Małpi proces

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Małpi proces – popularna nazwa procesu, który odbył się w 1925 w Dayton w hrabstwie Rhea stanu Tennessee.

Proces był zamierzonym działaniem Amerykańskiej Unii Swobód Obywatelskich (American Civil Liberties Union, ACLU)[1], która chciała obalić świeżo ustanowione prawo w stanie Tennessee (a także w innych stanach USA) zabraniające nauczania darwinizmu, jako niezgodne z Konstytucją USA. ACLU powstała w czasie I wojny światowej, by służyć prawną pomocą ludziom odmawiającym służby wojskowej na postawie przekonań religijnych bądź moralnych. Po wojnie rozszerzyła jednak pole zainteresowań na wszelkie przypadki naruszania obywatelskich praw jednostki oraz wolności sumienia i przekonań[1].

Oskarżonym był wówczas 24-letni nauczyciel szkoły średniej John T. Scopes, który przedstawiał na lekcjach teorię ewolucji (popierany przez część mieszkańców Dayton, zgłosił się na ochotnika jako tzw. „kozioł ofiarny”). Nauczyciel korzystał z książki A Civil Biology autorstwa G.W. Huntera. Scopes został uznany winnym i skazany na grzywnę w wysokości 100 dolarów. W procesie po obu stronach brali udział słynni amerykańscy prawnicy; William Jennings Bryan oraz Clarence Darrow.

Celem ACLU było przegranie procesu w sądach niższej instancji, aby mogła ona wnieść apelację do Sądu Najwyższego, który musiałby ustalić czy nowe prawo zabraniające nauczania darwinizmu jest zgodne z konstytucją. Do tego jednak nie doszło, gdyż w styczniu 1927 sąd apelacyjny w Nashville uchylił wyrok ze względu na tzw. błędy proceduralne. Oznaczało to, że Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych nie miał możliwości sprawdzić, czy stanowe zakazy są zgodne z konstytucją. Większość z nich stopniowo uchylano w przeciągu kilkudziesięciu lat.

Na kanwie tych wydarzeń powstała sztuka teatralna oraz – na jej podstawie – film Kto sieje wiatr.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 KRZYSZTOF SZYMBORSKI: Wiedza i Życie – Małpi proces (pol.). Wiedza i Życie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiktor Werner, Od „małpiego procesu” do mechanizmów władzy. Metafora „mniejszości” jako narzędzie ideologizacji świata. [w:] Dorota Mroczkowska, Marek Troszyński, Raport mniejszości. Głosy spoza dyskursu dominującego. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2004, s. 127-137[1]