Marsyliowate
 Gałuszka kulecznica (u góry) i marsylia czterolistna (u dołu) | |
| Systematyka[1][2] | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Klasa | |
| Podklasa | |
| Rząd | |
| Rodzina |
marsyliowate |
| Nazwa systematyczna | |
| Marsileaceae Mirb. J.B.A.P.M. de Lamarck & C.F.B. de Mirbel, Hist. Nat. Vég. 5: 126. 21 Nov 1802[3] | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Marsilea L.[3] | |
Marsyliowate (Marsileaceae) – rodzina paproci z rzędu salwiniowców. Należą tu 3 rodzaje liczące ok. 75 gatunków. W Polsce występują bardzo rzadko dwa gatunki – marsylia czterolistna i gałuszka kulecznica.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Marsyliowate wyróżniają się wśród paproci długimi i cienkimi kłączami zdolnymi do nieograniczonego wzrostu, rozgałęziającymi się nieregularnie i dychotomicznie. Z węzłów wyrastają od dołu korzenie przybyszowe, a w dwóch prostnicach od góry – liście[4].
Liście mają długi, cienki ogonek liściowy bez listków lub z dwoma albo czterema listkami. Różne rodzaje różnią się liczbą listków. U gałuszki liście zredukowane są do samych ogonków. Liście Regnellidium mają dwa szerokie listki, podczas gdy liście Marsilea mają cztery listki. Odcinki liści są koliste, eliptyczne lub sercowate. Podobnie jak u innych paproci, liście rozwijają się szczytowo (akropetalnie) sukcesywnie rozwijając się ślimakowato[4].
U nasady liści wegetatywnych marsyliowate wytwarzają sporokarpia – zmodyfikowane liście płodne wytwarzające zarodniki. Rozwijają się na trzonkach nierozgałęzionych lub rozgałęzionych, mogą być pojedyncze lub w liczbie kilku, u Marsilea polycarpa w liczbie nawet 26. Na spodniej stronie sporokarpów powstają zarodnie zróżnicowane na makro- i mikrosporangia[4].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Do rodziny marsyliowatych zalicza się trzy współczesne rodzaje. Większość gatunków należy do rodzaju marsylia Marsilea, który rośnie na całym świecie w regionach o klimacie ciepłym i umiarkowanym oraz tropikalnym[5][6]. Rodzaj ten różni się od pozostałych dwóch obecnością czterech listków na każdym liściu (niektóre gatunki okazjonalnie wytwarzają sześć listków). Rodzaj Regnellidium obejmuje pojedynczy współcześnie gatunek, który rośnie tylko w południowej Brazylii[7] i sąsiedniej Argentynie[6]; ma on liście z dwoma listkami. Trzeci rodzaj, gałuszka Pilularia, liczy 5 gatunków rosnących na rozległych obszarach w strefach klimatu umiarkowanego, zarówno na półkuli północnej, jak i południowej[7]. Jego liście nie dzielą się na listki, lecz są smukłe i zwężające się ku końcowi.
Kladogram przedstawia pozycję systematyczną rodziny i pokrewieństwo rodzajów w jej obrębie, oparte zarówno na danych morfologicznych, jak i sekwencjonowaniu RuBisCO[8][9][10]
| salwiniowce |
| |||||||||||||||||||||||||||
Najbliższymi krewnymi marsyliowatych są salwiniowate Salviniaceae, które również są paprociami wodnymi i różnozarodnikowymi[11][8]. Obie rodziny należą do rzędu salwiniowców (Salviniales)[11][2]. Bliskie pokrewieństwo rodzin potwierdzają zarówno analizy morfologiczne, jak i molekularne[11], a także odkrycie skamieniałości Hydropteris[12]. Spokrewnione rodziny Salviniaceae i Azollaceae mają znacznie lepszy zapis kopalny niż Marsileaceae[13].
Rodeites dakshinii znany jest z zachowanego sporokarpu zawierającego zarodniki. Znaleziony został w skałach trzeciorzędowych w Indiach[13]. W 2000 roku odkryto skamieniałe sporokarpy z kredy we wschodniej Ameryce Północnej[14]. Skamieniałości te przypisano gatunkowi Regnellidium upatoiensis. W Japonii odkryto Regnellites nagashimae z górnej jury lub dolnej kredy[15]. Skamieniałości obejmują liście z widocznymi żyłkami, a także sporokarpy. W 2014 opisano na podstawie izolowanych liści rodzaj Flabellariopteris z późnego triasu (237–201 mln lat temu) w Liaoning w Chinach[16].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- 1 2 The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
- 1 2 James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. University of Maryland, 2010. [dostęp 2011-02-02]. (ang.).
- 1 2 3 Z. Podbielkowski, I. Rejment-Grochowska, A. Skirgiełło: Rośliny zarodnikowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 772-778. ISBN 83-01-04394-6.
- ↑ David M. Johnson, Marsileaceae Mirbel, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org, 1993 [dostęp 2026-06-24].
- 1 2 Kathleen Pryer, Phylogeny of Marsileaceous Ferns and Relationships of the Fossil Hydropteris pinnata Reconsidered, „International Journal of Plant Sciences”, 160 (5), s. 931-954, DOI: 10.1086/314177 [dostęp 2026-06-24].
- 1 2 David B. Lellinger, A Field Manual of the Ferns & Fern-Allies of the United States & Canada, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1985, s. 303-307 [dostęp 2026-06-24].
- 1 2 Maarten J. M. Christenhusz, Xian-Chun Zhang, Harald Schneider. A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns. „Phytotaxa”. 19, s. 7–54, 2011.
- ↑ Maarten J. M. Christenhusz, Harald Schneider. Corrections to Phytotaxa 19: Linear sequence of lycophytes and ferns. „Phytotaxa”. 28, s. 50–52, 2011.
- ↑ Nathalie S. Nagalingum, Michael D. Nowak, Kathleen M. Pryer. Assessing phylogenetic relationships in extant heterosporous ferns (Salviniales), with a focus on Pilularia and Salvinia. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 157, s. 673–685, 2008.
- 1 2 3 Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns. Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2010-05-06]. (ang.).
- ↑ G.W. Rothwell, R.A. Stockey, The role of Hydropteris pinnata gen. et sp. nov. in reconstructing the cladistics of heterosporous ferns, „Americal Journal of Botany”, 81 (4), 1994, s. 479-492, DOI: 10.1002/j.1537-2197.1994.tb15473.x [dostęp 2026-06-24].
- 1 2 Thomas N. Taylor, Edith L. Taylor, The Biology and Evolution of Fossil Plants, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1993, s. 434–435.
- ↑ R. Lupia, H. Schneider, G.M. Moeser, K.M. Pryer, P.R. Crane, Marsileaceae Sporocarps and Spores from the Late Cretaceous of Georgia, USA, „International Journal of Plant Sciences”, 161 (6), 2000, s. 975–988, DOI: 10.1086/317567 [dostęp 2026-06-24].
- ↑ Toshihiro Yamada, Masahiro Kato, Regnellites nagashimae gen. et sp. nov., the Oldest Macrofossil of Marsileaceae, from the Upper Jurassic to Lower Cretaceous of Western Japan, „International Journal of Plant Sciences”, 163 (5), 2002, s. 715–723.
- ↑ Chunlin Sun i inni, Flabellariopteris, a new aquatic fern leaf from the Late Triassic of western Liaoning, China, „Chinese Science Bulletin”, 59 (20), 2014, s. 2410–2418.