Cło

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy opłaty granicznej. Zobacz też: Cło - inne znaczenia.
Przykładowy znak zakazu (B-32 Stój! Kontrola Celna), informacja z Cłem

Cło – opłata pobierana przez państwo w związku z przemieszczaniem towarów przez granicę celną (powszechnie stosuje się cła importowe, niemniej w niektórych państwach ocleniu podlega również eksport i tranzyt).

Cele[edytuj | edytuj kod]

Cło pobierane może być w celu:

  • zwiększenia wpływów do budżetu państwa; typowym przykładem takiego zastosowania jest nałożenie opłat na sprowadzanie towarów nieprodukowanych w danym kraju, ponieważ nie występuje wówczas motyw ochrony rodzimych producentów
  • ochrona rynku wewnętrznego i rodzimych producentów przed towarami wyprodukowanymi za granicą
  • wywierania nacisku na partnera handlowego w zakresie zmiany (bądź zaniechania zmiany) warunków wymiany handlowej; przykładem takiego zastosowania są cła retorsyjne.

Cło stosowane głównie w funkcji ochrony rodzimego przemysłu jest podstawowym narzędziem protekcjonizmu gospodarczego. Obecnie jednak wobec postępujących procesów globalizacji cła oraz inne narzędzia ochrony rynków wewnętrznych tracą na znaczeniu, a zaczyna dominować koncepcja wolnego handlu w wymianie międzynarodowej. Wiele państw tworzy unie celne, znosząc tym samym cła w wymianie handlowej między sobą przy jednoczesnym ujednoliceniu polityki celnej wobec krajów trzecich.

Rodzaje ceł[edytuj | edytuj kod]

podział według kierunku ruchu towarów:

  • Cło importowe – jego zadaniem jest ochrona produkcji krajowej oraz zwiększenie dochodów państwa.
  • Cło eksportowe – jest nakładane głównie na surowce, w celu zachęcania do ich przetwarzania w kraju. Powoduje ono wzrost cen produktów krajowych za granicą. Mogą powodować pogorszenie bilansu handlowego poprzez zmniejszenie eksportu. Stosuje się je jedynie w krajach rozwijających się o monokulturowym charakterze gospodarki, może wówczas zastępować podatki, których pobieranie wymagałoby tworzenia kosztownego systemu podatkowego.
  • Cło tranzytowe– była to opłata nakładana na obcych kupców przejeżdżających przez dany kraj. Jest ono stosowane bardzo rzadko, ponieważ brak ceł przewozowych może stać się czynnikiem skłaniającym do wyboru tranzytu przez dany kraj, co może przynieść duże wpływy z udostępnienia sieci transportowej oraz środków transportu. W wielu krajach, w tym także w Polsce, dochody te stanowiły znaczną część wpływów budżetowych.

Podział według sposobu określania wysokości ceł:

  • Cło ad valorem – określone w procentach w stosunku do wartości towaru.
  • Cło specyficzne – stawka celna podawana jest w odniesieniu do ilości towaru (np. 2 zł od tony węgla).
  • Cło kombinowane (mieszane) – ustalone w zależności od wartości i ilości towarów.

Podział według charakteru ekonomicznego:

  • Cło fiskalne – zapewniają państwu odpowiednie dochody. Obecnie rola fiskalna ceł nie jest dominująca. (w 1999 roku wpływy z ceł wynosiły w Polsce 5,566 mld zł, co stanowi 4,4% całości wpływów)
  • Cło ochronne – jego celem jest ochrona produkcji krajowej przed konkurencją zagraniczną.
  • Cło ekspansywne – ma na celu utrzymanie wysokich cen na rynku wewnętrznym.

Podział według rodzaju taryfy celnej:

  • maksymalne
    • Cło optymalne – wielkość cła pozwalająca na maksymalizację osiąganych korzyści przez wprowadzający go kraj.
  • minimalne

Podział według zróżnicowania traktowania:

  • dyskryminacyjne – ustalone na poziomie wyższym od ogólnego
  • preferencyjne – zapewnia szczególnie korzystne warunki wymiany

Mechanizm działania cła[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednim efektem stosowania ceł jest wzrost cen towarów importowanych, na które je nałożono. Skutkiem tego może być spadek popytu na towary obłożone cłem, a co za tym idzie spadek ich sprzedaży. W przypadku gdy nie są one wytwarzane przez krajowych producentów może nastąpić spadek ich konsumpcji. Jeśli jednak są one produkowane także w kraju, to wzrost cen towarów zagranicznych może prowadzić do wzrostu produkcji ich krajowych odpowiedników. Co dalej skutkuje zwiększeniem zatrudnienia w danej gałęzi.

Niekorzystne efekty wprowadzenia ceł odczuwają przede wszystkim zagraniczni producenci, ale także krajowi konsumenci.

Cła przynoszą korzyści krajowym przedsiębiorstwom, które produkują towary obłożone cłem. Zależności te zanalizowane są w kolejnym akapicie.

Ekonomiczna analiza cła[edytuj | edytuj kod]

Opozycją do wszelkich ceł jest zasada wolnego handlu; Światowa Organizacja Handlu stale namawia do zmniejszenia ich wysokości, by zapobiec dyskryminacji jednych krajów przez grupy innych, mającej miejsce właśnie za sprawą zbyt wysokiego oclenia. Niektóre teorie ekonomiczne uważają cła za szkodliwą interwencję w wolność osobistą i w prawa wolnego rynku a sztuczne podtrzymywanie nieefektywnych przedsiębiorstw (bądź całych gałęzi gospodarki) jest nieuczciwe z punktu widzenia konsumenta i niekorzystne dla całej gospodarki. W teoriach tych przyjmuje się, że lepiej pozwolić przedsiębiorstwu upaść i pozwolić zająć jego miejsce przez nową, efektywniejszą firmę.

Efekty wprowadzenia cła[edytuj | edytuj kod]

  • Fiskalny efekt cła – ilustruje korzyści odniesione przez budżet państwa, polegające na uzyskaniu wpływów z ceł, które nałożono na pewne towary.
  • Redystrybucyjny efekt cła – reprezentuje korzyści uzyskiwane z wprowadzenia cła przez krajowych producentów.
  • Efekt protekcyjny cła – reprezentuje on stratę biorącą się stąd, że część popytu na dany towar, przed wprowadzeniem cła pokrywana przez producentów zagranicznych, jest obecnie zaspokajana przez producentów krajowych, którzy w poprzednim okresie, ze względu na wysokie koszty produkcji, nie sprzedawali w ogóle.
  • Konsumpcyjny efekt cła – strata ponoszona przez konsumentów, nie jest rekompensowana przez dodatkową korzyść innych podmiotów. Reprezentuje straty poniesione przez konsumentów – nie zdecydują się oni bowiem w ogóle na zakup danego towaru po nowej, wyższej cenie.

Protekcyjny i konsumpcyjny efekt cła są stratami ponoszonymi przez konsumentów. Stratom tym nie towarzyszą korzyści uzyskiwane przez inne grupy podmiotów (np. producentów czy państwo). W związku z tym straty te określane są mianem strat pustych (ang. dead–weight loss).

Terms of trade cła[edytuj | edytuj kod]

Efekt Terms of trade cła to dodatkowy efekt wprowadzenia cła w kraju dużym, tj. takim, którego popyt na dany towar stanowi tak dużą część popytu światowego, iż ma on możliwość wywierania wpływu na kształtowanie się cen tego towaru. Jest to poprawa cen w eksporcie i imporcie dużego kraju, spowodowana faktem, że wskutek wprowadzenia cła, ceny towarów eksportowanych przez duży kraj nie ulegają zmianie, natomiast następuje spadek cen towarów importowanych.

Preferencje celne[edytuj | edytuj kod]

Taryfa jednokolumnowa – przywożone towary traktowane są przez dany kraj jednakowo, bez względu na kraj ich pochodzenia. Taryfa celna zapisana jest wówczas w jednej kolumnie. Wraz z przystąpieniem do UE, Polska przyjęła wspólną taryfę celną tego ugrupowania będącą również taryfą jednokolumnową. Zawiera ona stawki celne noszące nazwę konwencyjnych.

Taryfa wielokolumnowa – Jest konsekwencją wprowadzenia preferencji celnych, każda z kolumn zawiera stawki celne odnoszące się do towarów pochodzących z określoej grupy krajów. Wyróżnia się następujące rodzaje stawek:

  • konwencjonalna
  • obniżona
  • preferencyjna
  • autonomiczna
  • ryczałtowa – stosowana m.in. dla upominków

Preferencje celne – polityka różnicowania ceł w odniesieniu do towarów pochodzących z różnych grup krajów.

Stopień protekcji celnej[edytuj | edytuj kod]

Nieważona stawka celna – średnia sumy stawek celnych nakładanych w danym kraju na wszystkie rodzaje importowanych dóbr.

Ważona średnia stawka celna – iloraz wielkości wpływów z ceł uzyskiwanych w ciągu roku przez dany kraj przez wielkość wydatków na import.

Efektywna stopa protekcji – narządzie analityczne określające stopień protekcji zapewniony krajowym czynnikom produkcji (prac i kapitałowi) przez obowiązującą w danym kraju strukturę ceł.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Portal Ekonomia
Zobacz więcej haseł z dziedziny ekonomii na Portalu Ekonomicznym
Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło cło w Wikisłowniku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Budnikowski: Międzynarodowe stosunki gospodarcze.
  • B. Winiarski: Polityka gospodarcza.