Marmur pentelicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marmur pentelicki
Partenon wzniesiony z marmuru pentelickiego

Marmur pentelicki (gr. lithos penteleikos, łac. marmor pentelicum) – szlachetna odmiana białego marmuru, używana od starożytności w budownictwie z uwagi na twardość i podatność na polerowanie.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Marmur pentelicki charakteryzuje się jednolitą bielą, która z czasem może przybrać odcienie koloru jasnożółtego[1] i nabrać ciepłego zabarwienia, przez co zyskuje na wartości[2]. Niekiedy może zawierać nieregularne, drobne żyłki koloru zielonego[1].

Protolitem był wapień, z którego w wyniku procesów metamorficznych powstał marmur. Odmianę tworzą drobnoziarniste marmury złożone z białych kryształów węglanu wapnia[1].

Ze względu na twardość i podatność na polerowanie materiał chętnie stosowany w budownictwie[2]. Wykonywano z niego elementy nośne (kolumny), okładziny (płyty ścienne i podłogowe), a także elementy dekoracyjne[1].

Nazwa tej odmiany pochodzi od nazwy góry Pentelikon, gdzie marmur wydobywano już w starożytności, od IV w. p.n.e. Kamieniołomy znajdowały się w odległości ok. 14 km od Aten, na południowo-zachodnim zboczu góry na wysokości ok. 500–1000 m n.p.m.[2] Według zachowanych źródeł pisanych funkcjonowało wówczas 25 kamieniołomów, w których wydobywano ok. 400 tys. m³ kamienia. Dotąd zachował się jeden z nich na wysokości 700 m n.p.m.[3]

W V wieku p.n.e. zwiększono wydobycie dla pokrycia zapotrzebowania na materiał budowlany w ramach podjętego przez Peryklesa planu rozbudowy Aten i Akropolu (marmuru pentelickiego użyto m.in. do budowy Partenonu). Pauzaniasz podał, że był on również chętnie wykorzystywany przez rzeźbiarzy Praksytelesa i Skopasa[2]. Najstarsze poświadczone użycie marmuru pentelickiego w rzeźbie odnosi się do roku 570 p.n.e.[3]

W czasach rzymskich marmur pentelicki stosowano rzadko, przede wszystkim w rzeźbiarstwie (również kamiennych sarkofagów)[2]. Pentelickie kamieniołomy nie należały do cesarza, lecz były własnością ateńskiego patrycjusza Heroda Attyka[2].

Marmur pentelicki stosowany jest w budownictwie dotychczas[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Istituto Superiore per la Protezione e la Ricerca Ambientale: Marmo pentelico (wł.). W: www.isprambiente.gov.it [on-line]. [dostęp 2019-07-06].
  2. a b c d e f Attanasio 2003 ↓, s. 190–191.
  3. a b Narbutt 2017 ↓, s. 54.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]