Michał Heller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michał Heller
prałat honorowy Jego Świątobliwości
Michał Heller
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 12 marca 1936
Tarnów
dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych
Okres sprawowania od 2008
Wyznanie katolickie
Kościół łaciński
Inkardynacja Diecezja tarnowska
Prezbiterat 26 kwietnia 1959
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Strona internetowa

Michał Kazimierz Heller (ur. 12 marca 1936 w Tarnowie) – polski prezbiter katolicki, teolog, profesor nauk filozoficznych specjalizujący się w filozofii przyrody, fizyce, kosmologii relatywistycznej oraz relacji nauka-wiara. Laureat Nagrody Templetona. Kawaler Orderu Orła Białego. Dyrektor, fundator i pomysłodawca Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej został w 1940 roku wysiedlony przez radzieckie władze na Syberię, a w 1944 roku przesiedlony do Urbachu, w okolicach Saratowa[2]. Po powrocie do Polski (1946) podjął naukę i w 1953 roku zdał maturę w IV Liceum Ogólnokształcącym w Tarnowie[3][4][5].

Absolwent tarnowskiego seminarium duchownego i jego późniejszy wykładowca. Pierwszy dziekan Wydziału Teologicznego w Tarnowie. Święcenia kapłańskie przyjął 26 kwietnia 1959 z rąk bpa Karola Pękali, a następnie został wikariuszem w Ropczycach. Dalsze studia podjął na Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, gdzie w 1966 roku obronił doktorat z kosmologii relatywistycznej, zaś w 1969 roku uzyskał habilitację.

W roku 1990 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego Papieskiej Akademii Teologicznej[6] przekształconej w 2009 w Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. Jest pracownikiem Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego, fundatorem i dyrektorem Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2-UJ) oraz dyrektorem Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2), a od 1990 roku – członkiem Papieskiej Akademii Nauk. Przebywał na stypendiach naukowych na belgijskim uniwersytecie w Louvain-la-Neuve, w Oxfordzie i Leicester (Anglia), w Bochum (Niemcy), w Waszyngtonie (USA)[7].

W 2008 roku jako pierwszy Polak został laureatem Nagrody Templetona, przyznawanej za pokonywanie barier między nauką a religią. 28 czerwca 2008 roku otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Tarnowa[8]. Założył Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, pod którego auspicjami działa też Copernicus Center Press[9]. W 2009 r otrzymał Tytuł Małopolanina Roku 2008 nadane przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski.

Badania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Wspólnie z Leszkiem Pysiakiem, Wiesławem Sasinem i Zdzisławem Odrzygódźiem stworzyli model nieprzemiennego wszechświata[10][11][12].

Poglądy filozoficzne[edytuj | edytuj kod]

W metodologii nauki Heller proponuje użycie izomorfizmu jako stosowalności formalizmu matematycznego do opisu świata[13].

Matematyka jest eidetyczna, ponieważ operuje bytami, których istota jest do uchwycenia sama w sobie i może nadawać się do opisu w naukach społecznych i przyrodniczych.

Epistemologia[edytuj | edytuj kod]

Teza Michała Hellera: "Fundamentalna hipoteza, przyjmowana milcząco w samej metodzie współczesnych zmatematyzowanych nauk empirycznych głosi, że w materialnym świecie nie ma niczego, czego nie dałoby się opisać matematycznie. Na mocy tej hipotezy istotowość matematyki przenosi się na świat materialny. Nauki empiryczne są zatem również naukami eidetycznymi."

Konsekwencjami tezy Hellera są:

  • interpretacje teorii naukowych muszą zawierać znaczące założenia ontologiczne,
  • założenia ontologiczne pozwalają na tworzenie teorii zunifikowanych dających wyjaśnienie świata – sam formalizm matematyczny i dane empiryczne tego nie czynią,
  • możliwe są różnorodne interpretacje ontologiczne, które zależą od wyboru systemu wartości interpretatora i nie podlegają ostatecznej argumentacji.

Aby przedrzeć się przez opis i interpretacje rzeczywistości, jakimi dysponujemy w naukach do samej istoty rzeczy (inaczej eidos), Heller proponuje:

  • rozważmy zbiory interpretacji dopuszczonych przez formalizmy matematyczne i przewidywania empiryczne teorii,
  • znajdźmy niezmienniki interpretacyjne – wspólne elementy struktur teoretycznych (strukturalizm interpretacyjny),
  • mogą one wskazywać na stałe cechy rzeczywistości.

Filozofia przypadku[edytuj | edytuj kod]

W swojej Filozofii przypadku Heller zaproponował stanowisko pośrednie między interpretacją świata jako rezultatu przypadkowych zdarzeń (np. w koncepcji Ślepego zegarmistrza Richarda Dawkinsa) a tzw. Inteligentnym Projektem, według którego przypadkowość nie istnieje, a cały świat jest w sposób de facto deterministyczny kierowany przez Boga. W miejsce tych skrajnych teorii filozoficznych Heller proponuje własną koncepcję Wielkiej Matrycy bądź (w odniesieniu do Einsteina) Boskiego Zamysłu. Według niej przypadek jako zjawisko o (bardzo) niskim prawdopodobieństwie wystąpienia jest integralną częścią świata, który można zarówno postrzec teistycznie (Boski Zamysł), jak i w sposób mniej utożsamiający się z religią chrześcijańską. W rozumieniu Hellera, przypadki są konieczną częścią matrycy, na którą składa się zbiór praw przyrody – one zadają warunki początkowe bądź brzegowe, które definiują trajektorie rozwoju (ewolucji) systemów przyrody przy pomocy „równań” będących właśnie prawami przyrody.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Dzieła podzielono według dominującej tematyki. Prace Michała Hellera na temat fizyki i kosmologii, zarówno naukowe jak i popularne, zawierają również treści historyczne oraz przeplatają się z refleksją metodologiczną, filozoficzną i teologiczną[24].

Heller jest też założycielem pisma Zagadnienia filozoficzne w nauce i autorem wielu artykułów w nim publikowanych. Ukazało się kilkadziesiąt numerów i były one wydawane w formie książkowej, początkowo bez numeru ISBN.

Fizyka i kosmologia[edytuj | edytuj kod]

  1. 1970: Wobec Wszechświata
  2. 1974: Spotkania z nauką
  3. 1976: Początek świata
  4. 1981: D. J. Raine, M. Heller, The Science of Space-Time, Pachart Publishing House, Tucson
  5. 1982: Encoutering the Universe, [transl.:] A. Potocki, [ed.:] G.W. Collins, II, Pachart Publishing House, Tucson
  6. 1983: Ewolucja kosmosu i kosmologii, PWN, Warszwa, ISBN 83-01-04618-X
    • 1985: II wydanie
    • 2005: wznowienie, Granice Kosmosu i Kosmologii, Scholar, Warszawa, ISBN 83-7383-163-0
  7. 1985: O. Godart and M. Heller, Cosmology of Lemaître, (History of Astronomy Series, vol. 3), Pachart Publishing House, Tucson
    • 1996: Lemaître, Big Bang and the Quantum Universe (with His Original Manuscript), Pachart, Tucson
    • 2008: Kosmologia Lemaître'a , Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
    • 2009: II wydanie, ISBN 978-83-235-0402-3
  8. 1986: Questions to the Universe - Ten Lectures on the Foundations of Physics and Cosmology, Pachart Publishing House, Tucson
  9. 1988: Teoretyczne podstawy kosmologii. Wprowadzenie do globalnej struktury czasoprzestrzeni, PWN, ISBN 83-01-07243-1
    • 1992: Theoretical Foundations of Cosmology - Introduction to the Global Structure of Space-Time, World Scientific, Singapore - London
  10. 1991: M. Heller, A. Czernin, U istokow kosmołogii: Fridman i Lemetr, Izd. Znanie, Moskwa
    • 2005: M. Heller, A. Chernin, Los origenes de la cosmologia - Friedman y Lemaître, Editorial URSS - Libros de ciencia, Moscu (przekład z ros.)
  11. 1991: Osobliwy Wszechświat - wstęp do teorii klasycznej osobliwości kosmologicznej, PWN, ISBN 83-0110-079-6
  12. 1993: Fizyka ruchu i czasoprzestrzeni, PWN, ISBN 83-0111-249-2
  13. 1994: Kosmiczna przygoda człowieka mądrego, Znak, ISBN 83-7006-323-3
  14. 1994: Wszechświat u schyłku stulecia, Znak, ISBN 83-7006-348-9
  15. 1995: Nauka i wyobraźnia, Znak, ISBN 83-7006-375-6
  16. 1995: Szczęście w przestrzeniach Banacha, Znak
  17. 1995: Wieczność - czas - kosmos, Znak, ISBN 83-7006-319-5
  18. 1996: Elementy mechaniki kwantowej dla filozofów, Biblos
  19. 2001: Kosmologia kwantowa, Prószyński i S-ka, Warszawa, ISBN 83-7255-054-9
  20. 2002: Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia Wszechświata, Prószyński i S-ka, ISBN 83-7255-127-8
  21. 2005: Some Mathematical Physics for Philosophers, Pontifical Council for Culture, Pontifical Gregorian University, Vatican City - Rome
  22. 2008: Podglądanie Wszechświata, Znak
  23. 2013: The Causal Universe (redakcja wspólnie z Georgem F. R. Ellisem i Tadeuszem Pabjanem); CC Press, ISBN 978-83-7886-034-1

Filozofia i historia nauki[edytuj | edytuj kod]

  1. 1980: Zagadnienia filozoficzne współczesnej nauki - wstęp do filozofii przyrody, wraz z: M. Lubański, Sz.W. Ślaga; Akademia Teologii Katolickiej (potem UKSW), Warszawa
  2. 1980: Wszechświat i filozofia: szkice z historii i filozofii nauki, wraz z Józefem Życińskim, Polskie Towarzystwo Teologiczne, Kraków
  3. 1984: Usprawiedliwienie Wszechświata
  4. 1988: Wszechświat: maszyna czy myśl? Filozofia mechanicyzmu: powstanie, rozwój, upadek, wraz z Józefem Życińskim, PTT, ISBN 83-85017-33-X
  5. 1988: Nowa fizyka - perspektywy trwającej rewolucji (wydruk), Biblos
  6. 1988: Czy Wszechświat jest indeterministyczny? (wydruk), Biblos, Tarnów
  7. 1990: Aleksander Koyré - filozoficzna droga historyka nauki (wydruk), Biblos
  8. 1992: Filozofia świata. Wybrane zagadnienia i kierunki filozofii przyrody, Znak, ISBN 83-7006-039-0
  9. 1992: Filozofia nauki - wprowadzenie, Papieska Akademia Teologiczna (potem UPJPII), Kraków
  10. 1996: Otwarta nauka i jej zwolennicy, Biblos, ISBN 83-8688-911-X
  11. 1997: Uchwycić przemijanie, Znak
  12. 1998: Czy fizyka jest nauką humanistyczną?, Biblos, ISBN 83-86889-63-2
    • 2014: wznowienie, Czy fizyka i matematyka to nauki humanistyczne?, wraz ze Stanisławem Krajewskim, CC Press, ISBN 978-83-7886-078-5
  13. 2002: Czas i przyczynowość, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin, ISBN 83-7306-053-7
  14. 2003: Jedność nauki - jedność świata, (redakcja, wspólnie z Januszem Mączką), OBI - Biblos, ISBN 83-7332-120-9
  15. 2004: Filozofia przyrody: wstęp historyczny, Znak
  16. 2004: Drogami myślących - wykłady o nauce, Wszechświecie i nieskończoności, 4 płyty CD
    • II wydanie - dołączone do II wydania książki Podglądanie Wszechświata w 2011
  17. 2006: Filozofia i Wszechświat - wybór pism, Universitas, Kraków
  18. 2007: Człowiek: twór Wszechświata - twórca nauki, (redakcja wspólnie z Robertem Januszem i Januszem Mączką), OBI, ISBN 978-83-733245-1-0
  19. 2007: Elementy filozofii przyrody, wraz z Tadeuszem Pabjanem, Biblos, ISBN 978-83-733247-0-1
  20. 2007: Pojmowalny Wszechświat, wraz z George'em Coyne'em, Prószyński i S-ka, ISBN 978-83-7469-557-2
    • 2008: G. Coyne, M. Heller, A Comprehensible Universe. The Interplay of Science and Theology, Springer, New York, pp. XIV+160
  21. 2007-2008: Krakowska filozofia przyrody w okresie międzywojennym. Tomy I-III (redakcja wspólnie z Januszem Mączką), OBI, ISBN 978-83-733242-9-9, ISBN 978-83-733243-0-5, ISBN 978-83-733243-1-2
  22. 2008: Ostateczne wyjaśnienie Wszechświata, Universitas
  23. 2010: Matematyczność przyrody, wraz z Józefem Życińskim, Petrus, ISBN 978-83-7720-192-3
  24. 2011: Filozofia przypadku - kosmiczna fuga z preludium i codą, CC Press, ISBN 978-83-7886-005-1
  25. 2013: Filozofia kosmologii, CC Press, ISBN 978-83-7886-020-4
  26. 2014: Granice nauki, CC Press, ISBN 978-83-7886-049-5

Teologia - opracowania naukowe[edytuj | edytuj kod]

  1. 1981: Wszechświat i Słowo, Znak
    • 1986: The World and the Word - Between Science and Religion, Pachart Publishing House, Tucson
    • 1994: II wydanie, ISBN 83-7006-394-2
  2. 1983: Drogi myślących, wraz z Józefem Życińskim, PTT, ISBN 83-0000-593-5
    • 1985: II wydanie
  3. 1990: Dylematy ewolucji, wraz z Józefem Życińskim, PTT, ISBN 8385017453
  4. 1992: Nowa fizyka i nowa teologia, Biblos
    • 1996: The New Physics and a New Theology, (przekład: G.V. Coyne, S. Giovannini, T.M. Sierotowicz), Vatican Obserwatory Publications
    • 2014: II wydanie, CC Press, ISBN 978-83-7886-108-9
  5. 2002: Sens życia i sens Wszechświata. Studia z teologii współczesnej, Biblos
  6. 2003: Creative Tension, Templeton Foundation Press, Philadelphia - London
    • 2005: Michaił Heller, Tworczieskij konflikt, Bibliejsko-Bogosławskij Institut, sw. Apostoła Andrieja, Moskwa
  7. 2012: Wszechświat jest tylko drogą - kosmiczne rekolekcje, Znak, ISBN 978-83-240-1885-7
  8. 2013: Stworzenie i początek Wszechświata, wraz z Tadeuszem Pabjanem, CC Press, ISBN 978-83-7886-130-0
  9. 2015: Bóg i geometria. Kiedy przestrzeń była Bogiem, CC Press, ISBN 978-83-7886-165-2

Dzieła osobiste, duszpasterskie i inne[edytuj | edytuj kod]

  1. 1991: Rozmowy w nocy, Biblos
  2. 1993: Moralność myślenia, Biblos
  3. 2000: Rekolekcje, Znak, ISBN 83-7006-963-0
  4. 2006: Podróże z filozofią w tle, Znak
  5. 2009: Jak być uczonym, Znak, ISBN 978-83-240-1187-2
  6. 2010: Pasja wiedzy, wraz z Józefem Życińskim, Petrus, ISBN 978-83-7720-172-5
  7. 2013: Bóg i nauka - moje dwie drogi do jednego celu, CC Press, ISBN 978-83-7886-160-7
  8. 2014: 10:30 U Maksymiliana, CC Press, ISBN 978-83-7886-126-3

Ponadto jest autorem działu "Kosmologia" w "Encyklopedii fizyki" PWN oraz autorem lub współautorem licznych publikacji w czasopismach naukowych i popularnych. Opublikował też serie rozważań rekolekcyjnych m.in. "Rekolekcje dla poszukujących".

Prace poświęcone Michałowi Hellerowi[edytuj | edytuj kod]

  1. 2011: Oblicza racjonalności. Wokół myśli Michała Hellera, red. B. Brożek, J.Mączka, W. P. Grygiel, Mateusz L. Hohol, CC Press, ISBN 978-83-62259-23-6

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Prof. Michał Heller. [dostęp 2014-11-05].
  2. Michał Heller / Sybiracy Elbląg – Związek Sybiraków Oddział w Elblągu
  3. Maria Gazda (red.), Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, str. 29
  4. Marek Smoła, IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Anioła w Tarnowie 1945–2005 Szkoła i ludzie Zarys monograficzny, Tarnów 2005, wydawca IV LO i Gimnazjum nr 10 w Tarnowie Mościcach. ISBN 83-922879-0-8, str. 380
  5. Absolwenci IV LO (dostęp 16 lutego 2011)
  6. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa Politechniki Warszawskiej. pap.pl. [dostęp 25 lutego 2012].
  7. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa UKSW.
  8. Andrzej Niedojadło (red. nacz.), Encyklopedia Tarnowa, prawa autorskie Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne, Tarnów 2010, wydanie pierwsze, ISBN 978-83-87366-96-4
  9. Ks. prof. dr hab. dr h.c. mult. Michał Heller – pomysłodawca, fundator i dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych. Copernicus Center. [dostęp 2.042014].
  10. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa UKSW.
  11. [http://arxiv.org/pdf/gr-qc/0311053.pdf Noncommutative Unification of General Relativity and Quantum Mechanics. A Finite Model]. [dostęp 2014-11-05].
  12. Początek jest wszędzie. Nowa Hipoteza pochodzenia wszechświata.. [dostęp 2014-11-05].
  13. Michał Heller, Marek Hetmański: CW 10 lat: O kosmologii, teologii i racjonalności. Computerworld, 2010.
  14. Doktoraty honoris causa nadane przez AGH. agh.edu.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  15. M.P. z 2007 r. Nr 21, poz. 241
  16. Prof. Michał Heller honorowym obywatelem Tarnowa. naukawpolsce.pap.pl. [dostęp 2014-08-11].
  17. M.P. z 2009 r. Nr 30, poz. 432
  18. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa Politechniki Warszawskiej. pap.pl. [dostęp 25 lutego 2012].
  19. Honorowy doktorat UJ dla ks. prof. Michała Hellera. krakow.gazeta.pl/. [dostęp 2 marca 2012].
  20. Medale Świętego Jerzego wręczone!. tygodnik.onet.pl. [dostęp 2014-08-20].
  21. "Wszystkim nam przypadł w udziale dobry los". prezydent.pl, 2014-05-03. [dostęp 2014-05-03].
  22. http://www.up.lublin.pl/root/?page=4&form=default&rid=5622
  23. http://rektor.us.edu.pl/uroczystosc-nadania-tytulu-doctora-honoris-causa-us-prof-michalowi-hellerowi?language=pl
  24. Na podstawie bibliografii Michała Hellera na stronach Wydawnictwa OBI, Znak, Prószyński i S-ka, PWN, Biblos, Copernicus Center Press", Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Wydawnictwa Naukowego KUL, wydawnictwa Scholar, Petrus i Universitas.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Wszołek: Krótki życiorys Księdza Profesora Michała Hellera. W: Michał Heller: Podróże z filozofią w tle. Małgorzata Szczerbińska-Polak (wybór i opracowanie), Olgierd Chmielewski (projekt okładki), Grzegorz Zygier, Daniel Malak, Michał Heller (fotografie). Kraków: Znak, 2008. ISBN 978-83-240-0653-3. (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]