszono do nich halek.

Gdy tylko minęła klasycystyczna gorączka, spódnice zaczęły nabierać kształtów stożków. W latach 1810–1820 po raz pierwszy zastosowano w sukniach kliny, które sprawiły, że już w następnej dekadzie spódnice znacznie się poszerzyły. Wciąż jednak stosowano liczne halki dla podtrzymania konstrukcji sukni.

Pierwsze „krynoliny” były dodatkowo usztywnionymi halkami, niekiedy marszczonymi, by osiągnąć pożądaną szerokość. Materiały używane w owym czasie do szycia sukien były ciężkie, lecz nie wystarczająco sztywne, by utrzymać swą własną wagę, która zwykła przygniatać halki i psuć wygląd damy. Dodatkową sztywność zyskały halki dzięki obręczom z lin i mocnej plecionce biegnącej dookoła brzegu sukni. W latach 30. XIX wieku kobiety zaczęły nosić halki z obręczami zrobionymi z fiszbinów lub otoczone trzciną.

W 1856 roku krynolina w formie metalowej klatki została opatentowana w USA, Anglii i Francji. Konstrukcja ta składała się z metalowych obręczy i tasiemek oplatających talię noszącej. Do spopularyzowania krynolin w Europie przyczyniła się francuska cesarzowa Eugenia.

Odtąd modna spódnica nie miała już kształtu stożka, lecz monstrualnych czasem rozmiarów czaszy. W Europie zapanował szał na krynoliny. W odróżnieniu od swoich poprzedniczek, krynolina przyjęła się we wszystkich warstwach społeczeństwa. Masowa produkcja uczyniła ją towarem ogólnodostępnym.

Wady i rezygnacja z krynoliny[edytuj]

Karykatura XIX-wieczna

Krynoliny było często obiektem żartów i satyr. Ich przeciwnicy uważali, że owa metalowa klatka jest więzieniem dla kobiety. Krynoliny, które niekiedy osiągały 180 cm średnicy, uniemożliwiały proste czynności, jak choćby chodzenie. Siedzenie również było utrudnione, gdyż opieranie się na stalowych obręczach nie było wygodne i psuło kształt krynoliny. Kolejnym problemem były skandale, które mogła wywołać krynolina. Jej lekkość, początkowo przyjęta jako błogosławieństwo, sprawiała, że lekki podmuch wiatru wystarczył, by ukazać nogi damy.

Największą jednak niedogodnością wynikającą z noszenia krynoliny było to, że w pewnych sytuacjach, z powodu swego rozmiaru, stawała się niebezpieczna. Dama niejednokrotnie nie wiedziała, gdzie aktualnie znajdują się krańce jej sukienki. Była więc ona często przydeptywana lub strącała przedmioty.

Jeszcze groźniej przedstawiała się sytuacja dziewcząt pracujących w fabrykach, które też chciały być modne. Krynoliny często bywały wciągane w przemysłowe maszyny, a ich właścicielki razem z nimi. Krynoliny mogły też z innego powodu okazać się zabójcą dla noszącej je damy: modne materiały, z jakich je szyto, jedwab i bawełna, były łatwopalne.

Do największych rozmiarów urosły krynoliny w latach 60. XIX wieku. Szerokie doły zaczęły jednak szybko tracić popularność. Około roku 1864 kształt krynolin uległ zmianie. Front i boki zostały spłaszczone, tył zaś uległ wydłużeniu. Stanowiło to zapowiedź turniury, która szybko zastąpiła krynoliny jako ulubioną garderobę pań. Popularność zyskał w tym czasie także gorset.

Krynoliny dziś[edytuj]

Krynoliny wciąż są noszone, choć zwykle jako część stroju na specjalne okazje, takie jak bale czy śluby. Wielkość krynoliny jest daleka od tej z czasów jej największej popularności. Składa się ona najczęściej z kilku warstw sztywnej siatki, często z falbanami, by zwiększyć jej objętość. Jeśli współczesna krynolina posiada obręcze, są one wykonane z plastiku, jako że jest to tworzywo tanie, lekkie i elastyczne.

Zobacz też[edytuj]