Uwłaszczenie chłopów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Uwłaszczenie chłopów – nadanie chłopom na własność użytkowanej przez nich ziemi, połączone ze zniesieniem obciążeń feudalnych na rzecz pana feudalnego (szlachcica), czyli pańszczyzny, czynszu i tzw. "darmoch" (tj. darmowych posług, do których chłopi byli zobowiązani na rzecz dworu, np. stróżowania, uprawy pańskiego ogrodu, koszenia trawy, połowu ryb, sypania grobli, podwód, noszenia listów pańskich).

Uwłaszczenie mogło nastąpić:

  • za odszkodowaniem (z rekompensatą finansową dla pana feudalnego),
  • bez odszkodowania (bez tejże rekompensaty).

Odszkodowanie mógł wypłacić osobiście uwłaszczony chłop lub skarb państwa. W tym przypadku władze często "ukrywały" sumy odszkodowawcze w podwyższonych podatkach chłopskich, przez co realnie włościanin ponosił koszty rekompensat.

Uwłaszczenie było niezbędnym warunkiem wkroczenia na drogę rozwoju kapitalistycznego, uwalniało bowiem chłopów od poddaństwa, przywiązania do ziemi, sądownictwa dominialnego i pozwalało zasilić rozwijające się miasta oraz przemysł. Ponadto oznaczało modernizację i unowocześnianie samego rolnictwa.

Procesy uwłaszczeniowe zachodziły w Europie już od XV w. i przebiegały według trzech modeli.

  • Model angielski - polegał na stopniowej likwidacji wielkiej własności ziemskiej i podziale ziemi. Proces ten trwał w Anglii od XV do XVIII w.
  • Model francuski - polegał na długotrwałym procesie przechodzenia od rent naturalnej i odrobkowej do renty pieniężnej, oraz likwidowaniu stosunków feudalnych w trybie rewolucji. Dekrety z lat 1789-1794 stały się podstawą prawną zniesienia panujących stosunków feudalnych a chłopi stali się właścicielami użytkowanych gospodarstw bez wykupu.
  • Model pruski - polegał na zachowaniu wielkiej własności ziemskiej i wykupie włościan z pańszczyzny z nadaniem im ziemi na własność[1].

Uwłaszczenie na ziemiach polskich[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. P.Z, Mała encyklopedia rolnicza, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Warszawa 1964, s.873.