Narodowy Związek Robotniczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Narodowy Związek Robotniczy (NZR) – partia robotnicza wywodząca się ze środowisk Ligi Narodowej. Utworzona 1905 w Królestwie Polskim, działała do 1920.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Działalność partii wywodziła się z sekcji robotniczej Towarzystwa Oświaty Narodowej, działającej głównie w Łodzi, Zagłębiu Dąbrowskim i Warszawie, oraz powołanego w 1901 z inicjatywy Komisji Robotniczej warszawskiego „Zetu" Związku im. Jana Kilińskiego.

Wiosną 1905 działacze Ligi Narodowej zwołali zabrania działaczy TON, inicjując powstanie partii. W czerwcu 1905 odbył się I Zjazd Narodowego Związku Robotniczego. W skład Zarządu wybrano Czesława Sobolewskiego (przewodniczący), Gustawa Simona, oraz robotników Maksymiliana Gromadzkiego (fabryka Lilpop, Rau i Loewenstein), Edmunda Bernatowicza (Fabryka Wyrobów Platerowanych Frageta) i Jana Szczeblewskiego (Związek im. Kilińskiego)[1].

W 1906 NZR liczył 15 961 członków[2]. Związek inspirował działanie Polskich Związków Zawodowych. Organizacja posiadała bojówkę pod nazwą Związek Bojowy NZR.

Na VI Zjeździe NZR w Warszawie we wrześniu 1908 doszło do zerwania z Narodową Demokracją, przeciwstawiając się prorosyjskiej orientacji i lojalistycznej polityce Koła Polskiego w Dumie, w skład którego wchodzili członkowie legalnego Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. W skład nowego Zarządu Głównego weszli: Adam Chądzyński (przewodniczący), Witold Wolski, Stanisław Arczyński, Władysław Malangiewicz, Wincenty Michalak, Jan Stanisław Jankowski, Marian Rapacki, Adam Radlicki i Antoni Kaczorowski[3].

NZR reprezentował orientację proaustriacką. W 1912 wszedł w skład Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. W sierpniu 1914 organizacja weszła w skład Zjednoczenia Organizacji Niepodległościowych[4]. W wyborach w 1919 wystawił samodzielną listę. W 1920 wraz z Narodowym Stronnictwem Robotników utworzył Narodową Partię Robotniczą.

Organy prasowe: „Sprawa Robotnicza”. „Niepodległość”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Teresa Monasterska: Narodowy Związek Robotniczy 1905–1920. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 31.
  2. Teresa Monasterska: Narodowy Związek Robotniczy 1905–1920. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 40.
  3. Teresa Monasterska: Narodowy Związek Robotniczy 1905–1920. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 78.
  4. Jerzy Zbigniew Pająk: Lewica niepodległościowa w Królestwie Polskim (sierpień 1914–sierpień 1915), w: „Czasy Nowożytne”, 1998, t. 5, s. 41.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Teresa Monasterska: Narodowy Związek Robotniczy 1905–1920. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973.