Martynia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Martynia
Ilustracja
Martynia annua
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

jasnotowce

Rodzina

martyniowate

Rodzaj

martynia

Nazwa systematyczna
Martynia L.
Sp. Pl.: 618 (1753)[3]
Typ nomenklatoryczny

M. annua Linnaeus[4]

Synonimy
  • Vatkea O.Hoffm.
  • Carpoceras A.Rich.
  • Disteira Raf.[3]

Martynia[5][6][7], wibudłak[7] (Martynia L.) – rodzaj roślin z rodziny martyniowatych (Martyniaceae). Należy tu jeden[8] lub dwa[3] gatunki. Zasięg rodzaju obejmuje Meksyk, Amerykę Centralną i Antyle. Gatunek M. annua został szeroko rozprzestrzeniony w strefie międzyzwrotnikowej[3]. Rośliny występują na siedliskach zaburzonych, mniej lub bardziej suchych[8], na przydrożach i w lasach[9].

Do flory Polski zaliczono martynię trąbkowatą M. proboscidea[5], przy czym ta nazwa naukowa stanowi synonim taksonu z innego rodzaju z tej samej rodziny – Proboscidea louisianica subsp. louisianica[10].

Owoce M. annua bywają spożywane po marynowaniu. Lepkie liście bywają wykorzystywane do usuwania pasożytów zewnętrznych z drobiu[11].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny roczne gruczołowato, lepko owłosione[12] osiągające do 1 m wysokości, o łodygach u nasady drewniejących i osiągających do 2 cm średnicy[9].
Liście
Naprzeciwległe, bez przylistków, pojedyncze, z blaszką liściową szerokojajowatą, użyłkowaną dłoniasto[12].
Kwiaty
Obupłciowe, grzbieciste, zebrane są w grona w górnej części pędu. Pod kwiatami znajdują się dwa błoniaste podkwiatki. Działki kielicha, w liczbie 5, są wolne, bardzo nierównej wielkości. Korona w dole jest zwężona, wyżej dzwonkowato rozszerzona i 5-łatkowa, biała do różowej. Łatki na końcach korony są nierównej wielkości i zaokrąglone. Pręciki są dwa płodne oraz dwa zredukowane do prątniczków[12][8][13]. Zalążnia jest górna, powstaje z dwóch owocolistków i u nasady otoczona dyskiem miodnikowym. Szyjka słupka jest cienka, na szczycie rozwidlona[13].
Owoce
Torebki z krótkimi kolcami. Zewnętrzna warstwa owocu (egzokarp) szybko odpada, odsłaniając włóknistą, drewniejącą i urzeźbioną warstwę wewnętrzną (endokarp)[13]. Owoc zawiera 4 nasiona[12][8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z rodziny martyniowatych Martyniaceae[14][2], dla której stanowi typ nomenklatoryczny[15].

W obrębie rodziny tworzy klad wraz z siostrzanym rodzajem Proboscidea[2].

Wykaz gatunków[3]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2022-10-29] (ang.).
  2. a b c Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-10-29] (ang.).
  3. a b c d e Martynia L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-10-29].
  4. Martynia Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-10-29].
  5. a b Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 114, ISBN 978-83-62975-45-7.
  6. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 121. ISBN 978-83-925110-5-2.
  7. a b Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900. (pol.).
  8. a b c d Joachim W. Kadereit (red.), Flowering Plants · Dicotyledons: Lamiales (except Acanthaceae including Avicenniaceae), Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 2004, s. 287-288, ISBN 978-3-642-18617-2, OCLC 851823246.
  9. a b Martynia annua Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-10-29].
  10. Proboscidea louisianica subsp. louisianica. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-10-29].
  11. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 567. ISBN 978-1-107-11502-6.
  12. a b c d Martynia Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-10-29].
  13. a b c Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 203-204. ISBN 1-55407-206-9.
  14. Genus Martynia L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-10-29].
  15. Family: Martyniaceae Horan., nom. cons.. [w:] National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2016-01-02].