Norweski kryzys maślany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Norweskie masło

Norweski kryzys maślany – wydarzenie związane z dotkliwym niedoborem masła i gwałtownym wzrostem jego cen na rynkach w Norwegii, które rozegrały się w 2011 r. Niska podaż masła spowodowała gwałtowny wzrost cen tego produktu przy jednoczesnym szybkim wyczerpywaniu się jego zapasów w całym kraju[1]. Według duńskiego tabloidu B.T., Norwegię ogarnęła wówczas „panika maślana” (duń. smør-panik)[2].

Opis wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

Ulewne deszcze, które latem nawiedziły Norwegię, wpłynęły negatywnie na wypas krów i spowodowały spadek produkcji mleka w miesiącach letnich o około 20 000 000 litrów. Niska podaż doprowadziła do wzrostu cen. Dodatkowo wg regulatora rynku popyt Norwegów na masło wzrósł – o 20% w październiku 2011 i o kolejne 30% w listopadzie 2011[3]. W połowie grudnia 2012 porcja 250 g importowanego masła Lurpak kosztowała 300 koron (170 złotych). Maślane potrawy są tradycyjną częścią norweskich potraw świątecznych[4].

Tradycyjne norweskie ciasto świąteczne, smarowane masłem

Braki zostały wywołane wysokimi cłami importowymi nałożonymi, by chronić rodzimy rynek mleczarski przed zagraniczną konkurencją[5]. 90% masła będącego w sprzedaży w Norwegii było produkowane w kraju[6]. Przemysł mleczarski zanotował deficyt masła w wysokości 500-1000 ton[7], kiedy zapotrzebowanie na masło wzrosło o 30% od 2010 roku[8]. Największa norweska spółdzielnia mleczarska Tine, w tym czasie produkująca 90% norweskiego masła, będąca też regulatorem rynku, była oskarżana przez producentów mleka o brak poinformowania ich o wyższych kwotach popytowych. Z powodu braku informacji rolnicy eksportowali zbyt wiele masła pomimo zbliżającego się niedoboru na rynku wewnętrznym[1]. Obwiniana spółdzielnia Tine kryzys tłumaczyła splotem niekorzystnych warunków pogodowych skutkujących gorszą jakością paszy dla bydła oraz upowszechniającą się w Norwegii bogatą w tłuszcze dietą niskowęglowodanową[1][3].

Reakcja na kryzys[edytuj | edytuj kod]

W odpowiedzi na wzbierającą krytykę, spółdzielnia Tine poprosiła rząd o zmniejszenie ceł, by zaspokoić popyt tańszym importem z sąsiednich krajów[9]. Rząd odpowiedział obniżeniem cła importowego o 80%[10], a więc z 25 koron (ok. 14 złotych) za kilogram do 4 koron za kilogram (ok. 2 zł 30 gr)[11]. Jednak rzecznik Tine stwierdził, że działania te nie zwiększą dostępności masła przed styczniem 2012 roku[12].

Kryzys wywołał różnorodne reakcje organizacji i osób indywidualnych w Norwegii i w sąsiednich krajach. Jedno z norweskich czasopism oferowało nowym prenumeratorom pół kilograma masła, pojawiły się też organizowane przez uczniów internetowe aukcje masła, z których dochód przeznaczany był na organizację balów maturalnych[13]. Ujęto osoby próbujące przemycać masło przez granicę[14], a w szwedzkich czasopismach pojawiły się ogłoszenia oferujące przewiezienie masła do Norwegii za ceny dochodzące nawet do 460 koron norweskich (ok. 265 złotych) za opakowanie[15]. Duński przedsiębiorca Karl Christian Lund chciał zwiększyć zainteresowanie produkowanym przez siebie masłem poprzez rozdawanie tysięcy opakowań w Kristiansand i Oslo[1]. Z kolei szwedzkie supermarkety zachęcały Norwegów do zakupów za granicą poprzez oferowanie im darmowego masła[16]. Sprzedaż masła w szwedzkich sklepach przygranicznych w Svinesund wzrosła dwudziestokrotnie, a 9 na 10 kupujących było Norwegami[17]. Duńska telewizja wystosowała do widzów „awaryjne wezwanie” o przysyłanie masła i zebrała 4000 opakowań do dystrybucji wśród żądnych masła Norwegów[12]. Masło pojawiło się też w asortymencie sklepów wolnocłowych na duńskich lotniskach i promach[18].

Następstwa wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

W wyniku kryzysu maślanego norwescy sprzedawcy detaliczni ponieśli straty o szacowanej wartości 43 milionów koron norweskich[19]. Partia Postępu zażądała, aby Tine (największa norweska spółdzielnia mleczarska) wypłaciła sprzedawcom detalicznym rekompensatę za straty[19]. W 2012 roku Tine w obawie przed powtórzeniem się sytuacji kryzysowej zwróciła się do Norweskiej Administracji Rolnej o obniżenie ceł na importowane masło w okresie od 1 września do połowy października[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Audrey Andersen in Oslo, Butter shortage puts the knife into Norwegian Christmas plans, the Guardian, 14 grudnia 2011 [dostęp 2021-04-23] (ang.).
  2. Silla Bakalus, Norge i smør-panik: Sælges for 600 kroner kiloet på nettet, www.bt.dk, 5 grudnia 2011 [dostęp 2021-04-23] (duń.).
  3. a b Norway butter shortage: 'margarine is just not the same', Daily Telegraph, 6 grudnia 2019 [dostęp 2021-05-10] [zarchiwizowane z adresu 2019-12-06] (ang.).
  4. Adam Taylor, The Incredible Norwegian Butter Shortage Is A Result Of ‘Soviet Conditions’ In The Industry, Business Insider [dostęp 2021-04-23] (ang.).
  5. Kjetil malkenes Hovland, Norway: Embarrassed By Butter Shortage, „Wall Street Journal”, 19 grudnia 2011, ISSN 0099-9660 [dostęp 2021-04-23] (ang.).
  6. Emil Moderator, „Darmowe masło dla każdego Norwega”: historia świątecznego kryzysu w kraju fiordów, www.mojanorwegia.pl [dostęp 2021-04-23].
  7. Norwegian butter crisis churns up Christmas shortages, The National, 17 grudnia 2011 [dostęp 2021-04-23] (ang.).
  8. Metro Reporter, Norway butter crisis spreads as nation consumes entire stock, Metro, 14 grudnia 2011 [dostęp 2021-04-23] (ang.).
  9. Nina Berglund, Calls rise to bust butter ‘monopoly’, www.newsinenglish.no, 28 grudnia 2011 [dostęp 2021-04-23] (ang.).
  10. Norwegians battle butter shortage in peak season, MPR News [dostęp 2021-04-24].
  11. Kjetil Malkenes Hovland, Butter Shortage Bites, Norway Gets Churning, „Wall Street Journal”, 19 grudnia 2011, ISSN 0099-9660 [dostęp 2021-04-24] (ang.).
  12. a b Spreading butter crisis forces cut in import tax, www.scotsman.com [dostęp 2021-04-24] (ang.).
  13. Kim Ode, Brother, could you spare some smor?, Star Tribune, 19 grudnia 2011 [dostęp 2012-01-01].
  14. Swedish butter hustlers arrested in Norway, www.thelocal.no [dostęp 2021-04-24].
  15. Swedes arrested for butter smuggling, www.telegraph.co.uk [dostęp 2021-04-24].
  16. Audrey Andersen, Butter shortage takes the biscuit in Norway, The Irish Times [dostęp 2021-04-24] (ang.).
  17. Swedes in Norwegian butter smuggling bust, www.thelocal.se [dostęp 2021-04-24].
  18. From Olav Mellingsater, For CNN, Prices spike as butter shortage spreads through Norway, CNN [dostęp 2021-04-24].
  19. a b FrP Requires Tine to Pay for Butter Crisis in Norway, The Nordic Page, 12 marca 2012 [dostęp 2021-04-26] (ang.).
  20. Bente Bjørndal, Tine frykter ny smørkrise, www.dn.no, 21 sierpnia 2012 [dostęp 2021-04-26].