Marcin Bylica
Marcin Bylica znany również jako Marcin z Olkusza (ur. 1433 w Olkuszu, zm. 1493 w Budzie) – polski astronom, astrolog i medyk.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn mieszczanina Jana, rurmistrza (dozorcy wodociągów) olkuskiego. Prawdopodobnie był uczniem szkoły parafialnej w Olkuszu. W 1452 wstąpił do Akademii Krakowskiej, gdzie w 1456 został bakałarzem, a 1459 — magistrem. Już jako bakałarz uczył tam astronomii, następnie astrologii, po czym opuścił Polskę na stałe[1].
Między 1461 a 1466 przebywał we Włoszech. W 1463 został powołany przez uczelnię bolońską na lekturę (tj. pomocniczą katedrę) astronomii. W roku następnym (1464) był w Rzymie jako astrolog kardynała Piętro Barbo (wkrótce papieża Pawła II)[1]. Tamteż poznał Regiomontanusa (właśc. Johannes Müller), astronoma austriackiego, z którym wspólnie opracował tablice astronomiczne oraz Disputationes inter Viennensem et Cracoviensem super Cremonensia in planetarum theoriae deliramenta [Dialog między Wiedeńczykiem i Krakowianinem o bredzeniach Gerarda z Kremony na temat teorii planetarnych] – krytykę przestarzałego podręcznika astronomii. Wykładał na uniwersytecie w Padwie i Bolonii. Od 1466 przebywał na Węgrzech, gdzie piastował profesurę na Academia Istropolitana w Bratysławie[2], a później na Akademii w Budzie.
Przekazał w spadku Akademii Krakowskiej instrumenty astronomiczne, zachowane do dziś[3].
W Olkuszu znajduje się ulica jego imienia.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]- Vitae archiepiscoporum gnesnensium, po 1680, wyd. częściami po łac. i niem.: W. Mitzler: Warschauer Bibliothek, 1754, cz. 3–4; Acta litteraria Regni Poloniae ..., 1755, cz. 1 (przekł. polski: M. Szyszko-Bohusz, Żywoty arcybiskupów gnieźnieńskich, wyd. M. Malinowski, t. 1–5, Wilno 1852–1860)
- zachowały się także fragmenty efemeryd astronomicznych oraz dwa prognostyki o kometach (z lat 1468 i 1472)
Listy
[edytuj | edytuj kod]- do brata Stanisława, nie datowany, ogł. M. Wiszniewski: Historia literatury polskiej t. 4, Kraków 1842, s. 162-164
Opracowania nt. Bylicy
[edytuj | edytuj kod]źródło[1]:
- F. Karliński: Rys dziejów obserwatorium astronomicznego Uniwersytetu Krakowskiego Kraków 1864, s. 5-8, 64-67
- L. Birkenmajer: Marcin Bylica z Olkusza Rozprawa AU Wydz. Mat.-Przyr. t. 25 (1893) i odb. Kraków 1892
- W. Wisłocki: Przyczynki do historii Uniwersytetu Krakowskiego Sprawozdanie AU Wydz. Hist.-Filoz. 1893, s. 50
- K. Morawski: Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego t. 2, Kraków 1900
- L. Birkenmajer: Nowe wiadomości do życia Marcina Bylicy Sprawozdanie AU 1913 nr 10
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 Roman (1886-1972) Oprac Pollak i inni, Nowy Korbut, „IBL PAN, sygn. III-10.971, s. 67-68”, 1964 [dostęp 2026-03-08].
- ↑ Učebné texty pre vlastivedných sprievodcov po Bratislave I – Dejiny Bratislavy, Bratislavská informačná služba|miejsce, Bratysława 2001.
- ↑ Ludwik Antoni Birkenmajer: Marcin Bylica z Olkusza oraz narzędzia astronomiczne ...], Kraków 1892.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Włodzimierz Zonna (red.): Kopernik – Astronomia – Astronautyka. Przewodnik encyklopedyczny, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973
- Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2, Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 67–69
- Ludwik Antoni Birkenmajer: Marcin Bylica z Olkusza oraz narzędzia astronomiczne, które zapisał Uniwersytetowi Jagiellońskiemu w roku 1493, Akademia Umiejętności, Kraków 1892
Literatura dodatkowa
[edytuj | edytuj kod]- Aleksander Birkenmajer: Bylica Marcin. W: Polski Słownik Biograficzny, t. 3, Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek, Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, Kraków 1937, s. 166–168 [ Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03291-0]