Kuźnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy kowalstwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kowal pracujący w kuźni
Drewniana kuźnia z 1726 roku w skansenie w Opolu
Wnętrze zabytkowej kuźni w Łomnicy

Kuźnia - budynek przeznaczony do prac kowalskich; także miejsce do podkuwania koni.

W kuźniach wykonywano narzędzia i sprzęty żelazne wykorzystywane w życiu codziennym mieszkańców wsi (noże, garnki) oraz przez innych rzemieślników (gwoździe, haki, zamki), a także elementy żelazne obiektów sakralnych, głównie krzyże. Kowale pełnili czasami funkcje felczerów lub dentystów. Bywali zatrudniani przez właścicieli dworu albo przez mieszkańców wsi, a w okresie pouwłaszczeniowym funkcjonowali jako rzemieślnicy samodzielni[1].

Kuźnie, budowane głównie z drewna na planie prostokąta, umieszczano z dala od innych zabudowań ze względu na ryzyko pożaru, w środku wsi lub na jej obrzeżu. W Polsce w części centralnej i północnej kuźnie budowane były też z kamienia lub cegły. Niektóre kuźnie miały podcienia, które ułatwiały wykonywanie prac poza budynkiem w sytuacji uciążliwych warunków pogodowych[2]. Jednym z rodzajów takich prac było podkuwanie koni, które wymagało kształtowania podkowy przy palenisku i kowadle oraz mocowanie jej do kopyta na zewnątrz[3].

Wyposażenie kuźni stanowiły palenisko zorganizowane na kamiennym podwyższeniu naprzeciw wejścia, kowadło umieszczone na pniu, stół umieszczany pod oknem, naczynie (koryto) z wodą do hartowania, podwieszany na stojaku skórzany miech do podtrzymywania ognia oraz narzędzia (młoty, kleszcze, gwintownice, cyrkle, pilniki). Od XIX wieku w kuźniach stosowano także narzędzia wytwarzane fabrycznie: m.in. śrubokręty, wiertła, wiertarki, imadła, później także narzędzia elektryczne. Dym z palenisk uchodził przez drzwi lub szpary w budynku, w niektórych kuźniach stosowano kaptur z dymnikiem[4].

Temperatura paleniska sięga 1300 °C. Wówczas rozgrzana stal osiąga barwę białą. Samo kucie odbywa się w zakresie 800-1300 °C w zależności od rodzaju stali i wymagań danego procesu obróbki. Plastyczną w tej temperaturze stal można kształtować i nadawać jej odpowiednią strukturę krystaliczną przez kucie dodatkowo można rozdzielać i łączyć kawałki stali, oraz przez gięcie, cięcie, przeciąganie i przebijanie dodatkowymi narzędziami nadawać wymagany kształt.

Obecnie kuźnie tracą na znaczeniu ze względu na zmniejszającą się liczbę koni oraz powstawanie nowocześniejszych warsztatów mechanicznych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]