Pakaranowate

Pakaranowate
	Dinomyidae
	W.C.H. Peters, 1873
	; Pakarana Branickiego (Dinomys branickii)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Nadgromada	żuchwowce
Gromada	ssaki
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	jeżozwierzowce
Infrarząd	jeżozwierzokształtne
Parworząd	Caviomorpha
Nadrodzina	Chinchilloidea
Rodzina	pakaranowate
	Typ nomenklatoryczny
	Dinomys Peters, 1873
Synonimy
	Dinomyes W.C.H. Peters, 1873;
	Dinomyes W.C.H. Peters, 1873;
Podrodziny
	3 podrodziny (w tym 2 wymarłe + 5 rodzajów wymarłych o statusie incertae sedis) – zobacz opis w tekście
	3 podrodziny (w tym 2 wymarłe + 5 rodzajów wymarłych o statusie incertae sedis) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pakaranowate^[2], pakarany (Dinomyidae) – rodzina ssaków z infrarzędu jeżozwierzokształtnych (Hystricognathi) w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia); obecnie żyje tylko 1 przedstawiciel: pakarana Branickiego. W przeszłości obejmowała największe gryzonie, jakie kiedykolwiek chodziły po Ziemi, m.in. Josephoartigasia monesi o rozmiarach bizona^[3]^[4] i nieco mniejszy J. magna^[5]. Sądzi się, że gryzonie te zajmowały nisze zwierząt skubiących trawę z braku prawdziwych kopytnych, które pojawiły się na kontynencie południowoamerykańskim dopiero po połączeniu z Ameryką Północną. W porównaniu z nimi dzisiejsza pakarana osiąga bardzo skromne rozmiary, jest znacznie mniejsza od kapibary. Blisko spokrewniona, całkowicie wymarła rodzina Neoepiblemidae może w rzeczywistości należeć do pakaranowatych.

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzina obejmuje jeden żyjący współcześnie gatunek występujący w północno-zachodniej Ameryce Południowej^[6].

Podział systematyczny

Do rodziny należy jedna występująca współcześnie podrodzina^[7]^[6]^[2]^[8]:

Dinomyinae W.C.H. Peters, 1873

Opisano również podrodziny wymarłe^[9]:

Eumegamyinae Kraglievich, 1926
Potamarchinae Kraglievich, 1926

Rodzaje wymarłe o statusie incertae sedis^[9]:

Agnomys Kraglievich, 1940^[10] – jednym przedstawicielem był Agnomys formosus (Ameghino, 1887)
Borikenomys Marivaux, Vélez-Juarbe, Merzeraud, Pujos, Viñola López, Boivin, Santos-Mercado, Cruz, Grajales, Padilla, Vélez-Rosado, Philippon, Léticée, Münch & Antoine, 2020^[11] – jednym przedstawicielem był Borikenomys praecursor Marivaux, Vélez-Juarbe, Merzeraud, Pujos, Viñola López, Boivin, Santos-Mercado, Cruz, Grajales, Padilla, Vélez-Rosado, Philippon, Léticée, Münch & Antoine, 2020
Ferigolomys Kerber, Bissaro Júnior, Negri, Souza Filho, Guilherme & Hsiou, 2017^[12] – jednym przedstawicielem był Ferigolomys pacarana Kerber, Bissaro Júnior, Negri, Souza Filho, Guilherme & Hsiou, 2017
Pentastylomys Kraglievich, 1926^[13] – jednym przedstawicielem był Pentastylomys seriei Kraglievich, 1926
Tetrastylomys Kraglievich, 1926^[13] – jednym przedstawicielem był Tetrastylomys castellanosi Kraglievich, 1926

Uwagi

↑ Pisownia oryginalna.

Przypisy

1 2 W.C.H. Peters. Ueber Dinomys, eine merkwürdige neue Gattung der stachelsschweinartigen Nagethiere aus den Hochgebirgen von Peru. „Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin”. Aus dem Jahre 1873, s. 552, 1874. (niem.).
1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 288. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ Andrés Rinderknecht, R. Ernesto Blanco. The largest fossil rodent. „Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences”, s. 923, 15 stycznia 2008. DOI: 10.1098/rspb.2007.1645. [dostęp 2008-01-16]. Cytat: Josephoartigasia monesi sp. nov. (family: Dinomyidae; Rodentia:Hystricognathi: Caviomorpha). (ang.).
↑ Catherine Brahic: One-tonne rodent discovered in South America. New Scientist (16 stycznia 2008). [dostęp 2011-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
↑ Francis, J.C and A. Mones. Artigasia magna n. g., n. sp. (Eumegamyinae), un roedor gigantesco de la época Pliocena Superior de las Barrancas de San Gregorio, Departamento de San José, República Oriental del Uruguay. „Kraglievana”, s. 89–100, 1966. (ang.).
1 2 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 558. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-14]. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Family Dinomyidae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2023-03-09].
1 2 J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Dinomyidae Peters, 1873, Hesperomys project (Version 25.3.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2025-10-14] (ang.).
↑ L. Kraglievich: Monografía del gran carpincho corredor plioceno Protohydrochoerus (Rovereto) y formas afines. Obras de Geologia y Paleontologfa. Cz. 3. La Plata: Ministerio de Obras PubIicas de Ia Provincia de Buenos Aires, 1940, s. 490. (hiszp.).
↑ L. Marivaux, J. Vélez-Juarbe, G. Merzeraud, F. Pujos, L.W. Viñola López, M. Boivin, H. Santos-Mercado, E.J. Cruz, A. Grajales, J. Padilla, K.I. Vélez-Rosado, M. Philippon, J. Léticée, P. Münch & P. Antoine. Early Oligocene chinchilloid caviomorphs from Puerto Rico and the initial rodent colonization of the West Indies. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 287 (1920), s. 20192806 (3), 2020. DOI: 10.1098/rspb.2019.2806. (ang.).
↑ L. Kerber, M.C. Bissaro Júnior, F.R. Negri, J.P. de Souza Filho, E. Guilherme & A.S. Hsiou. A new rodent (Caviomorpha: Dinomyidae) from the upper Miocene of southwestern Brazilian Amazonia. „Historical Biology”. 30 (7), s. 987, 2017. DOI: 10.1080/08912963.2017.1327529. (ang.).
1 2 Kraglievich 1926 ↓, s. 128.

Bibliografia

L.J. Kraglievich. Los grandes roedores terciarios de la Argentina y sus relaciones con ciertos géneros pleistocenos de las antillas. „Anales del Museo Nacional de Historia Natural de Buenos Aires”. 34, s. 121–135, 1926. (hiszp.).
Classification of Mammals Above the Species Level. New York: Columbia University Press, 1997, s. 631 pp.. ISBN 0-231-11013-8. (ang.).

[2] Pisownia oryginalna.

[pet-1] 1 2 W.C.H. Peters. Ueber Dinomys, eine merkwürdige neue Gattung der stachelsschweinartigen Nagethiere aus den Hochgebirgen von Peru. „Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin”. Aus dem Jahre 1873, s. 552, 1874. (niem.).

[miiz-3] 1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 288. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[4] Andrés Rinderknecht, R. Ernesto Blanco. The largest fossil rodent. „Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences”, s. 923, 15 stycznia 2008. DOI: 10.1098/rspb.2007.1645. [dostęp 2008-01-16]. Cytat: Josephoartigasia monesi sp. nov. (family: Dinomyidae; Rodentia:Hystricognathi: Caviomorpha). (ang.).

[5] Catherine Brahic: One-tonne rodent discovered in South America. New Scientist (16 stycznia 2008). [dostęp 2011-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).

[Francis&Mones-6] Francis, J.C and A. Mones. Artigasia magna n. g., n. sp. (Eumegamyinae), un roedor gigantesco de la época Pliocena Superior de las Barrancas de San Gregorio, Departamento de San José, República Oriental del Uruguay. „Kraglievana”, s. 89–100, 1966. (ang.).

[icmw-7] 1 2 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 558. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[mdd-8] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-14]. (ang.).

[msw-9] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Family Dinomyidae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2023-03-09].

[zij-10] 1 2 J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Dinomyidae Peters, 1873, Hesperomys project (Version 25.3.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2025-10-14] (ang.).

[kra40-11] L. Kraglievich: Monografía del gran carpincho corredor plioceno Protohydrochoerus (Rovereto) y formas afines. Obras de Geologia y Paleontologfa. Cz. 3. La Plata: Ministerio de Obras PubIicas de Ia Provincia de Buenos Aires, 1940, s. 490. (hiszp.).

[mar&inni-12] L. Marivaux, J. Vélez-Juarbe, G. Merzeraud, F. Pujos, L.W. Viñola López, M. Boivin, H. Santos-Mercado, E.J. Cruz, A. Grajales, J. Padilla, K.I. Vélez-Rosado, M. Philippon, J. Léticée, P. Münch & P. Antoine. Early Oligocene chinchilloid caviomorphs from Puerto Rico and the initial rodent colonization of the West Indies. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 287 (1920), s. 20192806 (3), 2020. DOI: 10.1098/rspb.2019.2806. (ang.).

[ker&inni-13] L. Kerber, M.C. Bissaro Júnior, F.R. Negri, J.P. de Souza Filho, E. Guilherme & A.S. Hsiou. A new rodent (Caviomorpha: Dinomyidae) from the upper Miocene of southwestern Brazilian Amazonia. „Historical Biology”. 30 (7), s. 987, 2017. DOI: 10.1080/08912963.2017.1327529. (ang.).

[CITEREFKraglievich1926128-14] 1 2 Kraglievich 1926 ↓, s. 128.

[1]

[a]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]